{"id":65293,"date":"2026-08-26T17:01:28","date_gmt":"2026-08-26T14:01:28","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/?p=65293"},"modified":"2026-08-26T17:01:28","modified_gmt":"2026-08-26T14:01:28","slug":"bosnada-fethin-otesinde-bir-medeniyet-dersi-fatih-veren-el-ve-gonul-siyaseti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/bosnada-fethin-otesinde-bir-medeniyet-dersi-fatih-veren-el-ve-gonul-siyaseti\/","title":{"rendered":"BOSNA\u2019DA FETH\u0130N \u00d6TES\u0130NDE B\u0130R MEDEN\u0130YET DERS\u0130: FAT\u0130H, VEREN EL VE G\u00d6N\u00dcL S\u0130YASET\u0130"},"content":{"rendered":"<p>Rafet ULUT\u00dcRK<\/p>\n<p>Tarih yaln\u0131zca sava\u015flar\u0131n, antla\u015fmalar\u0131n ve taht m\u00fccadelelerinin toplam\u0131 de\u011fildir. Tarihin as\u0131l derinli\u011fi, insan ile iktidar aras\u0131ndaki ili\u015fkinin nas\u0131l kuruldu\u011funda sakl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Fatih Sultan Mehmed\u2019in Bosna\u2019ya geli\u015fi etraf\u0131nda anlat\u0131lan me\u015fhur rivayet de tam bu y\u00fczden \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>Rivayete g\u00f6re Fatih, Bosna halk\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f bir h\u00fck\u00fcmdar gibi davranmaz. Onlardan vergi, asker, sadakat ya da mal istemek yerine \u015fu soruyu sorar:<\/p>\n<p>\u201cBenden ne istiyorsunuz?\u201d<br \/>\nKalabal\u0131k \u015fa\u015f\u0131r\u0131r.<\/p><div id=\"bghab-4234425780\" class=\"bghab-icerik-icine bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar\u0131n tarih boyunca g\u00fc\u00e7l\u00fclerden duymaya al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 soru \u00e7o\u011fu zaman bunun tam tersidir:<\/p>\n<p>\u201cSiz bize ne vereceksiniz?\u201d<br \/>\n\u0130\u015fte bu anlat\u0131n\u0131n kalbinde, yaln\u0131zca bir padi\u015fah\u0131n s\u00f6z\u00fc de\u011fil, bir devlet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc vard\u0131r.<\/p>\n<p>Fatih\u2019in Bosna\u2019daki ger\u00e7ek tarih\u00ee siyasetiyle rivayetlerin bize ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 medeniyet haf\u0131zas\u0131n\u0131 birlikte d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131kar:<\/p>\n<p>Kal\u0131c\u0131 fetih, topra\u011f\u0131 almakla de\u011fil, insan\u0131n g\u00fcvenini kazanmakla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>B\u0130R KEL\u0130ME DE\u011e\u0130\u015eT\u0130, DEVLET\u0130N ANLAMI DE\u011e\u0130\u015eT\u0130<\/p><div id=\"bghab-2997153429\" class=\"bghab-icerik-icine-10-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Rivayetin en dikkat \u00e7ekici taraf\u0131 yaln\u0131zca Fatih\u2019in soru sormas\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n<p>As\u0131l dikkat \u00e7ekici olan, sorunun y\u00f6n\u00fcd\u00fcr.<br \/>\n\u201cSizden ne istiyorum?\u201d yerine:<br \/>\n\u201cBenden ne istiyorsunuz?\u201d<\/p>\n<p>Bu k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6r\u00fcnen fark, devlet-toplum ili\u015fkisinde b\u00fcy\u00fck bir zihniyet de\u011fi\u015fimini ifade eder.<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc biri alma merkezlidir.<br \/>\nDi\u011feri sorumluluk merkezlidir.