{"id":44266,"date":"2020-02-10T22:57:05","date_gmt":"2020-02-10T19:57:05","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/?p=44266"},"modified":"2020-02-10T22:57:05","modified_gmt":"2020-02-10T19:57:05","slug":"rumeliye-elveda-derken-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/rumeliye-elveda-derken-2\/","title":{"rendered":"RUMEL\u0130\u2019YE ELVEDA DERKEN -2-"},"content":{"rendered":"<p>RUMEL\u0130\u2019YE ELVEDA DERKEN: BULGAR\u0130STAN T\u00dcRKLER\u0130N\u0130N TRAJED\u0130S\u0130N\u0130N<br \/>\nGAL\u0130P SERTEL\u2019\u0130N \u015e\u0130\u0130RLER\u0130NDEK\u0130 YANSIMALARI<\/p>\n<p>Do\u00e7. Dr. Mehmet G\u00dcNE\u015e<br \/>\nMarmara \u00dcniversitesi<\/p>\n<div class=\"text_exposed_show\">\n<p>Bulgaristan T\u00fcrklerinin 1985-1989 Y\u0131llar\u0131 Aras\u0131nda Maruz Kald\u0131\u011f\u0131 Zul\u00fcmler<br \/>\n~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~<\/p>\n<p>Galip Sertel \u201cZamanla Be\u015f Ger\u00e7ek\u201d \u00fcst ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u015fiirin alt\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 uzun epigrafta Dobruca\u2019da ya\u015fayan T\u00fcrklerin 1985 y\u0131l\u0131nda maruz kald\u0131klar\u0131 uygulamalar\u0131 \u00f6zl\u00fc bi\u00e7imde ifade eder:\u2026<\/p>\n<p>&#8220;&#8230;..ve gelmi\u015f ge\u00e7mi\u015f b\u00fct\u00fcn peygamber ve azizlerin h\u00fcsn\u00fcniyet buyruklar\u0131na ra\u011fmen, isa\u2019dan bin dokuz y\u00fcz seksen be\u015f y\u0131l sonra, ve tuna boylar\u0131\u2019nda ve dobruca\u2019da binlerce t\u00fcrk\u2019\u00fcn k\u00f6y\u00fc, evi, ba\u011f\u0131 bah\u00e7esi ku\u015fat\u0131ld\u0131 tankla, topla, t\u00fcfekle, askerle\u2026 yolu, suyu, r\u0131zk\u0131, kesildi\u2026 bir kom\u00fcnist h\u00fck\u00fcmetinin emriyle m\u00fcsl\u00fcman adlar de\u011fi\u015ftirildi hristiyan adlarla\u2026 direnenler oldu, tutuklananlar oldu, hunharca \u00f6ld\u00fcr\u00fclenler oldu\u2026 s\u0131\u011f\u0131nabildi\u011fim ve kucaklay\u0131c\u0131 Zaman\u2019a yakar\u0131\u015ft\u0131r bu \u015fiir\u2026<br \/>\n\u00c2min<br \/>\nOcak 1985, Silistre\u201d7<\/p>\n<p>Bu s\u00f6zler as\u0131rlard\u0131r T\u00fcrk olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131 topraklarda, k\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131ma u\u011frayan halk\u0131n duygular\u0131na terc\u00fcman olmaktad\u0131r. O tarihlerde Bulgarlar\u0131n zulm\u00fcne maruz kalan M\u00fcsl\u00fcman \/ T\u00fcrklerin tepkileri de bu s\u00f6zlerden farks\u0131zd\u0131r. Osmanl\u0131 Devleti, Rumeli\u2019nin y\u00f6netimini terk ettikten sonra \u00f6ks\u00fcz \/ yetim \u00e7ocuktan fark\u0131 olmayan Bulgaristan T\u00fcrkleri, Bulgar h\u00fck\u00fbmetinin ani ve keskin bir emirle T\u00fcrk\u00e7e adlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirme karar\u0131 al\u0131p mezarlardan bile atalar\u0131n\u0131n isimlerini kaz\u0131mas\u0131 \u00fczerine kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131, \u00f6l\u00fcmden beter bir durum olarak