{"id":65346,"date":"2026-09-08T22:52:10","date_gmt":"2026-09-08T19:52:10","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/?p=65346"},"modified":"2026-09-08T22:52:10","modified_gmt":"2026-09-08T19:52:10","slug":"yanilmisim-tanri-varmis-bilim-akil-ve-iman-arasindaki-buyuk-soru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/yanilmisim-tanri-varmis-bilim-akil-ve-iman-arasindaki-buyuk-soru\/","title":{"rendered":"YANILMI\u015eIM, TANRI VARMI\u015e: B\u0130L\u0130M, AKIL VE \u0130MAN ARASINDAK\u0130 B\u00dcY\u00dcK SORU"},"content":{"rendered":"<p>Rafet ULUT\u00dcRK<\/p>\n<p>\u0130nsanl\u0131k tarihi boyunca baz\u0131 sorular hi\u00e7 eskimedi.<\/p>\n<p>D\u00fcn de soruldu, bug\u00fcn de soruluyor, yar\u0131n da sorulacak:<\/p>\n<p><strong>Bu evren neden var?<br \/>\nBu d\u00fczen nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131?<br \/>\nHayat\u0131n bir anlam\u0131 var m\u0131?<br \/>\n\u0130nsan yaln\u0131zca maddeden mi ibaret?<br \/>\nVe b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n ard\u0131nda bir irade var m\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>Bu sorulara verilecek cevaplar farkl\u0131 olabilir. Fakat as\u0131l \u00f6nemli olan, insan\u0131n bu sorular\u0131 sormaktan vazge\u00e7memesidir.<\/p><div id=\"bghab-1733315246\" class=\"bghab-icerik-icine bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Son g\u00fcnlerde sosyal medyada yeniden dola\u015f\u0131ma giren bir anlat\u0131, uzun y\u0131llar ateizmi savunan \u0130ngiliz filozof Antony Flew\u2019un hayat\u0131n\u0131n son d\u00f6nemlerinde Tanr\u0131\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 konusunda \u00f6nceki g\u00f6r\u00fc\u015flerinden uzakla\u015fmas\u0131 \u00fczerinden bu kadim tart\u0131\u015fmay\u0131 yeniden g\u00fcndeme ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n<p>Bu hik\u00e2yeyi yaln\u0131zca \u201cBir ateist sonunda inand\u0131\u201d diye okumak eksik olur.<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc burada as\u0131l mesele bir insan\u0131n hangi fikirden hangi fikre ge\u00e7ti\u011fi de\u011fil; <strong>bir \u00f6m\u00fcr savundu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi bile hakikatin \u00f6n\u00fcne koymamas\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>\u0130nsan i\u00e7in bundan daha b\u00fcy\u00fck bir zihinsel cesaret olabilir mi?<\/p>\n<h2><strong>F\u0130KR\u0130N\u0130 DE\u011e\u0130\u015eT\u0130RMEK YEN\u0130LG\u0130 DE\u011e\u0130LD\u0130R<\/strong><\/h2>\n<p>Bug\u00fcn fikir de\u011fi\u015ftirmek \u00e7o\u011fu zaman zay\u0131fl\u0131k gibi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p><div id=\"bghab-2206724061\" class=\"bghab-icerik-icine-10-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Bir insan y\u0131llarca bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyi savunmu\u015fsa, sanki hayat\u0131n\u0131n sonuna kadar onu savunmak zorundaym\u0131\u015f gibi davran\u0131l\u0131yor.<\/p>\n<p>Oysa bilim b\u00f6yle ilerlemedi.<\/p>\n<p>Felsefe b\u00f6yle geli\u015fmedi.<\/p>\n<p>Medeniyetler b\u00f6yle kurulmad\u0131.<\/p>\n<p>Bilginin temelinde \u015fu c\u00fcmle vard\u0131r:<\/p><div id=\"bghab-1769022752\" class=\"bghab-icerik-icine-15-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p><strong>\u201cYan\u0131l\u0131yor olabilir miyim?\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Bu soru kolay de\u011fildir.