<\/p>\n<p>Biri iktidar\u0131n hakk\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131r.<br \/>\nDi\u011feri iktidar\u0131n g\u00f6revini hat\u0131rlat\u0131r.<br \/>\nRivayete g\u00f6re ya\u015fl\u0131 bir Bosnal\u0131 \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k i\u00e7inde Fatih\u2019e \u015f\u00f6yle sorar:<\/p><div id=\"bghab-347135723\" class=\"bghab-icerik-icine-15-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>\u201cYanl\u0131\u015f m\u0131 anlad\u0131k? Siz bizden ne istedi\u011finizi sormuyor musunuz?\u201d<\/p>\n<p>Fatih ise:<br \/>\n\u201cHay\u0131r. Sizin benden ne istedi\u011finizi soruyorum.\u201d<br \/>\nder.<\/p>\n<p>\u0130\u015fte bu c\u00fcmle, hik\u00e2yenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc yeridir.<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar\u0131n h\u00fck\u00fcmdardan korkmaya al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7a\u011fda, h\u00fck\u00fcmdar\u0131n halka kulak vermesi ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na farkl\u0131 bir siyaset anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cBUNLARI NEDEN YAPACAKSINIZ?\u201d<\/p><div id=\"bghab-3563569851\" class=\"bghab-icerik-icine-20-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Anlat\u0131ya g\u00f6re Fatih daha sonra halk\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 sorar.<\/p>\n<p>Yiyecek mi?<br \/>\nGiysi mi?<br \/>\nYol mu?<br \/>\nK\u00f6pr\u00fc m\u00fc?<br \/>\nG\u00fcvenlik mi?<br \/>\nGe\u00e7im mi?<br \/>\n\u0130nsanlar\u0131n \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 daha da artar.<br \/>\nYa\u015fl\u0131 Bosnal\u0131 bu kez \u015fu soruyu sorar:<br \/>\n\u201cPeki bunlar\u0131 bize neden yapacaks\u0131n\u0131z?\u201d<\/p>\n<p>Fatih\u2019e atfedilen cevap ise anlat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn ahlaki \u00e7er\u00e7evesini kurar:<\/p>\n<p>\u201c\u00c7\u00fcnk\u00fc biz, veren elin alan elden \u00fcst\u00fcn oldu\u011funu \u00f6\u011freten bir Peygamberin \u00fcmmetiyiz.\u201d<\/p>\n<p>Bu s\u00f6z, \u0130slam ahlak\u0131ndaki \u201c\u00fcstteki el alttaki elden hay\u0131rl\u0131d\u0131r\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n siyasal dile d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bi\u00e7imi olarak okunabilir.<\/p><div id=\"bghab-2238679706\" class=\"bghab-icerik-icine-25-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Buradaki as\u0131l mesele sadaka de\u011fildir.<br \/>\nAs\u0131l mesele sorumluluktur.<br \/>\nG\u00fc\u00e7 sahibiysen koruyacaks\u0131n.<br \/>\n\u0130mk\u00e2n sahibiysen payla\u015facaks\u0131n.<br \/>\nDevletsen ya\u015fatacaks\u0131n.<br \/>\nH\u00fck\u00fcmdarsan yaln\u0131zca istemeyecek, vermeyi de bileceksin.<\/p>\n<p>FETH\u0130N ASIL SINAVI SAVA\u015eTAN SONRA BA\u015eLAR<\/p>\n<p>Bir \u015fehri almak asker\u00ee ba\u015far\u0131d\u0131r.<br \/>\nAma o \u015fehirde d\u00fczen kurmak devlet akl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bir kaleyi fethetmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<br \/>\nFakat kalenin ard\u0131ndaki halk\u0131n g\u00fcvenini kazanmak daha zordur.