Gülten RAYİMOĞLU
1900’lü yıllar, Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarında Türk milliyetçiliğinin temellerinin atıldığı, büyük siyasi ve toplumsal hareketlerin yaşandığı bir dönemdir. Özellikle Asya’da, Rusya’nın faşist milliyetçi politikalarının etkisiyle Türklere uyguladığı baskı ve soykırım hareketleri, Asya Türklerini harekete geçirmiştir. Bu süreç, Türklerin milli kimliklerini daha güçlü bir şekilde sahiplenmesine neden olmuş, bağımsızlık ve birlik arzularını pekiştirmiştir.
Bu milliyetçi uyanış, özellikle Kırım’da belirginleşmiş ve burada başlayan Turan hareketi kısa sürede Avrupa’ya da yansımıştır. Avrupa’daki Türk soylu toplumlar, Kırım’daki bu milliyetçi akımdan etkilenerek kendi Turancı hareketlerini başlatmışlardır.
Bu hareketin Avrupa’daki merkezi ise Macaristan ve özellikle Hun Türkleri olmuştur.
Macaristan’daki Türk kökenli topluluklar, tarihsel bağlarını yeniden keşfetmiş ve Turancılık fikrini yaygınlaştırmıştır.
Osmanlı Devleti’nde ise benzer bir süreç, Enver Paşa’nın liderliğinde başlamıştır.
Padişahın emriyle kurulan “Türk Ocakları”, Türk milliyetçiliğinin ve Turancılığın resmî merkezlerinden biri haline gelmiştir.
Enver Paşa, bu hareketin başında “Başbuğ” unvanıyla yer alarak Osmanlı Devleti içinde milli bilincin gelişmesine büyük katkı sağlamıştır. Türk Ocakları, sadece Osmanlı sınırları içinde değil, aynı zamanda diğer Türk toplulukları arasında da etkili olmuş ve milliyetçilik fikrinin yayılmasına öncülük etmiştir.
Bu dönemde Bulgaristan Türkleri de benzer bir süreçten geçmiştir.
Osmanlı’daki Turan hareketlerine paralel olarak, Bulgaristan’daki Türkler de kendi milli topluluklarını oluşturmuş ve bu hareketler uzun süre Bulgaristan Türklerinin sosyal ve kültürel kimliklerini koruma mücadelesinde önemli bir rol oynamıştır.
Milli kimliklerini muhafaza eden Bulgaristan Türkleri, hem Osmanlı Devleti’yle hem de diğer Türk topluluklarıyla bağlarını güçlendirmiştir.
Sonuç olarak, 1900’lü yıllar Türk dünyasında milliyetçiliğin kök saldığı,
bağımsızlık ve birlik ideallerinin geliştiği kritik bir zaman dilimidir.
Rus baskıları, Osmanlı’nın milli uyanışı ve Avrupa’daki Türk topluluklarının bilinçlenmesi,
Turancılığın farklı coğrafyalarda yankı bulmasını sağlamıştır.
Bu süreç, günümüz Türk milliyetçiliğinin temellerini atmış ve
Türk dünyasının birlik arayışlarının başlangıcını oluşturmuştur.