<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc insan bazen bir fikri savunmaktan \u00f6te, o fikirle kendisini \u00f6zde\u015fle\u015ftirir.<\/p>\n<p>Sonra yeni bir delille kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda art\u0131k ger\u00e7ekle de\u011fil, kendi ge\u00e7mi\u015fiyle m\u00fccadele etmeye ba\u015flar.<\/p>\n<p>\u0130\u015fte fikrini de\u011fi\u015ftirebilmek burada bir karakter meselesine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p><div id=\"bghab-423724409\" class=\"bghab-icerik-icine-20-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Bir insan\u0131n:<\/p>\n<p>\u201cD\u00fcn b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum, bug\u00fcn elimdeki bilgiler beni ba\u015fka bir yere g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor.\u201d<\/p>\n<p>diyebilmesi yenilgi de\u011fil, olgunluktur.<\/p>\n<h2><strong>EVREN SADECE VAR MI, YOKSA B\u0130R D\u00dcZEN M\u0130 TA\u015eIYOR?<\/strong><\/h2>\n<p>G\u00f6ky\u00fcz\u00fcne bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda y\u0131ld\u0131zlar\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n<p>Bilim biraz daha yak\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131nda ise yaln\u0131zca y\u0131ld\u0131zlar\u0131 de\u011fil; yasalar\u0131, oranlar\u0131, matemati\u011fi ve d\u00fczenlilikleri g\u00f6r\u00fcyor.<\/p><div id=\"bghab-35819659\" class=\"bghab-icerik-icine-25-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Gezegenlerin hareketi\u2026<\/p>\n<p>K\u00fctle \u00e7ekimi\u2026<\/p>\n<p>Atomlar\u0131n yap\u0131s\u0131\u2026<\/p>\n<p>Kimyasal ba\u011flar\u2026<\/p>\n<p>DNA\u2026<\/p><div id=\"bghab-191685980\" class=\"bghab-icerik-icine-30-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>H\u00fccrenin i\u00e7indeki mekanizmalar\u2026<\/p>\n<p>Canl\u0131lar\u0131n \u00e7evreye uyumu\u2026<\/p>\n<p>Bunlar\u0131n tamam\u0131 insan akl\u0131n\u0131 hayrete d\u00fc\u015f\u00fcren b\u00fcy\u00fck bir tablo olu\u015fturuyor.<\/p>\n<p>Fakat burada dikkat edilmesi gereken bir nokta var.<\/p>\n<p>Bilim bu d\u00fczenin <strong>nas\u0131l i\u015fledi\u011fini<\/strong> ara\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p><div id=\"bghab-2216333097\" class=\"bghab-icerik-icine-35-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Felsefe ise bir ad\u0131m daha ileri gider ve sorar:<\/p>\n<p><strong>\u201cPeki neden b\u00f6yle bir d\u00fczen var?\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Bu iki soru ayn\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n<p>Bir \u015feyin mekanizmas\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek, onun nihai sebebini mutlaka a\u00e7\u0131klamak anlam\u0131na gelmez.<\/p>\n<h2><strong>\u201cEVR\u0130M M\u0130, YARATICI MI?\u201d \u0130K\u0130LEM\u0130 YETERL\u0130 DE\u011e\u0130L<\/strong><\/h2>\n<p>Tart\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 yanl\u0131\u015f bir ikilem \u00fczerinden y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor:<\/p><div id=\"bghab-780260596\" class=\"bghab-icerik-icine-40-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Ya evrim vard\u0131r ya yarat\u0131c\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n<p>Oysa bu zorunlu bir kar\u015f\u0131tl\u0131k de\u011fildir.<\/p>\n<p>Evrim, canl\u0131lar\u0131n nesiller boyunca nas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011fini a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fan bilimsel bir \u00e7er\u00e7evedir. Tanr\u0131\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ise metafizik bir sorudur.