<\/p>\n<p>Fatih\u2019in Bosna siyasetini anlamak istiyorsak bu ayr\u0131m\u0131 iyi g\u00f6rmeliyiz.<\/p><div id=\"bghab-3204529296\" class=\"bghab-icerik-icine-30-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Ordu kap\u0131y\u0131 a\u00e7ar.<br \/>\nFakat kap\u0131n\u0131n arkas\u0131nda hukuk gerekir.<br \/>\nVergi sistemi gerekir.<br \/>\nTicaret gerekir.<br \/>\nG\u00fcvenlik gerekir.<\/p>\n<p>Yol gerekir.<br \/>\nK\u00f6pr\u00fc gerekir.<br \/>\nMahkeme gerekir.<\/p>\n<p>Vak\u0131f gerekir.<br \/>\nVe hepsinden \u00f6nemlisi:<br \/>\n\u0130nsanlar\u0131n yar\u0131na g\u00fcvenmesi gerekir.<\/p>\n<p>\u0130\u015fte asker\u00ee fetih ile medeniyet kurmak aras\u0131ndaki fark tam burada ba\u015flar.<\/p>\n<p>BOSNA\u2019DA GER\u00c7EK TAR\u0130H, R\u0130VAYETTEN DAHA DER\u0130ND\u0130R<\/p><div id=\"bghab-3406605025\" class=\"bghab-icerik-icine-35-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>\u201cFatih bir konu\u015fma yapt\u0131 ve 80 bin Bosnal\u0131 bir anda M\u00fcsl\u00fcman oldu\u201d \u015feklindeki anlat\u0131 olduk\u00e7a etkileyicidir.<\/p>\n<p>Ancak tarih\u00ee bak\u0131mdan bu iddiay\u0131 kesin bir olay olarak kabul etmek do\u011fru de\u011fildir.<\/p>\n<p>Bosna\u2019n\u0131n \u0130slamla\u015fmas\u0131 tek bir konu\u015fman\u0131n veya tek bir g\u00fcn\u00fcn sonucu olmad\u0131.<\/p>\n<p>Bu s\u00fcre\u00e7 15. ve 16. y\u00fczy\u0131llara yay\u0131lan, \u00e7ok katmanl\u0131 bir toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm olarak ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n<p>\u015eehirle\u015fme, Osmanl\u0131 idari sistemine kat\u0131l\u0131m, ekonomik imk\u00e2nlar, sosyal hareketlilik, dini ili\u015fkiler ve b\u00f6lgenin \u00f6zel tarih\u00ee yap\u0131s\u0131 bu s\u00fcre\u00e7te birlikte rol oynad\u0131.<\/p><div id=\"bghab-3494349695\" class=\"bghab-icerik-icine-40-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Dolay\u0131s\u0131yla Bosna\u2019n\u0131n hik\u00e2yesinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc asl\u0131nda tek bir toplu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm iddias\u0131ndan de\u011fil, y\u00fczy\u0131llar boyunca olu\u015fan toplumsal ba\u011fdan gelir.<\/p>\n<p>Bu ger\u00e7e\u011fi kabul etmek, Fatih\u2019i k\u00fc\u00e7\u00fcltmez.<\/p>\n<p>Tam tersine onun kurdu\u011fu sistemin etkisini daha anla\u015f\u0131l\u0131r hale getirir.<\/p>\n<p>BOGOM\u0130L MESELES\u0130N\u0130 DE DO\u011eRU OKUMALIYIZ<\/p>\n<p>Bosna tarihi anlat\u0131l\u0131rken s\u0131k\u00e7a tekrarlanan bir ba\u015fka iddia da b\u00fct\u00fcn Bo\u015fnaklar\u0131n Bogomil oldu\u011fu ve bu nedenle \u0130slam\u2019a kolayca ge\u00e7ti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesidir.<\/p><div id=\"bghab-3151050926\" class=\"bghab-icerik-icine-45-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Bu yakla\u015f\u0131m bug\u00fcn tarih\u00e7ilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan fazla basit kabul edilmektedir.<\/p>\n<p>Orta \u00c7a\u011f Bosna\u2019s\u0131nda Bosna Kilisesi \u00f6nemli bir yap\u0131ya sahipti.