{"id":62934,"date":"2024-12-19T00:44:07","date_gmt":"2024-12-18T21:44:07","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/?p=62934"},"modified":"2024-12-19T00:44:07","modified_gmt":"2024-12-18T21:44:07","slug":"zorlama-yeniden-dogus-sureci-sabrinin-eski-bir-dosyaya-erisimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/zorlama-yeniden-dogus-sureci-sabrinin-eski-bir-dosyaya-erisimi\/","title":{"rendered":"Zorlama “Yeniden Do\u011fu\u015f S\u00fcreci”: Sabri’nin Eski Bir Dosyaya Eri\u015fimi"},"content":{"rendered":"

BGSAM
\nSabri Iskender, Bulgaristan’da adaletin sa\u011flanmas\u0131n\u0131 40 y\u0131l bekledi. O, Bulgar Kom\u00fcnist Partisi (BKP) taraf\u0131ndan zorla ismi de\u011fi\u015ftirilen ve sonras\u0131nda \u00fclkeden s\u00fcr\u00fclen etnik T\u00fcrklerden biriydi. Bu su\u00e7la ilgili dava hi\u00e7bir yere varmad\u0131. \u015eimdi Sabri, sadece uzun bir yasal m\u00fccadelenin ard\u0131ndan soru\u015fturman\u0131n i\u00e7eri\u011fini okuyabiliyor.
\nAral\u0131k ay\u0131ndan bu yana Sofya’n\u0131n “Pozitano” caddesinde, Askeri Savc\u0131l\u0131k binas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde her g\u00fcn bir kuyruk olu\u015fuyor. Burada toplanan insanlar birbirlerini tan\u0131yor, bir \u015feyler konu\u015fuyorlar, \u00e7ok mutlu g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyorlar. Ard\u0131ndan, binan\u0131n kapal\u0131 kapaklar\u0131 ard\u0131nda kayboluyorlar.
\nBunlar, 1989’da Bulgar kom\u00fcnist h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan s\u00fcrg\u00fcn edilen Bulgaristan T\u00fcrkleri. O g\u00fcnden bu yana T\u00fcrkiye’de ya\u015f\u0131yorlar ve Bulgar devletinin kendilerine zulmeden ki\u015filere kar\u015f\u0131 bir ceza karar\u0131 almas\u0131n\u0131 bekliyorlar.
\n\u0130lk kez, dava dosyas\u0131ndaki gizli belgelere eri\u015fim sa\u011flan\u0131yor. Ancak 34 y\u0131l boyunca hi\u00e7bir \u015fey de\u011fi\u015fmedi. \u015eimdi, devlet yetkilileri, ilk kez, bu zulme u\u011frayan insanlara gizli soru\u015fturma belgelerini inceleme izni verdi. Onlar, T\u00fcrkiye’den gelip, okuduklar\u0131 belgeler \u00fczerinden, eski bir kom\u00fcnist rejimin Bulgaristan’daki T\u00fcrk halk\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 zulm\u00fcn nas\u0131l soru\u015fturuldu\u011funu g\u00f6rmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.
\n“Adalet yoksa, birileri bunu tekrar yapabilir,” diyor Sabri Iskender, “Pozitano” caddesinde g\u00f6r\u00fclebilecek isimlerden biri olarak.
\nZul\u00fcm ve Sonras\u0131 Hi\u00e7bir \u015eey
\n1984-1985 k\u0131\u015f\u0131nda, Bulgar Kom\u00fcnist Partisi (BKP) ve Todor Jivkov y\u00f6netimindeki Bulgar h\u00fck\u00fcmeti, etnik T\u00fcrklerin isimlerini zorla de\u011fi\u015ftirmeye ba\u015fl\u0131yor. Propagandaya g\u00f6re, T\u00fcrk az\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131n atalar\u0131 zorla “M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f”t\u0131 ve bu y\u00fczden T\u00fcrkler, sanki kendi “yeniden do\u011fu\u015flar\u0131n\u0131” ya\u015f\u0131yorlarm\u0131\u015f gibi, Bulgar isimlerini “geri almak” istediler. Bu sebeple, ya\u015fanan olaylar h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan “Yeniden Do\u011fu\u015f S\u00fcreci” olarak adland\u0131r\u0131ld\u0131.
