{"id":47906,"date":"2020-07-13T20:08:24","date_gmt":"2020-07-13T17:08:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/?p=47906"},"modified":"2020-07-13T20:08:31","modified_gmt":"2020-07-13T17:08:31","slug":"bir-deliorman-masali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/bir-deliorman-masali\/","title":{"rendered":"Bir Deliorman masal\u0131"},"content":{"rendered":"\n

\u0130stanbul’dan yola \u00e7\u0131kacak olursan\u0131z iki \u00fc\u00e7 saat sonra Demirk\u00f6y’de yani Bulgaristan s\u0131n\u0131r\u0131ndas\u0131n\u0131z. Bir saat sonra da Burgaz’da. Size iki g\u00fcn i\u00e7inde uygun fiyatlarla keyifli bir Deliorman turu teklif ediyorum.<\/p>\n\n\n\n

Tarihi arka plan\u0131 olan kadim \u015fehirleri tan\u0131maya hep \u00f6nce edindi\u011fim bilgilerle ba\u015flad\u0131m. Onlar hakk\u0131nda \u015fu veya bu kaynaktan edindi\u011fim bilgiler bu kez onlar\u0131, eskilerin tabiriyle bir de aynelyakin, yani gezerek tan\u0131maya y\u00f6neltti beni. \u015eumnu da b\u00f6yle, ama bilgi kayna\u011f\u0131m kitap de\u011fil, bir s\u00f6zl\u00fc kaynak. \u00d6nce bana bu bilgileri anlatan\u0131 tan\u0131tarak ba\u015flayaca\u011f\u0131m sat\u0131rlar\u0131ma. Elbette sadece \u015eumnu de\u011fil, b\u00fct\u00fcn Balkanlar\u0131 da bir anlamda i\u00e7ten tan\u0131may\u0131 ona yani bu bilgileri edindi\u011fim Osman Bey\u2019e bor\u00e7luyum. Peki kim Osman Bey? Osman K\u0131l\u0131\u00e7 1920 y\u0131l\u0131nda Deliorman b\u00f6lgesinde yer alan K\u0131l\u0131\u00e7 k\u00f6y\u00fcnde do\u011fmu\u015f. O y\u0131llarda Bulgaristan\u2019daki soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n g\u00f6zde mektebi \u015eumnu\u2019daki N\u00fcvvap\u2019ta okumu\u015f. Tabii bu okuldan da k\u0131saca s\u00f6z etmek laz\u0131m; Bulgaristan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazan\u0131nca Osmanl\u0131 y\u00f6netimi s\u0131n\u0131r \u00f6tesinde kalan T\u00fcrk ahali i\u00e7in baz\u0131 tedbirler al\u0131p bunlar\u0131 koydurtmu\u015f anla\u015fmaya. T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n e\u011fitim imkanlar\u0131 da bunlardan biri. Bu ama\u00e7la \u00fclkenin din g\u00f6revlisi ve \u00f6\u011fretmen ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak, Bulgaristan\u2019\u0131n en \u00e7ok T\u00fcrk n\u00fcfus bar\u0131nd\u0131ran merkez \u015fehri \u015eumnu\u2019da N\u00fcvvap ad\u0131yla lise ve y\u00fcksekokul niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan bir okul kurulmu\u015f. Osman Bey buran\u0131n lise ve y\u00fcksek k\u0131sm\u0131n\u0131 birincilikle bitirmi\u015f. Ba\u015far\u0131s\u0131 dolay\u0131s\u0131 ile de buraya \u00f6\u011fretmen tayin edilmi\u015f. II. D\u00fcnya Harbi sonras\u0131 \u00fclkeye kom\u00fcnist parti hakim olmu\u015f. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta vadetti\u011fi halklara \u00f6zg\u00fcrl\u00fck iddias\u0131n\u0131 parti bir s\u00fcre sonra, kat\u0131 bir totaliter yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f. Bu ba\u011flamda ba\u015fta N\u00fcvvap mensuplar\u0131 olmak \u00fczere rejime tabi olmayanlara y\u00f6nelik bask\u0131lar artm\u0131\u015f. Osman Bey ve bir gurup \u00f6\u011frencisi T\u00fcrkiye lehine casusluk yapmak gibi afaki bir su\u00e7la itham edilerek 1948 y\u0131l\u0131nda tutuklanm\u0131\u015f. K\u0131sa bir komedi yarg\u0131laman\u0131n ard\u0131ndan idama mahkum edilmi\u015f, \u00fc\u00e7 bu\u00e7uk y\u0131l sonra bu ceza m\u00fcebbede \u00e7evrilmi\u015f. Yakla\u015f\u0131k on be\u015f y\u0131l hapis yatt\u0131ktan sonra 1963 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul\u2019da yakalanan bir Bulgar casusu ile kendisi ve arkada\u015flar\u0131 takas edilerek T\u00fcrkiye\u2019ye getirilmi\u015f. Kendisi tutukland\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada e\u015fi ve iki ya\u015f\u0131ndaki k\u0131z\u0131 \u00fclkeden \u00e7\u0131kar\u0131larak T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6nderilmi\u015f. Bulgaristan Ba\u015fm\u00fcft\u00fcs\u00fcn\u00fcn torunu olan ve \u00fczerine titrenerek yeti\u015ftirilen e\u015fi