<\/p>\n<p>Fakat bu kilisenin do\u011frudan Bogomil olup olmad\u0131\u011f\u0131 ve sonraki M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusla nas\u0131l bir ili\u015fki kurdu\u011fu tarih\u00e7iler aras\u0131nda tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bu nedenle:<br \/>\n\u201cBosnal\u0131lar Bogomildi, sonra topluca M\u00fcsl\u00fcman oldu.\u201d<\/p>\n<p>\u015feklindeki d\u00fcz anlat\u0131m tarihsel karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamaya yetmez.<\/p><div id=\"bghab-1597666147\" class=\"bghab-icerik-icine-50-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Bosna\u2019n\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc dini oldu\u011fu kadar sosyal, siyasi ve ekonomik bir s\u00fcre\u00e7ti.<br \/>\nBu ayr\u0131m\u0131 yapmak \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc iyi tarih\u00e7ilik, duyguyu \u00f6ld\u00fcrmeden ger\u00e7e\u011fi koruyabilmektir.<\/p>\n<p>FAT\u0130H\u2019\u0130N BOSNA\u2019DAK\u0130 EN G\u00dc\u00c7L\u00dc BELGES\u0130: AH\u0130DNAME<\/p>\n<p>Bosna konusunda elimizde rivayetlerden daha sa\u011flam bir tarih\u00ee belge vard\u0131r:<\/p>\n<p>1463 tarihli Fojnica Ahdnamesi.<\/p><div id=\"bghab-2485563898\" class=\"bghab-icerik-icine-55-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Fatih Sultan Mehmed taraf\u0131ndan Bosnal\u0131 Fransiskenlere verilen bu g\u00fcvence, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n farkl\u0131 dinlerden insanlarla kurdu\u011fu ili\u015fkinin \u00f6nemli belgelerinden biridir.<\/p>\n<p>Buradaki temel mesaj a\u00e7\u0131kt\u0131r:<br \/>\n\u0130badet hayat\u0131n\u0131z s\u00fcrecek.<\/p>\n<p>Can\u0131n\u0131z korunacak.<br \/>\nMal\u0131n\u0131z g\u00fcvence alt\u0131nda olacak.<br \/>\nDin adamlar\u0131n\u0131z korunacak.<br \/>\nBu, son derece \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc e\u011fer Fatih\u2019in siyasetini yaln\u0131zca zorla din de\u011fi\u015ftirme \u00fczerinden okumaya kalkarsak bu belgeyi a\u00e7\u0131klayamay\u0131z.<br \/>\nAhdname bize \u015funu g\u00f6sterir:<\/p>\n<p>Fatih, Bosna\u2019da yaln\u0131zca M\u00fcsl\u00fcmanlarla de\u011fil, M\u00fcsl\u00fcman olmayanlarla da devlet d\u00fczeni kurmak zorundayd\u0131.<br \/>\nBu da bize \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir ilkeyi g\u00f6sterir:<\/p><div id=\"bghab-833595619\" class=\"bghab-icerik-icine-60-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Adalet yaln\u0131zca kendinden olana g\u00f6sterildi\u011finde adalet de\u011fildir.<\/p>\n<p>B\u0130R YA\u015eLI BO\u015eNA\u011eIN \u015eA\u015eKINLI\u011eI B\u0130ZE NE ANLATIYOR?<\/p>\n<p>Rivayetteki ya\u015fl\u0131 adam\u0131 bir an d\u00fc\u015f\u00fcnelim.<\/p>\n<p>Hayat\u0131 boyunca g\u00fc\u00e7l\u00fc insanlar\u0131n kendisinden bir \u015fey istedi\u011fini g\u00f6rm\u00fc\u015f olsun.<br \/>\n\u00dcr\u00fcn vermi\u015f olsun.<br \/>\nVergi \u00f6demi\u015f olsun.<br \/>\nAsker g\u00f6ndermi\u015f olsun.<br \/>\nSava\u015flardan zarar g\u00f6rm\u00fc\u015f olsun.<br \/>\nSonra kar\u015f\u0131s\u0131na bir h\u00fck\u00fcmdar \u00e7\u0131k\u0131yor ve:<\/p>\n<p>\u201cSenin neye ihtiyac\u0131n var?\u201d<br \/>\ndiye soruyor.