\u015eakir ARSLANTA\u015e<\/p>\n
1980’lerin ikinci yar\u0131s\u0131nda Bulgaristan’da, Bulgar M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131n zorla isim de\u011fi\u015ftirmelerinin ve bunun bir a\u015fama olarak kabul edilen \u201cYeniden Do\u011fu\u015f S\u00fcreci\u201dnin, Bulgar h\u00fck\u00fcmetinin Sovyetler Birli\u011fi’ne ait bir \u201cproje\u201dyi test etmek amac\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi iddialar\u0131 yay\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.
\nBu teze g\u00f6re, ama\u00e7 Bulgaristan’da bu \u201cproje\u201dnin nas\u0131l i\u015fledi\u011fini g\u00f6rmek ve e\u011fer ba\u015far\u0131l\u0131 olursa, ayn\u0131 y\u00f6ntemin Sovyetler Birli\u011fi’ndeki M\u00fcsl\u00fcman sorununu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in uygulanmas\u0131d\u0131r.
\nAncak, bu tezin ne kadar ge\u00e7erli oldu\u011funu sorgulamak \u00f6nemlidir.
\nM\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n isimlerinin zorla de\u011fi\u015ftirilmesi ve 1989 yaz\u0131nda, Bulgaristan\u2019daki T\u00fcrklerin \u00fclkeyi terk etmeleri i\u00e7in pasaport verilerek s\u0131n\u0131rlar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 gibi kararlar, Sovyetler Birli\u011fi’nden resmi bir onay alm\u0131\u015f de\u011fildir.
\n\u0130lk karar, 1984\u2019te Bulgaristan Kom\u00fcnist Partisi (BKP) y\u00f6netimi taraf\u0131ndan, Sovyetler Birli\u011fi’nde k\u0131sa s\u00fcreli liderlik bo\u015flu\u011fu s\u0131ras\u0131nda al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kinci karar ise, Sovyet lideri Mihail Gorba\u00e7ov’un Ekim 1985’te, Bulgar lideri Todor Jivkov ile yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeler s\u0131ras\u0131nda, Bulgar h\u00fck\u00fcmetinin M\u00fcsl\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 politikas\u0131na sessizce kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir tepkiyle kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. 1989 ortalar\u0131nda ise Sovyetler Birli\u011fi, Gorba\u00e7ov’un liderli\u011finde Bulgar h\u00fck\u00fcmetine ve Jivkov\u2019un siyasi y\u00f6ntemlerine kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131k bir mesafe koymu\u015f, bu y\u00f6ntemlerin Bulgaristan\u2019\u0131n uluslararas\u0131 prestijine zarar verdi\u011fini ve Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u201cyeni d\u00fc\u015f\u00fcnme\u201d politikas\u0131na ters d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtmi\u015ftir.
\nSovyetler Birli\u011fi’nin bu politikas\u0131, d\u00f6nemin Sovyet bas\u0131n\u0131nda da kendini g\u00f6sterir.
\n1984 ile 1991 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki Sovyet bas\u0131n\u0131nda, Bulgaristan\u2019daki etnik gerilimlere y\u00f6nelik \u00f6zel bir inceleme yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, 1987’de, “Ogonyok” dergisinin ba\u015f edit\u00f6r\u00fc Vitali Korot\u00e7in, daha genel bir konu\u015fma \u00e7er\u00e7evesinde, Bulgaristan ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki sorunlar\u0131 konu alacak yaz\u0131lar yay\u0131nlamay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirterek, Sovyet halk\u0131n\u0131n bu mesele hakk\u0131nda daha fazla bilgi edinmek isteyece\u011fini ifade etmi\u015ftir. Ancak, bu konu genel olarak, Sovyet bas\u0131n\u0131n\u0131n, yerel seviyede \u201cperestroyka\u201dn\u0131n ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 ve eksikliklerini yayg\u0131n bir \u015fekilde ele almas\u0131yla arka planda kalm\u0131\u015ft\u0131r.
\nBat\u0131 bas\u0131n\u0131nda ise, 1980’lerin ikinci yar\u0131s\u0131nda, Bulgaristan\u2019a y\u00f6nelik ciddi insan haklar\u0131 ihlalleri su\u00e7lamalar\u0131 s\u0131k\u00e7a yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu haberlerde, Bulgar h\u00fck\u00fcmetinin Sovyetler Birli\u011fi’nin politikas\u0131na benzer \u015fekilde hareket etti\u011fi ima edilmi\u015ftir. 1985\u2019te, baz\u0131 makalelerde, Bulgar h\u00fck\u00fcmetinin \u201cMoskova gibi\u201d davrand\u0131\u011f\u0131 iddia edilmi\u015ftir.