<\/p>\n<p>Biri s\u00fcre\u00e7 hakk\u0131nda konu\u015fur.<\/p>\n<p>Di\u011feri varl\u0131\u011f\u0131n nihai kayna\u011f\u0131 hakk\u0131nda.<\/p><div id=\"bghab-3608562718\" class=\"bghab-icerik-icine-45-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Bir tohumun nas\u0131l filizlendi\u011fini, hangi biyokimyasal s\u00fcre\u00e7lerden ge\u00e7ti\u011fini ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla bilmemiz, \u201cHayat neden var?\u201d sorusunu ortadan kald\u0131rmaz.<\/p>\n<p>Ayn\u0131 \u015fekilde canl\u0131lar\u0131n tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde nas\u0131l \u00e7e\u015fitlendi\u011fini anlamam\u0131z da \u201cVarl\u0131\u011f\u0131n temelinde ne vard\u0131r?\u201d sorusunu otomatik olarak cevaplamaz.<\/p>\n<p>Dolay\u0131s\u0131yla bilimsel a\u00e7\u0131klama ile metafizik a\u00e7\u0131klamay\u0131 birbirinin d\u00fc\u015fman\u0131 ilan etmek yerine, hangi soruya hangi d\u00fczeyde cevap verdiklerini ay\u0131rmak gerekir.<\/p>\n<h2><strong>YASA VARSA, YASANIN KEND\u0130S\u0130N\u0130 DE SORMAK GEREK\u0130R<\/strong><\/h2>\n<p>\u201cDo\u011fa yasalar\u0131 bunu a\u00e7\u0131kl\u0131yor\u201d c\u00fcmlesi s\u0131k s\u0131k kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Peki do\u011fa yasas\u0131 nedir?<\/p><div id=\"bghab-921145944\" class=\"bghab-icerik-icine-50-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Yer\u00e7ekimi yasas\u0131 bir madde de\u011fildir.<\/p>\n<p>Matematiksel denklem fiziksel bir nesne de\u011fildir.<\/p>\n<p>Bunlar do\u011fadaki d\u00fczenlilikleri ifade eden kavramlard\u0131r.<\/p>\n<p>Bir ta\u015f\u0131n neden d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirli bir fizik teorisiyle a\u00e7\u0131klayabiliriz.<\/p>\n<p>Fakat daha temel bir soru yine kal\u0131r:<\/p><div id=\"bghab-2415012403\" class=\"bghab-icerik-icine-55-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p><strong>Neden evren bu t\u00fcr yasalarla i\u015fliyor?<\/strong><\/p>\n<p>Neden tamamen d\u00fczensiz de\u011fil?<\/p>\n<p>Neden matematik evrene bu kadar iyi uyuyor?<\/p>\n<p>Neden insan zihni evrenin i\u015fleyi\u015fini anlayabiliyor?<\/p>\n<p>\u0130\u015fte burada bilimin sonu de\u011fil, felsefenin ba\u015flang\u0131c\u0131 vard\u0131r.<\/p><div id=\"bghab-3677578892\" class=\"bghab-icerik-icine-60-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<h2><strong>KANUNU KE\u015eFETMEK KANUNU YARATMAK DE\u011e\u0130LD\u0130R<\/strong><\/h2>\n<p>\u0130nsanl\u0131k b\u00fcy\u00fck ke\u015fifler yapt\u0131.<\/p>\n<p>Elektri\u011fi kulland\u0131.<\/p>\n<p>Atomu par\u00e7alad\u0131.<\/p>\n<p>DNA\u2019y\u0131 \u00e7\u00f6zd\u00fc.<\/p>\n<p>Uzaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p><div id=\"bghab-918944550\" class=\"bghab-icerik-icine-65-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Yapay zek\u00e2 geli\u015ftirdi.<\/p>\n<p>Fakat dikkat edilirse b\u00fct\u00fcn bunlarda insan \u00e7o\u011fu zaman yeni bir do\u011fa yasas\u0131 \u00fcretmedi.<\/p>\n<p>Var olan\u0131 ke\u015ffetti.<\/p>\n<p>\u0130nsan elektri\u011fi icat etmedi.<\/p>\n<p>Elektri\u011fin do\u011fadaki \u00f6zelliklerini \u00f6\u011frendi ve kulland\u0131.<\/p>\n<p>\u0130nsan matematiksel ger\u00e7ekleri emirle belirlemedi.<\/p>\n<p>Onlar\u0131 ke\u015ffetti.<\/p>\n<p>\u0130nsan biyolojik hayat\u0131n temel yap\u0131 ta\u015flar\u0131n\u0131 s\u0131f\u0131rdan yaratmad\u0131.