g\u00f6r\u00fcr. O tarihte kendisi k\u0131rk \u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131nda olan Galip Sertel, \u201cZaman\u2019la Be\u015f Ger\u00e7ek\u201d \u015fiirinde adeta su\u00e7lu gibi g\u00f6r\u00fclen masum halk\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 durumu \u015fu \u015fekilde ifade eder:<\/p>\n<p>\u201cTuna Boylar\u0131\u2019nda gecelerin boyu k\u0131sa<br \/>\nBabalar\u0131 kay\u0131p \u00e7ocuklar\u0131n \u00f6yk\u00fcleri uzun<br \/>\n\u2018Soya D\u00f6n\u00fc\u015f\u2019l\u00fc\u2019 soyk\u0131r\u0131ml\u0131 Zaman\u2019da<br \/>\n\u00d6l\u00fcm geldi kap\u0131m\u0131za hayk\u0131rd\u0131 usul usul\u20268<\/p>\n<p>Baba, Osmanl\u0131\/T\u00fcrkiye\u2019yi, \u201c\u00e7ocuklar\u201d ise Bulgaristan \u00f6zelinde Balkanlarda kalan M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrkleri sembolize eder. Bulgaristan\u2019daki T\u00fcrkleri sahipsiz g\u00f6ren Bulgar h\u00fck\u00fbmeti adeta modern bir soyk\u0131r\u0131m uygular. \u015eair \u201cMezar ta\u015flar\u0131 k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6m\u00fctl\u00fckte\/ Feryat ediyor s\u00fck\u00fbt i\u00e7inde yatan\u2026\u201d9 m\u0131sralar\u0131yla Bulgar h\u00fck\u00fbmetinin sadece ya\u015fa-yanlar\u0131 de\u011fil, \u00f6l\u00fc M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 dahi huzursuz etti\u011fini ifade eder. \u00c7aresiz T\u00fcrkler i\u00e7in tek umut T\u00fcrkiye\u2019dir. \u201cBir yol var\/ Gidelim mi dostlar?\/ Bir yol g\u00fcneye\/ G\u00fcne\u015fe\u2026\/ Bir yolculuk yal\u0131nayak\/ \u00c7\u0131r\u0131l\u00e7\u0131plak\u201d10 m\u0131sralar\u0131yla kendileri i\u00e7in tek kurtulu\u015f yolunun T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7 oldu\u011funa i\u015faret eden \u015fair, bu durumda da b\u00fct\u00fcn maddi varl\u0131klar\u0131n\u0131 b\u0131rakmak zorunda kalacaklar\u0131n\u0131 ifade eder.<br \/>\nGalip Sertel \u201cb\u00fct\u00fcn\u00fc kara soya d\u00f6n\u00fc\u015f\u201d \u015fiirinde de Bulgar h\u00fck\u00fbmetinin masum halka uygulad\u0131klar\u0131 bask\u0131lar\u0131 \u015fu \u015fekilde anlat\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cb\u00fct\u00fcn coplar\u0131m geldiler o g\u00fcn<br \/>\ntanklar\u0131m, toplar\u0131m, kala\u015fnikovlar\u0131m b\u00fct\u00fcn<br \/>\nKurt p\u0131nar \u00fcst\u00fcnden geldiler ans\u0131z\u0131n<br \/>\nbiraz korkak, biraz zalim<br \/>\nbir \u015feyler istediler benden<br \/>\nbenden beni istediler ben gibi beni<br \/>\nkelimelerimi ald\u0131lar<br \/>\nkelimelerle ad\u0131m\u0131 ve ad\u0131m\u0131<br \/>\nt\u00fcrk\u00fclerimi ald\u0131lar t\u00fcrk\u00fclerim ac\u0131 tatl\u0131<br \/>\nal\u0131p g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler Sofyal\u0131 mankurt tanr\u0131lar\u0131na<br \/>\nmeziyetsiz tanr\u0131lar\u0131 memnundu, memnundular \u00e7ok<br \/>\no benim yak\u0131ndakiler<br \/>\no benim uzaktakiler<br \/>\nkifayetsizler, kozmopolitler, kom\u00fcnistler \u00e7ok \u00e7ok\u201d11<\/p>\n<p>Bulgar