\nAsl\u0131nda, Bulgaristan T\u00fcrkleri yeni isimleri zorla kabul ettirildi ve bu s\u00fcre\u00e7te \u00f6l\u00fcmler ya\u015fand\u0131. Sonras\u0131nda, on binlerce insan T\u00fcrkiye’ye s\u00fcrg\u00fcn edildi – BKP taraf\u0131ndan “B\u00fcy\u00fck Gezinti” olarak adland\u0131r\u0131lan bu s\u00fcre\u00e7te.
\nKom\u00fcnizmin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcyle birlikte 10 Kas\u0131m 1989’da Bulgaristan’daki T\u00fcrklerin isimleri geri verildi ve 1991’de soru\u015fturma ba\u015flat\u0131ld\u0131. Ancak, y\u0131llarca uzat\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen, hi\u00e7 bir su\u00e7lu bulunamad\u0131. 31 May\u0131s 2022’de, davaya dair son karar Askeri Savc\u0131l\u0131k taraf\u0131ndan al\u0131nd\u0131 ve dava sonland\u0131r\u0131ld\u0131. Bu karar, o d\u00f6nemdeki Ba\u015fbakan Georgi Atanasov’un \u00f6l\u00fcm\u00fcnden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra al\u0131nd\u0131 ve ma\u011fdurlara, soru\u015fturma belgelerine eri\u015fim izni verilmedi.
\nBuna ra\u011fmen, ma\u011fdurlar toplu \u015fekilde ba\u015fvurular\u0131n\u0131 yapt\u0131lar ve 22 Aral\u0131k 2022’de Sofya Apel Mahkemesi (SAS), ma\u011fdurlar\u0131n haklar\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar vererek davay\u0131 yeniden ba\u015flatt\u0131. Bir y\u0131l sonra, Aral\u0131k 2023’te, davac\u0131lara Askeri Savc\u0131l\u0131k\u2019ta dosyalar\u0131 okuma izni verildi, diye bildirdi Avukat Esen Fikri, ma\u011fdurlardan birinin avukat\u0131.
\nAncak, okuduklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klama haklar\u0131 yoktur; sadece birbirleriyle tart\u0131\u015fabilirler, \u00e7\u00fcnk\u00fc dava gizli tutulmaktad\u0131r. Okuma s\u0131ras\u0131nda telefonlar\u0131 da al\u0131nmaktad\u0131r. Sonras\u0131nda, di\u011fer sorumlular\u0131 tespit etme talepleri ve itirazlar\u0131n\u0131 iletme hakk\u0131na sahip olacaklar, bu da SAS’in soru\u015fturmalara y\u00f6nelik verdi\u011fi talimatlardan biridir.
\n“Demokrasi Hala Eksik”
\n“Bulundu\u011fumuz duruma al\u0131\u015famay\u0131z. 100 y\u0131l sonra biri \u015funu s\u00f6yleyebilir: ‘Bir zamanlar Todor Jivkov, Yeniden Do\u011fu\u015f S\u00fcreci’ni yapt\u0131 ve kimse cezaland\u0131r\u0131lmad\u0131, o zaman biz de bunu yapabiliriz.’ E\u011fer adalet yoksa, birileri bunu tekrar yapabilir,” diyor 76 ya\u015f\u0131ndaki Sabri Iskender, o d\u00f6nemde ismi de\u011fi\u015ftirilen ki\u015fi. O her zaman, Bulgar ismini kabul etmekten ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015f ve \u015fimdi de bunu s\u00f6ylemek istemiyor.