<\/p>\n<p>Onlar\u0131 anlamaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>Bu durum insan\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcltmez.<\/p>\n<p>Tam tersine daha anlaml\u0131 h\u00e2le getirir.<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc insan, i\u00e7erisinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck d\u00fczeni okuyabilen bir varl\u0131kt\u0131r.<\/p>\n<p>As\u0131l hayret verici olan da budur.<\/p>\n<h2><strong>B\u0130L\u0130M TANRI\u2019NIN ALTERNAT\u0130F\u0130 DE\u011e\u0130LD\u0130R<\/strong><\/h2>\n<p>Modern \u00e7a\u011fda bazen \u015f\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ortaya \u00e7\u0131kt\u0131:<\/p>\n<p>\u201cBilim geli\u015ftik\u00e7e Tanr\u0131\u2019ya ihtiya\u00e7 azal\u0131yor.\u201d<\/p>\n<p>Bu g\u00f6r\u00fc\u015f, Tanr\u0131\u2019y\u0131 yaln\u0131zca bilim taraf\u0131ndan hen\u00fcz a\u00e7\u0131klanamayan bo\u015fluklara yerle\u015ftiriyorsa sorunludur.<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc klasik teizm a\u00e7\u0131s\u0131ndan Tanr\u0131 \u201cbilmedi\u011fimiz \u015feylerin ge\u00e7ici a\u00e7\u0131klamas\u0131\u201d de\u011fildir.<\/p>\n<p>Soru \u00e7ok daha temeldir:<\/p>\n<p>Madde neden var?<\/p>\n<p>Enerji neden var?<\/p>\n<p>Do\u011fa yasalar\u0131 neden var?<\/p>\n<p>Bilin\u00e7 neden var?<\/p>\n<p>Neden bir \u015fey var da hi\u00e7bir \u015fey yok de\u011fil?<\/p>\n<p>Bilim bu sorular\u0131n \u00e7evresindeki bir\u00e7ok mekanizmay\u0131 inceleyebilir.<\/p>\n<p>Fakat varl\u0131\u011f\u0131n kendisine dair nihai soru metafizik ve felsefi niteli\u011fini korur.<\/p>\n<p>Bu y\u00fczden bilimin ba\u015far\u0131s\u0131 inanc\u0131n yenilgisi de\u011fildir.<\/p>\n<p>\u0130nan\u00e7 da bilime kar\u015f\u0131 kurulmu\u015f bir savunma hatt\u0131 olmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h2><strong>\u0130SLAM D\u00dc\u015e\u00dcNCES\u0130NDE K\u00c2\u0130NAT DA OKUNACAK B\u0130R K\u0130TAPTIR<\/strong><\/h2>\n<p>\u0130slam medeniyetinin dikkat \u00e7ekici \u00f6zelliklerinden biri, yarat\u0131lm\u0131\u015f \u00e2leme bakmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncenin bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6rmesidir.<\/p>\n<p>Kur\u2019an\u2019da insan defalarca g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne, yery\u00fcz\u00fcne, geceye, g\u00fcnd\u00fcze, canl\u0131lara, yarat\u0131l\u0131\u015fa ve kendi varl\u0131\u011f\u0131na bakmaya \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Yani insan yaln\u0131zca metni de\u011fil, k\u00e2inat\u0131 da okumal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bu nedenle tarih boyunca bir\u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman bilim insan\u0131 g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fc, matemati\u011fi, t\u0131bb\u0131, opti\u011fi ve co\u011frafyay\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131rken bunu inanc\u0131n kar\u015f\u0131t\u0131 olarak g\u00f6rmemi\u015ftir.<\/p>\n<p>Biruni\u2019nin \u00f6l\u00e7mesi\u2026<\/p>\n<p>Harezmi\u2019nin hesaplamas\u0131\u2026<\/p>\n<p>\u0130bn Sina\u2019n\u0131n t\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131\u2026<\/p>\n<p>\u0130bn\u00fc\u2019l-Heysem\u2019in opti\u011fi\u2026<\/p>\n<p>Bunlar\u0131n hi\u00e7biri iman ile akl\u0131 zorunlu olarak kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya koyan bir anlay\u0131\u015f \u00fczerine kurulmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn yeniden ihtiya\u00e7 duydu\u011fumuz zihinsel iklim budur.