<\/p><div id=\"bghab-3353439995\" class=\"bghab-icerik-icine-65-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>\u0130nsan bazen kendisine verilen ekmek i\u00e7in de\u011fil, ilk kez insan yerine konuldu\u011funu hissetti\u011fi i\u00e7in duygulan\u0131r.<\/p>\n<p>Belki de bu rivayetin as\u0131rlard\u0131r ya\u015famas\u0131n\u0131n sebebi budur.<br \/>\n\u00c7\u00fcnk\u00fc hik\u00e2ye yaln\u0131zca Fatih\u2019i anlatm\u0131yor.<\/p>\n<p>\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7ok eski bir \u00f6zlemini anlat\u0131yor:<br \/>\nG\u00fcc\u00fcn merhametle birle\u015fmesi.<\/p>\n<p>KILI\u00c7 KORKU \u00dcRET\u0130R, ADALET A\u0130D\u0130YET \u00dcRET\u0130R<\/p>\n<p>Devletler korkuyla h\u00fckmedebilir.<\/p>\n<p>Fakat korku s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir devlet d\u00fczeni de\u011fildir.<br \/>\nKorku insan\u0131 susturur.<br \/>\nAma ba\u011flamaz.<\/p>\n<p>Korku itaati sa\u011flayabilir.<br \/>\nAma sadakat \u00fcretmez.<br \/>\nKorku kap\u0131lar\u0131 a\u00e7abilir.<\/p>\n<p>Ama g\u00f6n\u00fclleri kapat\u0131r.<br \/>\nAdalet ise farkl\u0131d\u0131r.<br \/>\nAdalet g\u00fcven \u00fcretir.<br \/>\nG\u00fcven aidiyet \u00fcretir.<br \/>\nAidiyet d\u00fczeni kal\u0131c\u0131 hale getirir.<\/p>\n<p>Bu nedenle Osmanl\u0131\u2019n\u0131n Balkanlardaki uzun h\u00e2kimiyetini yaln\u0131zca asker\u00ee \u00fcst\u00fcnl\u00fckle a\u00e7\u0131klamak yetersizdir.<\/p>\n<p>Bir devlet y\u00fczlerce y\u0131l bir co\u011frafyada yaln\u0131zca k\u0131l\u0131\u00e7la kalamaz.<\/p>\n<p>K\u0131l\u0131\u00e7 ilk g\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klar.<br \/>\nD\u00f6rt y\u00fcz y\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klayamaz.<\/p>\n<p>D\u00f6rt y\u00fcz y\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in idareye, ekonomiye, hukuka, toplumsal ili\u015fkilere ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 uyuma bakmak gerekir.<\/p>\n<p>\u201cVEREN EL\u201d B\u0130R DEVLET FELSEFES\u0130D\u0130R<\/p>\n<p>\u201cVeren el alan elden \u00fcst\u00fcnd\u00fcr\u201d s\u00f6z\u00fc yaln\u0131zca bireyler i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemelidir.<\/p>\n<p>Devlet a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir anlam ta\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Devlet vatanda\u015f\u0131ndan vergi al\u0131r.<br \/>\nAma kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda adalet vermelidir.<\/p>\n<p>Asker ister.<br \/>\nAma g\u00fcvenlik vermelidir.<\/p>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fma ister.<br \/>\nAma f\u0131rsat vermelidir.<br \/>\nSadakat ister.<\/p>\n<p>Ama e\u015fit hukuk vermelidir.<br \/>\nFedak\u00e2rl\u0131k ister.<br \/>\nAma gelecek vermelidir.<br \/>\n\u00dcretim ister.<br \/>\nAma eme\u011fi korumal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130\u015fte devletin \u201cveren el\u201d olmas\u0131 budur.<br \/>\nVeren devlet sadaka da\u011f\u0131tan devlet de\u011fildir.<br \/>\nHakk\u0131 hak sahibine ula\u015ft\u0131ran devlettir.