\nBu yaz\u0131larda, Bulgaristan\u2019daki M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusunun art\u0131\u015f\u0131 ile Sovyetler Birli\u011fi\u2019ndeki benzer demografik e\u011filimler kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, hatta Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusunun Slav n\u00fcfusuna g\u00f6re \u00fc\u00e7 ya da d\u00f6rt kat daha h\u0131zl\u0131 artt\u0131\u011f\u0131na dair veriler sunulmu\u015ftur.
\nBu demografik kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar ilgin\u00e7tir, ancak bunun do\u011frudan Bulgaristan\u2019daki \u201cYeniden Do\u011fu\u015f S\u00fcreci\u201d ile ili\u015fkilendirilmesi, ba\u015fka bir sorudur. 1980’lerin ikinci yar\u0131s\u0131nda, bu s\u00fcrecin arkas\u0131ndaki motivasyonlar\u0131 anlamak i\u00e7in yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar, siyasi analistler, tarih\u00e7iler ve \u00e7e\u015fitli toplumsal \u00f6rg\u00fctlerden temsilciler taraf\u0131ndan hala tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r.
\nBulgar h\u00fck\u00fcmetinin resmi versiyonuna g\u00f6re, d\u0131\u015fsal fakt\u00f6rlerin rol\u00fc, T\u00fcrkiye\u2019nin propagandas\u0131 ve artan ter\u00f6rist faaliyetler nedeniyle Bulgaristan\u2019\u0131n ulusal g\u00fcvenli\u011fini korumak amac\u0131yla radikal \u00f6nlemler al\u0131nmas\u0131n\u0131n zorunlu oldu\u011fudur.
\nD\u00f6nemin D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Petar Mladenov\u2019un an\u0131lar\u0131nda ise, Toder Jivkov\u2019un, d\u00f6nemin Romanya lideri Nicolae Ceau\u0219escu\u2019nun milliyet\u00e7i politikas\u0131n\u0131 taklit etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na dair ek bir a\u00e7\u0131klama bulunmaktad\u0131r.
\nBulgaristan\u2019\u0131n M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusuna y\u00f6nelik devlet politikas\u0131n\u0131n hassasiyeti, Bulgaristan ile Sovyetler Birli\u011fi aras\u0131ndaki benzerliklerin analizi konusunda dikkatli olmay\u0131 gerektiriyor. Bat\u0131 medyas\u0131, Bulgaristan\u2019\u0131n \u201cen sad\u0131k Sovyet uydu devleti\u201d olarak, bu t\u00fcr \u00f6nemli bir karar\u0131 Moskova\u2019n\u0131n onay\u0131 olmadan tek ba\u015f\u0131na alabilece\u011fine inanmakta zorluk \u00e7ekmi\u015ftir.
\nBu nedenle, Bat\u0131 medyas\u0131n\u0131n, Bulgaristan\u2019daki M\u00fcsl\u00fcman direni\u015fini, rejime kar\u015f\u0131 bir disidentlik hareketi olarak sunmas\u0131 ve h\u00fck\u00fcmetin bask\u0131lar\u0131n\u0131, kom\u00fcnist y\u00f6netimlerin insan haklar\u0131n\u0131 sistematik olarak ihlal etme e\u011filimlerinin <\/span><\/span>bir sonucu olarak de\u011ferlendirmesi yayg\u0131n olmu\u015ftur.
\nB\u00f6ylece \u201cSovyet Ba\u011flant\u0131s\u0131\u201d tezi do\u011fmu\u015f ve So\u011fuk Sava\u015f ba\u011flam\u0131nda Bulgaristan\u2019a kar\u015f\u0131 bir propaganda arac\u0131 olarak kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.
\n“Sovyetlerin gizli m\u00fcdahalesi” teorisi, Todor Jivkov rejiminin 10 Kas\u0131m 1989\u2019da sona ermesinin hemen ard\u0131ndan en uygun ve ikna edici a\u00e7\u0131klama olarak kabul edilmi\u015ftir. Ancak, yeni a\u00e7\u0131klanan belgeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bu teori bug\u00fcn reddedilebilir. Bulgaristan ve Sovyetler Birli\u011fi\u2019ndeki ilgili ar\u015fivlerde bu teoriyi destekleyecek herhangi bir somut delil bulunmamaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, “perestroyka” d\u00f6nemi Sovyet bas\u0131n\u0131 da bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc do\u011frulamamaktad\u0131r.
\nBu konuda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar, 1980\u2019lerin sonlar\u0131ndaki bu teorinin esas olarak Bat\u0131 medyas\u0131n\u0131n yarat\u0131c\u0131 bir yorumu oldu\u011funu ve Sovyetler Birli\u011fi ile Bulgaristan\u2019\u0131 uluslararas\u0131 arenada olumsuz bir \u015fekilde tan\u0131tmak amac\u0131yla geli\u015ftirildi\u011fini ortaya koymaktad\u0131r.
\n<\/span><\/span><\/p>\n