<\/p>\n<h2><strong>GEN\u00c7LERE \u201cSORMA\u201d DE\u011e\u0130L, \u201cDAHA \u0130Y\u0130 SOR\u201d DEMEL\u0130Y\u0130Z<\/strong><\/h2>\n<p>Bug\u00fcn gen\u00e7lerin sorular\u0131ndan korkarsak onlar\u0131 kaybederiz.<\/p>\n<p>Bir gen\u00e7:<\/p>\n<p>\u201cTanr\u0131 neden var?\u201d<\/p>\n<p>\u201cEvrim do\u011fru mu?\u201d<\/p>\n<p>\u201cDin ile bilim \u00e7eli\u015fiyor mu?\u201d<\/p>\n<p>\u201cHayat\u0131n amac\u0131 ne?\u201d<\/p>\n<p>diye soruyorsa onu susturmak de\u011fil, d\u00fc\u015f\u00fcnmeye te\u015fvik etmek gerekir.<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc bast\u0131r\u0131lan soru kaybolmaz.<\/p>\n<p>Sadece ba\u015fka yerde cevap arar.<\/p>\n<p>E\u011fitim sistemimizin en b\u00fcy\u00fck g\u00f6revlerinden biri gen\u00e7lere haz\u0131r cevaplar ezberletmek de\u011fil, do\u011fru soru sormay\u0131 \u00f6\u011fretmek olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Fizik \u00f6\u011frenen gen\u00e7 ayn\u0131 zamanda bilim felsefesini de tan\u0131mal\u0131.<\/p>\n<p>Biyoloji \u00f6\u011frenen gen\u00e7 hayat kavram\u0131n\u0131n felsefi boyutunu da tart\u0131\u015fabilmeli.<\/p>\n<p>Yapay zek\u00e2 geli\u015ftiren gen\u00e7 \u201c\u0130nsan nedir?\u201d sorusunu da sormal\u0131.<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc yaln\u0131zca teknik bilgiyle g\u00fc\u00e7l\u00fc toplum kurulabilir ama g\u00fc\u00e7l\u00fc medeniyet kurulamaz.<\/p>\n<h2><strong>ASIL TEHL\u0130KE \u0130NANMAK YA DA \u0130NANMAMAK DE\u011e\u0130L, D\u00dc\u015e\u00dcNMEMEKT\u0130R<\/strong><\/h2>\n<p>Bir insan kendisini inan\u00e7l\u0131 olarak tan\u0131mlayabilir ama hayat\u0131nda bir kez bile inanc\u0131 \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015f olabilir.<\/p>\n<p>Bir ba\u015fka insan kendisini inan\u00e7s\u0131z olarak tan\u0131mlayabilir ama y\u0131llarca varl\u0131k \u00fczerine derin d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f olabilir.<\/p>\n<p>Bu nedenle insanlar\u0131 etiketlerinden ibaret g\u00f6rmek do\u011fru de\u011fildir.<\/p>\n<p>As\u0131l mesele d\u00fc\u015f\u00fcnce kalitesidir.<\/p>\n<p>\u0130nanan insan neden inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmeli.<\/p>\n<p>\u0130nanmayan insan neden inanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulamal\u0131.<\/p>\n<p>Her iki taraf da kar\u015f\u0131s\u0131ndakini k\u00fc\u00e7\u00fcmsemek yerine arg\u00fcman\u0131n\u0131 dinlemeli.<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc hakikat ba\u011f\u0131rarak bulunmaz.<\/p>\n<p>Hakaretle bulunmaz.<\/p>\n<p>Sosyal medya sloganlar\u0131yla hi\u00e7 bulunmaz.<\/p>\n<p>Hakikat; bilgiyle, sab\u0131rla, delille ve tevazuyla aran\u0131r.<\/p>\n<h2><strong>AKIL \u0130LE \u0130MAN ARASINA DUVAR DE\u011e\u0130L, K\u00d6PR\u00dc KURMA ZAMANI<\/strong><\/h2>\n<p>Biz gelece\u011fi konu\u015fuyoruz.<\/p>\n<p>2040 diyoruz.<\/p>\n<p>2053 diyoruz.<\/p>\n<p>2071 diyoruz.<\/p>\n<p>B\u00fcy\u00fck hedefler koyuyoruz.<\/p>\n<p>Fakat b\u00fcy\u00fck medeniyet hedeflerinin altyap\u0131s\u0131 sadece yol, k\u00f6pr\u00fc, savunma sanayii ve teknoloji de\u011fildir.<\/p>\n<p>Bunlar elbette gereklidir.<\/p>\n<p>Ama as\u0131l temel insand\u0131r.<\/p>\n<p><strong>D\u00fc\u015f\u00fcnen insan.<\/strong><\/p>\n<p>Soru soran insan.<\/p>\n<p>Ahlakl\u0131 insan.<\/p>\n<p>Bilim \u00fcreten insan.<\/p>\n<p>Vicdan sahibi insan.<\/p>\n<p>Kendisini evrenin efendisi de\u011fil, sorumluluk ta\u015f\u0131yan bir varl\u0131k olarak g\u00f6ren insan.