h\u00fck\u00fbmeti, ans\u0131z\u0131n Kurtp\u0131nar \u015fehri taraflar\u0131ndan Dobruca \u00fczerine gelerek M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrklere zulme ba\u015flar. Zul\u00fcm ve i\u015fkenceye maruz kalan M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrklerin s\u00f6zc\u00fcs\u00fc olan \u015fair \u201cben\u201d ki\u015fi zamiriyle kendilerine nas\u0131l bir muamelenin reva g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade eder. M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrklerin T\u00fcrk\u00e7e kelimeler ellerinden al\u0131narak ana dilleriyle konu\u015fmalar\u0131 yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eair \u201ct\u00fcrk\u00fclerimi ald\u0131lar t\u00fcrk\u00fclerim ac\u0131 tatl\u0131\u201d m\u0131sra\u0131yla mill\u00ee de\u011ferlerini ve inan\u00e7lar\u0131n\u0131 \u201ct\u00fcrk\u00fc\u201d kavram\u0131yla sembolize eder. T\u00fcrk milleti as\u0131rlard\u0131r ac\u0131lar\u0131n\u0131, sevin\u00e7lerini k\u0131sacas\u0131 t\u00fcm samimi duygular\u0131n\u0131 \u00e7o\u011funlukla mill\u00ee naz\u0131m bi\u00e7imi olan \u201ct\u00fcrk\u00fc\u201dlerle dillendirmi\u015ftir. Yery\u00fcz\u00fcndeki farkl\u0131 co\u011frafyalardaki T\u00fcrk halklar\u0131 gibi, Bulgaristan T\u00fcrkleri de ac\u0131lar\u0131n\u0131, sevin\u00e7lerini, kahramanl\u0131klar\u0131n\u0131, ma\u011flubiyetlerini hep t\u00fcrk\u00fcleriyle dillendirmi\u015flerdir. 1985\u2019teki zul\u00fcm de bir\u00e7ok t\u00fcrk\u00fc \/ \u015fiirde i\u015flenmi\u015ftir. \u00c7aresiz T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n ac\u0131lar\u0131n\u0131 y\u00fcre\u011fine g\u00f6m\u00fcp m\u0131sralara yans\u0131tmas\u0131na kar\u015f\u0131n onlara zulmeden komutanlar\u0131n \u00f6nderleri ise uygulamalardan \u00e7ok memnundur. \u015eair, bu ki\u015fileri \u201cSofyal\u0131 mankurt tanr\u0131\u201d \u015feklinde niteler. Bulgarlar; as\u0131rlarca Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetinde ana dillerini konu\u015fup Hristiyan inanc\u0131na uygun bi\u00e7imde huzur ve bar\u0131\u015f i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 unutarak ilk f\u0131rsatta Osmanl\u0131 \u00e7ocuklar\u0131na \/ evlatlar\u0131na zulmetmeye ba\u015flay\u0131p M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrklerin dinlerine uygun bi\u00e7imde ya\u015famalar\u0131na, ana dilleriyle konu\u015fmalar\u0131na tahamm\u00fcl edememektedirler. Bu nedenle \u015fair onlar\u0131 mankurtlara benzetir&#8230;Galip Sertel \u201co gece\u201d \u015fiirinde de Dobruca\u2019daki M\u00fcsl\u00fcmanlara yap\u0131lan zul\u00fcmleri dramatize eder:<\/p>\n<p>\u201cve Kurt P\u0131nar \u00fcst\u00fcnden eserken Dobruca\u2019n\u0131n poyraz\u0131<br \/>\nyediden yetmi\u015fe Koyunlu k\u00f6yl\u00fcler<br \/>\nk\u00f6y meydan\u0131na dikildiler<br \/>\nadlar\u0131n\u0131 savunuyorlard\u0131 adlar\u0131n\u0131<br \/>\nve Sar\u0131 Saltuk Baba\u2019dan kalan miras\u0131\u2026<br \/>\nadlar\u0131 suydu, ekmekti, toprakt\u0131, ta\u015ft\u0131<br \/>\nk\u00f6y meydan\u0131 dolup dolup ta\u015ft\u0131, ta\u015f\u0131p \u015fa\u015ft\u0131\u2026\u201d12<\/p>\n<p>Sakin bir hayat s\u00fcren T\u00fcrkler, Bulgar h\u00fck\u00fbmeti \/ yetkililerinin ki\u015fisel h\u0131rs ve \u00f6fkeleri sonucu huzursuz edilir, \u00e7aresiz b\u0131rak\u0131l\u0131rlar. T\u00fcrkler bu co\u011frafyada, mill\u00ee de\u011ferlerini koruma m\u00fccadelesi verirken, en asl\u00ee kimlik unsurlar\u0131 olan T\u00fcrk\u00e7e isimleri ellerinden al\u0131nacakt\u0131r. \u0130nsan hayat\u0131nda su, ekmek, toprak, ta\u015f nas\u0131l maddi \u00f6neme sahipse isim de manevi \/ mill\u00ee olarak o kadar hayatidir. \u015eairin de dikkat \u00e7ekti\u011fi \u00fczere manevi \u00f6nder olan Sar\u0131 Saltuk ve onun etraf\u0131nda geli\u015fen menk\u0131be \/ anlatmalar, bu topraklar\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanla\u015fmas\u0131nda nas\u0131l tesirli olmu\u015fsa, onca olumsuz geli\u015fme ve dayatmaya ra\u011fmen halk\u0131n k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferlerini ve \u00f6zlerini korumas\u0131nda da h\u00e2l\u00e2 tesirlidir. Galip Sertel, tabiata ki\u015fisel anlam y\u00fckleyerek \u00e7aresiz halkla tabiat aras\u0131nda benzerlik kurar:<\/p>\n<p>\u201cay habersizdi bulutlar koynunda<br \/>\ndeniz uzak ve kirliydi<br \/>\n\u00e7ocuklar\u0131n ve bal\u0131klar\u0131n r\u00fcyalar\u0131na<br \/>\nkirli sular ak\u0131yordu bir yerlerden<br \/>\nay kara, deniz kara, d\u00fcnya kara<br \/>\nKoyunluk\u00f6y k\u00f6y meydan\u0131 kapkarayd\u0131<br \/>\nVe hep o gece Dobruca\u2026\u201d13<\/p>\n<p>\u015eiirde ge\u00e7en \u201cdeniz\u201d umudu, kurtulu\u015fu sembolize eder. Ne yaz\u0131k ki o tarihlerde Dobruca\u2019daki M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in kurtulu\u015f eli, bar\u0131\u015f ve huzur da deniz gibi \u00e7ok uzak ya da kirletilmi\u015ftir. Dobruca\u2019daki T\u00fcrklere umudu \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran t\u00fcm nesne \/ varl\u0131k unsurlar\u0131 hep karanl\u0131k i\u00e7indedir.<br \/>\nGalip Sertel\u2019in \u201cHik\u00e2ye\u201d \u015fiirinde \u015fair anlat\u0131c\u0131, 1985\u2019te ya\u015fad\u0131klar\u0131 ac\u0131lar\u0131, as\u0131rlar \u00f6nce ya\u015fad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131lan \u201cAli\u015f ile Zeynep\u201d adl\u0131 \u00fcnl\u00fc a\u015fk hik\u00e2yesinin \/ efsanenin kahraman\u0131 Ali\u015f ile payla\u015f\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cAli\u015fim, Ali\u015fim, civan Ali\u015fim<br \/>\nBu ka\u00e7\u0131nc\u0131 bozgundurTuna Boylar\u0131\u2019nda melem melem<br \/>\nVe dedemin mezar\u0131ndan y\u00fckselirken bir ah<br \/>\nO g\u00fcnleri ben nas\u0131l anlatam?