<\/p>\n<p>FAT\u0130H\u2019\u0130N STRATEJ\u0130K AKLI: FETHED\u0130LEN YER\u0130 YA\u015eATMAK<\/p>\n<p>Fatih Sultan Mehmed\u2019i b\u00fcy\u00fck yapan yaln\u0131zca askeri dehas\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n<p>Onu b\u00fcy\u00fck h\u00fck\u00fcmdarlar aras\u0131na sokan as\u0131l \u00f6zelliklerden biri, fethedilen b\u00f6lgelerin nas\u0131l y\u00f6netilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmesidir.<br \/>\n\u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00fcy\u00fck komutan sava\u015f kazan\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00fcy\u00fck devlet adam\u0131 ise sava\u015ftan sonraki elli y\u0131l\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr.<br \/>\nBu a\u00e7\u0131dan Bosna stratejik bir \u00f6rnektir.<\/p>\n<p>Fatih\u2019in kar\u015f\u0131s\u0131ndaki soru \u015fuydu:<br \/>\n\u201cBu b\u00f6lge nas\u0131l al\u0131n\u0131r?\u201d<br \/>\nAma as\u0131l soru ondan sonra geliyordu:<\/p>\n<p>\u201cBu b\u00f6lge nas\u0131l ya\u015fat\u0131l\u0131r?\u201d<br \/>\n\u0130\u015fte devlet akl\u0131 tam burada ba\u015flar.<\/p>\n<p>Halk\u0131 tamamen d\u00fc\u015fmanla\u015ft\u0131rmadan\u2026<\/p>\n<p>Mevcut ekonomik hayat\u0131 yok etmeden\u2026<\/p>\n<p>Farkl\u0131 dini topluluklar\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcyle d\u0131\u015flamadan\u2026<\/p>\n<p>Yeni idari sistemi i\u015fler hale getirerek\u2026<\/p>\n<p>Uzun vadeli d\u00fczen kurmak.<\/p>\n<p>Bu, k\u0131l\u0131\u00e7tan daha zor bir i\u015ftir.<\/p>\n<p>BUG\u00dcN D\u00dcNYANIN EKS\u0130\u011e\u0130 G\u00dc\u00c7 DE\u011e\u0130L, VEREN EL AHLAKIDIR<\/p>\n<p>Bug\u00fcnk\u00fc d\u00fcnya da asl\u0131nda Bosna\u2019daki o ya\u015fl\u0131 adam\u0131n sorusuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r.<\/p>\n<p>Devletler birbirlerine s\u00fcrekli \u015funu soruyor:<br \/>\n\u201cBana ne vereceksin?\u201d<br \/>\nEnerji verecek misin?<br \/>\nPazar a\u00e7acak m\u0131s\u0131n?<br \/>\n\u00dcs verecek misin?<br \/>\nOy verecek misin?<\/p>\n<p>Taviz verecek misin?<br \/>\nKaynak verecek misin?<br \/>\nAma daha az sorulan soru \u015fudur:<\/p>\n<p>\u201cBen sana ne verebilirim?\u201d<br \/>\nBar\u0131\u015f m\u0131?<br \/>\nG\u00fcvenlik mi?<br \/>\nE\u011fitim mi?<br \/>\nKalk\u0131nma m\u0131?<br \/>\nAdalet mi?<br \/>\n\u0130nsan onuruna sayg\u0131 m\u0131?<\/p>\n<p>\u0130\u015fte d\u00fcnyan\u0131n bug\u00fcn eksik olan taraf\u0131 budur.<br \/>\nG\u00fc\u00e7 var.<br \/>\nPara var.<br \/>\nTeknoloji var.<br \/>\nSilah var.<\/p>\n<p>Ama g\u00fc\u00e7 ile merhamet aras\u0131ndaki ba\u011f giderek zay\u0131fl\u0131yor.<\/p>\n<p>DEVLET\u0130N VATANDA\u015eINA SORMASI GEREKEN SORU<\/p>\n<p>Fatih\u2019in Bosna rivayetini bug\u00fcne ta\u015f\u0131rsak \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131 bir sonu\u00e7 ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn\u00fcn devleti vatanda\u015f\u0131na yaln\u0131zca:<br \/>\n\u201cBana ne vereceksin?\u201d<br \/>\ndememelidir.<br \/>\n\u015eunlar\u0131 da sormal\u0131d\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cGencim, burada kalman i\u00e7in neye ihtiyac\u0131n var?\u201d<br \/>\n\u201c\u00c7ift\u00e7im, \u00fcretmen i\u00e7in ne gerekiyor?\u201d<\/p>\n<p>\u201cEsnaf\u0131m, ayakta kalman i\u00e7in ne gerekiyor?\u201d<br \/>\n\u201c\u00d6\u011frencim, iyi e\u011fitim alman i\u00e7in ne gerekiyor?