<\/p>\n<p>Bu nedenle gelece\u011fin e\u011fitim modeli laboratuvar ile k\u00fct\u00fcphaneyi, teknoloji ile felsefeyi, bilim ile ahlak\u0131 birlikte d\u00fc\u015f\u00fcnmelidir.<\/p>\n<p>Mescit ile laboratuvar\u0131 birbirinin rakibi h\u00e2line getiren bir anlay\u0131\u015ftan medeniyet \u00e7\u0131kmaz.<\/p>\n<p>Medeniyet, akl\u0131n ve manan\u0131n ayn\u0131 toplumda g\u00fc\u00e7lenmesiyle ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n<h2><strong>TEKNOLOJ\u0130 B\u00dcY\u00dcRKEN AHLAK K\u00dc\u00c7\u00dcLMEMEL\u0130<\/strong><\/h2>\n<p>Bug\u00fcn insanl\u0131k tarihte hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc ara\u00e7lara sahip.<\/p>\n<p>N\u00fckleer teknoloji\u2026<\/p>\n<p>Gen m\u00fchendisli\u011fi\u2026<\/p>\n<p>Yapay zek\u00e2\u2026<\/p>\n<p>Uzay teknolojileri\u2026<\/p>\n<p>B\u00fcy\u00fck veri\u2026<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlar insanl\u0131\u011f\u0131n \u00f6n\u00fcnde muazzam imk\u00e2nlar a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n<p>Ama ayn\u0131 zamanda b\u00fcy\u00fck tehlikeler de ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc bilgi ahlaktan koparsa g\u00fc\u00e7 y\u0131k\u0131ma d\u00f6n\u00fc\u015febilir.<\/p>\n<p>Atom bilgisi elektrik santrali de kurar, bomba da \u00fcretir.<\/p>\n<p>Yapay zek\u00e2 hastal\u0131klar\u0131 te\u015fhis etmeye de yard\u0131mc\u0131 olabilir, insanlar\u0131 manip\u00fcle eden sistemler de kurabilir.<\/p>\n<p>Gen teknolojisi hastal\u0131klar\u0131 tedavi edebilir, insan do\u011fas\u0131 \u00fczerinde tart\u0131\u015fmal\u0131 m\u00fcdahalelerin kap\u0131s\u0131n\u0131 da a\u00e7abilir.<\/p>\n<p>Demek ki as\u0131l soru sadece:<\/p>\n<p>\u201cNe yapabiliyoruz?\u201d<\/p>\n<p>de\u011fildir.<\/p>\n<p>Daha \u00f6nemlisi:<\/p>\n<p><strong>\u201cNe yapmal\u0131y\u0131z?\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Bu sorunun cevab\u0131n\u0131 yaln\u0131zca teknoloji veremez.<\/p>\n<p>Burada ahlaka, felsefeye, vicdana ve inanca ihtiya\u00e7 vard\u0131r.<\/p>\n<h2><strong>\u0130NSAN K\u00c2\u0130NATI OKURKEN KEND\u0130N\u0130 DE OKUMALI<\/strong><\/h2>\n<p>\u0130nsan Mars\u2019a ara\u00e7 g\u00f6nderiyor.<\/p>\n<p>Galaksileri g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n<p>Milyarlarca y\u0131l \u00f6ncesinin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemliyor.<\/p>\n<p>Ama b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 yapan insan h\u00e2l\u00e2 kendi kalbiyle m\u00fccadele ediyor.<\/p>\n<p>Kibir\u2026<\/p>\n<p>H\u0131rs\u2026<\/p>\n<p>\u00d6fke\u2026<\/p>\n<p>Bencillik\u2026<\/p>\n<p>Adaletsizlik\u2026<\/p>\n<p>\u0130nsan d\u0131\u015f d\u00fcnyay\u0131 fethederken i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 kaybederse b\u00fct\u00fcn teknolojik ilerleme eksik kal\u0131r.<\/p>\n<p>Belki de insanl\u0131\u011f\u0131n en b\u00fcy\u00fck meselesi budur:<\/p>\n<p><strong>Bilgi b\u00fcy\u00fcd\u00fc ama hikmet ayn\u0131 h\u0131zda b\u00fcy\u00fcmedi.<\/strong><\/p>\n<p>\u0130leti\u015fim artt\u0131 ama insan yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131 bitmedi.<\/p>\n<p>Servet artt\u0131 ama huzur ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00e7o\u011falmad\u0131.<\/p>\n<p>Teknoloji h\u0131zland\u0131 ama insan \u201cNi\u00e7in ya\u015f\u0131yorum?\u201d sorusundan kurtulamad\u0131.<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc insan sadece nas\u0131l ya\u015fayaca\u011f\u0131n\u0131 bilmek istemez.