Nezihe Han\u0131m, T\u00fcrkiye\u2019de zor \u015fartlar alt\u0131nda hayat\u0131n\u0131 idame ettirip k\u0131z\u0131n\u0131 da \u00f6\u011fretmen okulunda okutmu\u015f. Osman Bey, T\u00fcrkiye\u2019ye geldi\u011finde e\u015fini ve iki ya\u015f\u0131nda ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 k\u0131z\u0131n\u0131, \u00f6\u011fretmenlik yapt\u0131\u011f\u0131 Haymana\u2019n\u0131n bir k\u00f6y\u00fcnde bulmu\u015f. D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnden sonra D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131na al\u0131narak merkezde ve Belgrat B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011finde g\u00f6rev yapm\u0131\u015f. Benim Belgrat\u2019ta bulundu\u011fum y\u0131llarda burada idari ate\u015femizde.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u015eumnu \u015fehir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Bu y\u0131l 100 ya\u015f\u0131nda<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Arap\u00e7a yan\u0131nda b\u00fct\u00fcn Balkan dillerini de bilen Osman Bey sayesinde Balkanlar\u0131 derinlemesine tan\u0131d\u0131m. Ailece dost olduk, hatta bir y\u0131l ayn\u0131 apartman\u0131n farkl\u0131 dairelerinde oturduk. Osman Bey bu y\u0131l 100 ya\u015f\u0131na girdi ve hala canl\u0131 bir haf\u0131za ile bildiklerini payla\u015fmaya devam ediyor. \u0130\u015fte bu canl\u0131 tarih bana o kadar \u00e7ok Deliorman, \u015eumnu, Ba\u015fm\u00fcft\u00fcl\u00fck, N\u00fcvvap, Demirbaba ve olaylar\u0131n i\u00e7inde dost d\u00fc\u015fman adam anlatt\u0131 ki art\u0131k Deliorman ve \u015eumnu\u2019yu gidip g\u00f6rmesem olmazd\u0131. Deliorman, en kestirme tarifiyle, Bulgaristan\u2019da Karadeniz ile Tuna aras\u0131nda kalan b\u00f6lgenin ad\u0131d\u0131r. Bir anlamda kalbi de \u015eumnu. Buras\u0131, Sofya\u2019y\u0131 Karadeniz\u2019e ba\u011flayan Varna yolu \u00fczerinde yer al\u0131r. Bu konum onun hem kara hem de demiryolu ula\u015f\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir aks \u00fczerinde bulunmas\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131 ile \u00f6nemli bir iktisadi merkez olmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Yine bu \u00f6zelli\u011fi dolay\u0131s\u0131 ile erken d\u00f6nemde Osmanl\u0131 y\u00f6netiminin ilgisini \u00e7ekmi\u015f ve 14. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda fethedilmi\u015ftir. Fethi izleyen y\u0131llarda Anadolu\u2019dan ba\u015fta Manisa y\u00f6resi olmak \u00fczere pek \u00e7ok b\u00f6lgeden g\u00f6\u00e7lerle \u015fenlendirilmi\u015f ve \u015eumnu, b\u00fct\u00fcn \u00f6nemli Balkan \u015fehirleri gibi \u015fehir konumunu Osmanl\u0131lar zaman\u0131nda elde etmi\u015ftir. D\u00fczen, g\u00fcvenlik, disiplin ve mevzuattaki makul tutarl\u0131l\u0131k gibi Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin sundu\u011fu imkanlar, karma\u015fa i\u00e7indeki Balkanlar\u0131n bu y\u00f6netimce fethini ve orada kal\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u0130dari yap\u0131 fetih sonras\u0131 y\u00f6reyi cami, medrese, tekke, t\u00fcrbe, yol, k\u00f6pr\u00fc, \u00e7e\u015fme, han, hamam, \u00e7ar\u015f\u0131 gibi yap\u0131larla da donat\u0131r. Elbette bu t\u00fcr Osmanl\u0131 \u015fehirlerinde M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfus yan\u0131nda var olan \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fc tablo \u015eumnu i\u00e7in de ge\u00e7erlidir ve burada da ekseriyet M\u00fcsl\u00fcman tebaa olmakla birlikte, Bulgar, Ermeni ve Yahudi gibi farkl\u0131 din ve milliyetlere mensup bir cemaat yap\u0131s\u0131 s\u00f6z konusudur. Ama hemen belirtmek gerekir ki \u015fehri \u00e7evreleyen ve bir anlamda da besleyen civar k\u00f6yler fetihten bir s\u00fcre sonra b\u00fct\u00fcn\u00fcyle T\u00fcrk n\u00fcfustan ibaret olmu\u015ftur. Bunun Doksan\u00fc\u00e7 harbi (1877-78) \u00f6ncesi y\u00fczde 90\u2019dan fazla oldu\u011funu belirtelim.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Tombul Cami – \u015eumnu<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Tombul Cami<\/strong><\/p>