\u201d<\/p>\n<p>\u201cAnnem, \u00e7ocu\u011funu g\u00fcvenle b\u00fcy\u00fctmen i\u00e7in ne gerekiyor?\u201d<br \/>\n\u201cYa\u015fl\u0131m, onurlu ya\u015faman i\u00e7in ne gerekiyor?\u201d<\/p>\n<p>Devlet vatanda\u015f\u0131n\u0131n ihtiyac\u0131n\u0131 dinlemiyorsa zamanla toplumdan kopar.<br \/>\n\u00c7\u00fcnk\u00fc devlet, yaln\u0131zca emir veren makam de\u011fildir.<\/p>\n<p>Devlet, toplumsal emaneti ta\u015f\u0131yan kurumdur.<\/p>\n<p>FET\u0130H TOPRAKTA DE\u011e\u0130L, HAFIZADA KALIR<\/p>\n<p>Bug\u00fcn Bosna\u2019ya bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Osmanl\u0131 d\u00f6neminden kalan k\u00f6pr\u00fcler g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n<p>\u00c7ar\u015f\u0131lar g\u00f6r\u00fcyoruz.<br \/>\nCamiler g\u00f6r\u00fcyoruz.<br \/>\nVak\u0131flar g\u00f6r\u00fcyoruz.<br \/>\nAma tarih\u00ee miras yaln\u0131zca ta\u015f de\u011fildir.<br \/>\nAs\u0131l miras haf\u0131zad\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130nsanlar bir devletin ka\u00e7 askeri oldu\u011funu unutabilir.<br \/>\nVergi oranlar\u0131n\u0131 unutabilir.<br \/>\nSava\u015flar\u0131n tarihini unutabilir.<\/p>\n<p>Ama kendilerine nas\u0131l davran\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 kolay kolay unutmazlar.<\/p>\n<p>\u0130\u015fte Bosna\u2019daki Fatih anlat\u0131s\u0131n\u0131n y\u00fczy\u0131llarca ya\u015famas\u0131n\u0131n sebebi de budur.<\/p>\n<p>Belki tarih\u00ee ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 zamanla de\u011fi\u015fti.<br \/>\nBelki rivayete yeni c\u00fcmleler eklendi.<\/p>\n<p>Ama halk haf\u0131zas\u0131n\u0131n korudu\u011fu \u00f6z de\u011fi\u015fmedi:<\/p>\n<p>\u201cBize yaln\u0131zca h\u00fckmetmeye de\u011fil, bir d\u00fczen kurmaya geldiler.\u201d<\/p>\n<p>ASIL FET\u0130H: G\u00d6N\u00dcLDE YER A\u00c7AB\u0130LMEK<\/p>\n<p>Bir \u00fclkenin s\u0131n\u0131rlar\u0131na girmek kolay olabilir.<\/p>\n<p>Ama bir milletin haf\u0131zas\u0131na girmek zordur.<br \/>\nKaleyi top fetheder.<br \/>\n\u015eehri asker al\u0131r.<br \/>\nAma g\u00f6nl\u00fc yaln\u0131zca davran\u0131\u015f kazan\u0131r.<\/p>\n<p>Bu nedenle Fatih\u2019in Bosna hik\u00e2yesinden \u00e7\u0131kar\u0131labilecek en b\u00fcy\u00fck sonu\u00e7 \u015fudur:<\/p>\n<p>Fetih asker\u00ee bir olayd\u0131r; medeniyet ise ahlaki bir s\u00fcre\u00e7tir.<\/p>\n<p>Ordular size kap\u0131y\u0131 a\u00e7abilir.<br \/>\nFakat insanlar\u0131n kalbinde kal\u0131c\u0131 yer a\u00e7amaz.<\/p>\n<p>Bunu ancak adalet, g\u00fcven, hizmet ve sayg\u0131 yapabilir.<\/p>\n<p>D\u00dcNYAYI DE\u011e\u0130\u015eT\u0130REN SORU<\/p>\n<p>Belki Fatih\u2019in Bosna\u2019da s\u00f6yledi\u011fi rivayet edilen en \u00f6nemli c\u00fcmle \u015fuydu:<br \/>\n\u201cBenden ne istiyorsunuz?\u201d<\/p>\n<p>Bu soru be\u015f y\u00fcz y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcre sonra h\u00e2l\u00e2 g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr.<br \/>\n\u00c7\u00fcnk\u00fc medeniyetin \u00f6z\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Alan el:<br \/>\n\u201cBana ne vereceksin?\u201d<br \/>\ndiye sorar.<\/p>\n<p>Veren el ise:<br \/>\n\u201cSenin i\u00e7in ne yapabilirim?