<\/p>\n<p>Neden ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bilmek ister.<\/p>\n<h2><strong>K\u00c2\u0130NATIN B\u00dcY\u00dcKL\u00dc\u011e\u00dc \u0130NSANA K\u0130B\u0130R DE\u011e\u0130L TEVAZU \u00d6\u011eRETMEL\u0130<\/strong><\/h2>\n<p>Milyarlarca galaksinin bulundu\u011fu bir evrende k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bir gezegenin \u00fczerinde ya\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n<p>\u00d6mr\u00fcm\u00fcz kozmik zaman kar\u015f\u0131s\u0131nda bir an kadar k\u0131sa.<\/p>\n<p>Buna ra\u011fmen insan bazen b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n sahibiymi\u015f gibi davran\u0131yor.<\/p>\n<p>Oysa bilim bize yaln\u0131zca g\u00fc\u00e7 vermemeli.<\/p>\n<p>Ayn\u0131 zamanda tevazu da vermeli.<\/p>\n<p>\u00d6\u011frendik\u00e7e bilinmeyenin ne kadar b\u00fcy\u00fck oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n<p>Bir h\u00fccrenin i\u00e7ine giriyoruz, yeni bir d\u00fcnya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n<p>Atomun i\u00e7ine giriyoruz, ba\u015fka bir d\u00fcnya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n<p>G\u00f6ky\u00fcz\u00fcne bak\u0131yoruz, s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 bile kavramakta zorland\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir evren g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n<p>Belki de bilginin olgunla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 insan\u0131n ilk s\u00f6z\u00fc:<\/p>\n<p>\u201cHer \u015feyi biliyorum.\u201d<\/p>\n<p>de\u011fil;<\/p>\n<p><strong>\u201cDaha ne kadar az biliyorum.\u201d<\/strong><\/p>\n<p>olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h2><strong>HAK\u0130KAT\u0130N TARAFINDA OLMAK<\/strong><\/h2>\n<p>Antony Flew \u00f6rne\u011fini ister felsefi bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, ister ki\u015fisel bir d\u00fc\u015f\u00fcnce yolculu\u011fu olarak de\u011ferlendirelim, bize hat\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 temel bir ilke var:<\/p>\n<p><strong>\u0130nsan fikrinin de\u011fil, hakikatin taraf\u0131nda olmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyi elli y\u0131l savunmu\u015f olmak onu do\u011fru yapmaz.<\/p>\n<p>Bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin milyonlarca taraftar\u0131 olmas\u0131 onu do\u011fru yapmaz.<\/p>\n<p>Bir fikrin moda olmas\u0131 da onu do\u011fru yapmaz.<\/p>\n<p>Do\u011fruyu belirleyen \u015fey insan\u0131n gururu de\u011fil, ger\u00e7e\u011fin kendisidir.<\/p>\n<p>Bu nedenle hem inanan\u0131n hem inanmayan\u0131n \u00f6n\u00fcnde ayn\u0131 ahlaki sorumluluk vard\u0131r:<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmak.<\/p>\n<p>Sorgulamak.<\/p>\n<p>Okumak.<\/p>\n<p>Dinlemek.<\/p>\n<p>Delili takip etmek.<\/p>\n<p>Ve gerekirse:<\/p>\n<p><strong>\u201cYan\u0131lm\u0131\u015f\u0131m.\u201d<\/strong><\/p>\n<p>diyebilmek.<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc belki de insan\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc budur.<\/p>\n<p>Kendi ge\u00e7mi\u015f d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin esiri olmamak.<\/p>\n<p>K\u00e2inata yeniden bakabilmek.<\/p>\n<p>Bir h\u00fccreye yeniden bakabilmek.<\/p>\n<p>Bir y\u0131ld\u0131z\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na yeniden bakabilmek.<\/p>\n<p>Bir \u00e7ocu\u011fun do\u011fumuna yeniden bakabilmek.