\nSabri, bir siyasi tutuklu olarak i\u015fkenceye maruz kalm\u0131\u015f, Belene kamp\u0131nda yarg\u0131s\u0131z hapis yatm\u0131\u015f ve Kom da\u011f\u0131na ka\u00e7ma giri\u015fiminde bulunmu\u015f bir ki\u015fidir. Ayr\u0131ca, “Bulgaristan \u0130nsan Haklar\u0131 Savunma Demokratik Ligi”nin kurucusudur ve bu \u00f6rg\u00fct “Yeniden Do\u011fu\u015f S\u00fcreci”ne kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Kendisi ve arkada\u015flar\u0131, Bulgaristan’\u0131n eski anayasa madde 52, f\u0131kra 1’ine dayanarak bu \u00f6rg\u00fct\u00fc kurmu\u015flard\u0131r – bu madde, vatanda\u015flar\u0131n siyasi olmayan ama\u00e7larla \u00f6rg\u00fct kurma hakk\u0131n\u0131 tan\u0131maktad\u0131r. Ancak ba\u015far\u0131l\u0131 olabilmek i\u00e7in, \u00f6rg\u00fct\u00fcn program\u0131n\u0131 \u00f6nce \u0130ngiltere ve T\u00fcrkiye b\u00fcy\u00fckel\u00e7iliklerine sunmu\u015flard\u0131r.
\n<\/span><\/span><\/p>\n

\u201eAmac\u0131m\u0131z, Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bunu okumas\u0131yd\u0131, b\u00f6ylece burada de\u011fi\u015ftiremezlerdi.<\/b> \u0130lk olarak Radyo Free Europe duyurdu ve Ceausescu hi\u00e7bir \u015fey yapamad\u0131\u201c, diyor \u0130skender, Free Europe\u2019un o zamanlar Bulgaristan\u2019da yasakl\u0131 olan radyonun halefine yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada. Kendisinin ve k\u0131z karde\u015finin, BBC ve Deutsche Welle’ye yasad\u0131\u015f\u0131 \u015fekilde bilgi aktard\u0131klar\u0131n\u0131 belirtiyor.<\/p>\n

\u201eT\u00fcm eski sosyalist \u00fclkeler bug\u00fcn demokratik bir yolda ilerliyor, ancak Bulgaristan’da demokrasi h\u00e2l\u00e2 aks\u0131yor. Rejim de\u011fi\u015fmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, ama tek bir ki\u015fi bile cezaland\u0131r\u0131lmad\u0131\u201c, diyor \u0130skender. \u201eVe bu sa\u00e7ma bir durum; \u00e7o\u011fu ki\u015fi \u00f6ld\u00fc, hayatta kalanlar\u0131 ise koruyorlar. Atanasov \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde, dava \u00f6rtbas edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Bu demokrasi mi?\u201c, diye soruyor.
\n111 G\u00fcn D\u00f6v\u00fclme, Belene Kamp\u0131 ve Ka\u00e7ma Giri\u015fimi
\nSabri \u0130skender, 8 Eyl\u00fcl 1947’de Sliven iline ba\u011fl\u0131 Y\u0131lk\u0131 K\u00f6y\u00fc’nde do\u011fdu. \u0130n\u015faat teknisyenli\u011fi okuduktan sonra \u201eYol Yap\u0131lar\u0131\u201cnda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ve ard\u0131ndan taksi \u015fof\u00f6r\u00fc olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.
\n\u0130lk kez 27 ya\u015f\u0131nda hapse giriyor. Bir MVD astsubay\u0131na kar\u015f\u0131, adaletsizlik yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131yor ve bu astsubay, onu Bulgarlar ve iktidar aleyhine konu\u015fmakla su\u00e7luyor. Savc\u0131, 6 ay hapis cezas\u0131 talep eder, ancak polis bu karara itiraz eder ve onu cezai olarak hapse atarlar.
\n17 Ocak 1985’te \u2013 isim de\u011fi\u015fikli\u011finin Sliven’de ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcn bir \u00f6nceki g\u00fcn\u00fc, Sabri tutuklan\u0131r. 6 saat sorguya \u00e7ekilir. T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131yla casusluk i\u00e7in ba\u011flant\u0131lar\u0131 oldu\u011fu iddia edilir. Sabri masumdur ve kan\u0131t olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fi i\u00e7in serbest b\u0131rak\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, ancak tam 111 g\u00fcn, hi\u00e7bir su\u00e7lama olmadan hapiste tutulur.