\u201d<br \/>\nder.<\/p>\n<p>Birincisi g\u00fc\u00e7 g\u00f6sterir.<br \/>\n\u0130kincisi g\u00fcven olu\u015fturur.<\/p>\n<p>Birincisi korkutabilir.<br \/>\n\u0130kincisi ba\u011f kurar.<br \/>\nBirincisi toprak kazan\u0131r.<br \/>\n\u0130kincisi g\u00f6n\u00fcl kazan\u0131r.<\/p>\n<p>Fatih\u2019in Bosna\u2019dan bug\u00fcne b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck ders belki de budur:<\/p>\n<p>Toprak fethetmek i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc ordu gerekir.<\/p>\n<p>Devlet kurmak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc hukuk gerekir.<br \/>\nMedeniyet kurmak i\u00e7in ise g\u00fc\u00e7l\u00fc ahlak gerekir.**<\/p>\n<p>Ve o ahlak\u0131n \u00f6z\u00fcnde tek bir anlay\u0131\u015f vard\u0131r:<br \/>\nAlan de\u011fil, veren el olmak.<br \/>\n\u00c7\u00fcnk\u00fc fetih bir g\u00fcn biter.<\/p>\n<p>Ama adaletle kazan\u0131lan g\u00f6n\u00fcl, nesiller boyunca ya\u015famaya devam eder.<\/p>\n<div id=\"bghab-2184378800\" class=\"bghab-yazi-altinda bghab-entity-placement\"><script async src=\"https:\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js\"><\/script>\r\n<!-- bghaber-yaz\u0131-sonu -->\r\n<ins class=\"adsbygoogle\"\r\n     style=\"display:block\"\r\n     data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\"\r\n     data-ad-slot=\"4222328180\"\r\n     data-ad-format=\"auto\"\r\n     data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\r\n<script>\r\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\r\n<\/script><\/div><br style=\"clear: both; display: block; float: none;\"\/>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rafet ULUT\u00dcRK Tarih yaln\u0131zca sava\u015flar\u0131n, antla\u015fmalar\u0131n ve taht m\u00fccadelelerinin toplam\u0131 de\u011fildir. Tarihin as\u0131l derinli\u011fi, insan ile iktidar aras\u0131ndaki ili\u015fkinin nas\u0131l kuruldu\u011funda sakl\u0131d\u0131r. Fatih Sultan Mehmed\u2019in<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":65289,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"advanced_seo_description":"","jetpack_seo_html_title":"","jetpack_seo_noindex":false,"jetpack_seo_schema_type":"","_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-65293","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yorum"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack-related-posts":[],"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/pc2PfJ-gZ7","jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/rafet-ulututurk-2233resmofs.jpg?fit=556%2C741&ssl=1","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65293","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=65293"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65293\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":65294,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65293\/revisions\/65294"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/media\/65289"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=65293"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=65293"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=65293"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}