<\/p>\n<p>Ve her defas\u0131nda ayn\u0131 b\u00fcy\u00fck soruyu yeniden sorabilmek:<\/p>\n<p><strong>Bu d\u00fczen bize ne anlat\u0131yor?<\/strong><\/p>\n<p>Bilim bize k\u00e2inat\u0131n nas\u0131l i\u015fledi\u011fini anlatmaya devam edecek.<\/p>\n<p>Felsefe nedenlerini sorgulamaya devam edecek.<\/p>\n<p>\u0130nan\u00e7 ise insana varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n anlam\u0131n\u0131 sormaya devam edecek.<\/p>\n<p>Bize d\u00fc\u015fen bunlar\u0131 birbirine d\u00fc\u015fman etmek de\u011fil, insanl\u0131\u011f\u0131n b\u00fcy\u00fck hakikat aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n farkl\u0131 kap\u0131lar\u0131 olarak de\u011ferlendirmektir.<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc gelecek, sadece daha \u00e7ok bilenlerin de\u011fil;<\/p>\n<p><strong>bildi\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda tevazu g\u00f6sterebilenlerin,<br \/>\ng\u00fcc\u00fcn\u00fc ahlakla s\u0131n\u0131rlayabilenlerin,<br \/>\nsoru sormaktan korkmayanlar\u0131n<br \/>\nve hakikat kar\u015f\u0131s\u0131nda gerekti\u011finde fikrini de\u011fi\u015ftirebilenlerin olacakt\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Ve belki b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcnce yolculuklar\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda tek bir c\u00fcmle vard\u0131r:<\/p>\n<p><strong>\u201cYa yan\u0131l\u0131yorsam?\u201d<\/strong><\/p>\n<div id=\"bghab-2629465708\" class=\"bghab-yazi-altinda bghab-entity-placement\"><script async src=\"https:\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js\"><\/script>\r\n<!-- bghaber-yaz\u0131-sonu -->\r\n<ins class=\"adsbygoogle\"\r\n     style=\"display:block\"\r\n     data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\"\r\n     data-ad-slot=\"4222328180\"\r\n     data-ad-format=\"auto\"\r\n     data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\r\n<script>\r\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\r\n<\/script><\/div><br style=\"clear: both; display: block; float: none;\"\/>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rafet ULUT\u00dcRK \u0130nsanl\u0131k tarihi boyunca baz\u0131 sorular hi\u00e7 eskimedi. D\u00fcn de soruldu, bug\u00fcn de soruluyor, yar\u0131n da sorulacak: Bu evren neden var? Bu d\u00fczen nas\u0131l<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":61662,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"advanced_seo_description":"","jetpack_seo_html_title":"","jetpack_seo_noindex":false,"jetpack_seo_schema_type":"","_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-65346","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yorum"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack-related-posts":[],"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/pc2PfJ-gZY","jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/rafet-rtrt.jpg?fit=210%2C210&ssl=1","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65346","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=65346"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65346\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":65347,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65346\/revisions\/65347"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/media\/61662"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=65346"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=65346"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=65346"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}