\n\u201eBunlar fa\u015fistlerden daha zalimdi\u201c
\n\u201eO zamanlar b\u00fcy\u00fck i\u015fkencelere u\u011frad\u0131m, sadece filmlerde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm kadar dayak yedim \u2013 sopalarla, hortumlarla, taburelerle. \u0130ki kez bile hortumla bo\u011fulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131m. D\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm ki, bunlar fa\u015fistlerden daha zalimler\u201c, diyor \u0130skender.
\n\u0130\u015fkenceler s\u0131ras\u0131nda, evinde yap\u0131lan aramada, polislerin \u015feffaf m\u00fcrekkep i\u00e7eren bir \u015fi\u015fe buldu\u011fu iddia edilir. Sabri, bununla, T\u00fcrkiye’ye gizli mesajlar yazd\u0131\u011f\u0131 ve bunlar\u0131n \u0131s\u0131nd\u0131ktan sonra \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6ylenir. Sabri, hi\u00e7bir \u015fey yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 itiraf etmeyi reddeder.
\nVe mektuplar bulunamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, sonunda ona su\u00e7lama y\u00f6neltilmez. Ancak 8 May\u0131s 1985\u2019te, hi\u00e7bir mahkeme ve karar olmadan, Sabri, Bulgaristan\u2019daki Persin Adas\u0131\u2019nda bulunan Belene kamp\u0131na g\u00f6nderilir. Bu, \u201ehalk polisi\u201c kanunu gere\u011fince, T\u00fcrklerin zorla isim de\u011fi\u015ftirilmesi hakk\u0131nda propaganda yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, \u00f6nleyici bir \u00f6nlem olarak uygulan\u0131r.
\nKampda, d\u00f6v\u00fclmez, ancak 500’den fazla di\u011fer siyasi tutuklu ile birlikte, t\u00fcm g\u00fcn \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rken psikolojik bask\u0131lara maruz kal\u0131r. Yakla\u015f\u0131k bir y\u0131l sonra, 35 ki\u015fi, bunlar aras\u0131nda Sabri de dahil olmak \u00fczere, tamamen etnik T\u00fcrklerden olu\u015fan grup, kamp\u0131n gizli b\u00f6l\u00fcm\u00fcne \u2013 \u201eZastavata\u201cya g\u00f6nderilir. Burada, yaln\u0131zca g\u00fcnde bir kez d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmalar\u0131na izin verilen h\u00fccrelerde kapal\u0131 tutulurlar.
\nA\u00e7l\u0131k Grevi ve \u00d6zg\u00fcrl\u00fck M\u00fccadelesi
\nAncak, grup a\u00e7l\u0131k grevine ba\u015flar ve bu grev 37 g\u00fcn s\u00fcrer. Sonunda sadece be\u015f ki\u015fi hayatta kal\u0131r ve bunlardan biri de Sabri\u2019dir. Bu \u015fekilde k\u0131smi \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini kazanm\u0131\u015f olsalar da, tamamen \u00f6zg\u00fcrle\u015fmi\u015f say\u0131lmazlar.
\n6 May\u0131s 1986’da, onlar\u0131 kamyonlara y\u00fcklerler ve zorla s\u00fcrg\u00fcn edileceklerini \u00f6\u011frenirler. Her biri, memleketlerinden \u00e7ok uzak bir k\u00f6ye yerle\u015ftirilir<\/span><\/span><\/p>\n

ve orada ya\u015famalar\u0131na izin verilir; ancak, bulunduklar\u0131 yerden ayr\u0131lmalar\u0131 yasakt\u0131r. Sabri, Vra\u00e7an iline ba\u011fl\u0131 Kameno Pole k\u00f6y\u00fcne g\u00f6nderilir.
\nBirka\u00e7 ay sonra, Ekim ay\u0131nda, 16 ya\u015f\u0131ndaki o\u011flu ziyarete gelirken, birlikte s\u0131n\u0131rdan ka\u00e7ma karar\u0131 al\u0131rlar. Ormandan ge\u00e7erek, Kom Da\u011f\u0131\u2019na \u00e7\u0131karlar. Geriye d\u00f6n\u00fcp bak\u0131ld\u0131klar\u0131nda, s\u0131n\u0131r polislerinin ate\u015f a\u00e7ma riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalarak, tel \u00f6rg\u00fcy\u00fc a\u015farlar ve Bulgaristan ile eski Yugoslavya aras\u0131ndaki tarafs\u0131z b\u00f6lgeye girerler.
\nAncak, tamamen bitkin ve so\u011fuktan donmu\u015f halde sabah saatlerinde s\u0131n\u0131r polisleri taraf\u0131ndan fark edilirler ve teslim olurlar. Sabri, Sofya’daki Devlet G\u00fcvenlik sorgu hapishanesine g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Burada, 66 g\u00fcn ge\u00e7irecektir.
\nBulgaristan’daki T\u00fcrk Haklar\u0131 \u0130\u00e7in Bir Organizasyon Kurma
\nAradan ge\u00e7en s\u00fcre zarf\u0131nda, Sabri, Bulgaristan\u2019daki T\u00fcrklerin haklar\u0131n\u0131 savunacak bir organizasyon kurma fikri geli\u015ftirir. Ancak \u00f6nce, ka\u00e7ma giri\u015fimi nedeniyle cezalar\u0131n\u0131 \u00e7ekmeleri gerekecektir. Ocak 1987\u2019de, 2 y\u0131l hapis cezas\u0131 ve 2 y\u0131l daha s\u00fcrg\u00fcn al\u0131r. 30 Nisan 1988\u2019de serbest b\u0131rak\u0131l\u0131r. Cezaevinde ge\u00e7irilen iki g\u00fcn, \u00fc\u00e7 g\u00fcn olarak say\u0131l\u0131r.
\nSerbest b\u0131rak\u0131ld\u0131ktan sonra, yeniden Kameno Pole k\u00f6y\u00fcne s\u00fcrg\u00fcn edilir ve burada, iki yolda\u015f\u0131yla birlikte bir organizasyon kurmay\u0131 ba\u015far\u0131r. Bu ki\u015filer, Krumovgrad\u2019dan Mustafa Y\u00fcmer, felsefe mezunu bir \u00f6\u011fretmen ve Sl\u0131ven\u2019in Yablanovo k\u00f6y\u00fcnden Ali Ormanl\u0131\u2019d\u0131r. 13 Kas\u0131m 1988\u2019de \u201eBulgaristan\u2019da \u0130nsan Haklar\u0131 Savunma Demokratik Ligi\u201cni kurarlar ve Sabri, organizasyona 473 \u00fcye kaydeder.
\nPolis, organizasyonlar\u0131n\u0131 izlemeye ba\u015flar ve onlar\u0131 sorguya \u00e7eker. Ancak Sabri ve arkada\u015flar\u0131, MVD\u2019ye, Bulgarca isimleriyle d\u00fczenlenmi\u015f yeni pasaport talebinde bulunurlar. Sabri, pasaportunu geri al\u0131rlarsa, onu belediye binas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde yakaca\u011f\u0131n\u0131 yazar. Ancak pasaportlar\u0131 geri verilmez.
\nBirka\u00e7 ay sonra, \u00fc\u00e7\u00fc de T\u00fcrkiye’ye s\u00fcrg\u00fcn edilir. 16 May\u0131s 1989\u2019da Sabri, s\u0131n\u0131rdaki bir arabaya bindirilir ve uluslararas\u0131 bir trene yerle\u015ftirilir. Bulgaristan\u2019\u0131, \u00fczerinde Bulgarca ad\u0131 yaz\u0131l\u0131 yepyeni bir pasaportla terk eder.
\nT\u00fcrkiye\u2019ye yerle\u015ftikten sonra Bursa\u2019ya gider ve ard\u0131ndan Ankara\u2019ya ta\u015f\u0131n\u0131r, burada Gen\u00e7lik ve Spor Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019nda T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evirmen olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u015eimdi emekli olan Sabri \u0130skender, hala ismini zorla de\u011fi\u015ftirenler i\u00e7in adalet aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/span><\/span><\/p>\n

Reklamlar<\/div>