\u201d14<\/p>\n<p>Bu \u015fiirde Ali\u015f bir sembol olup Rumeli co\u011frafyas\u0131nda medfun bulunan M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrkleri temsil eder. Ne yaz\u0131k ki as\u0131rlard\u0131r Balkanlar \/ Rumeli co\u011frafyas\u0131 bitmeyen kavgalara, trajik vakalara tan\u0131k olmu\u015ftur. Bu co\u011frafyada ya\u015famakta kararl\u0131 davranan M\u00fcsl\u00fcmanlar hep bedel \u00f6demek zorunda kalm\u0131\u015flard\u0131r. Durumu dramatize etmek isteyen \u015fair, ya\u015fanan trajedinin sadece ya\u015fayanlar\u0131 de\u011fil, \u00f6l\u00fcleri de ac\u0131lara bo\u011fdu\u011funu ifade eder.Galip Sertel \u201cD\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler\u201d \u015fiirinde de h\u00e2lihaz\u0131rdaki durumla mazide ya\u015fanan trajediler aras\u0131nda benzerlik kurar. 93 Harbi olarak bilinen 1877-1878 Osmanl\u0131 Rus Harbi y\u0131llar\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 i\u015fkence ve \u015fiddet dilden dile dola\u015farak yaral\u0131 an\u0131lar antolojisine d\u00f6ner. \u015eair, Dobruca b\u00f6lgesinde o y\u0131llarda da benzer ac\u0131lar\u0131n ya\u015fanm\u0131\u015f olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7eker:<\/p>\n<p>\u201cAn\u0131lar\u0131m savruluyor karanl\u0131klar \u00fcst\u00fcne<br \/>\nSabaha kar\u015f\u0131 uykusuz gecenin kahve telvesinde<br \/>\nBir \u00e7ocuk sar\u0131lm\u0131\u015f boynuma<br \/>\nBin dokuz y\u00fcz seksen be\u015f\u2019teSilistre\u2019de\u2026<br \/>\nCehennem korkular\u0131 demir atm\u0131\u015f<br \/>\nMasum g\u00f6zlerinin b\u00fcy\u00fcyen karas\u0131na<br \/>\nK\u0131yamet mi geldi Tuna yal\u0131s\u0131na<br \/>\nKalm\u0131\u015f \u201cnalla m\u0131h\u201d aras\u0131nda\u201d15<\/p>\n<p>1985\u2019ten yakla\u015f\u0131k bir as\u0131r \u00f6nce de bu topraklarda \u00e7etin \u00e7at\u0131\u015fmalar olunca b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrklerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu buradan g\u00f6\u00e7mek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. U\u011frunda b\u00fcy\u00fck bedeller \u00f6deyip burada ya\u015famakta kararl\u0131 davrananlar da ac\u0131lar \u00e7ekmeye devam ederler. 1985\u2019te durum \u00f6yle h\u00e2l al\u0131r ki modern bir soyk\u0131r\u0131m ya\u015fan\u0131r, insan\u00ee duygular\u0131n\u0131 \/ duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitiren Bulgar h\u00fck\u00fbmeti d\u00fcnyaya meydan okuyarak asimilasyon politikas\u0131 uygular. Uygar d\u00fcnya masum halka yard\u0131m eli uzatmakta \u00e7ok ge\u00e7 kalm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cAnlatam\u0131yorum bir t\u00fcrl\u00fc<br \/>\nBunlar birer bahts\u0131z \u00f6yk\u00fc<br \/>\nBunlar k\u00f6r kaderin bilmecesi&#8230;<br \/>\n&#8230;Yirminci asr\u0131n \u201cSoya D\u00f6n\u00fc\u015f\u201d d\u00fczmecesi<br \/>\nHristiyan adlar\u0131 yaz\u0131yorlar ezanl\u0131 adlar\u0131m\u0131z \u00fcst\u00fcne<br \/>\nK\u0131rarak mezar ta\u015flar\u0131n\u0131 geceleri<br \/>\n\u015eeytanca s\u0131r\u0131tarak\u2026<br \/>\nAn\u0131lar\u0131n mah\u015feri \u00e7\u0131\u011fl\u0131k \u00e7\u0131\u011fl\u0131k<br \/>\nNuh\u2019un gemisi al\u0131p da bizi<br \/>\nUmut denizlerine g\u00f6t\u00fcrm\u00fcyor art\u0131k.<br \/>\nYelkenlerini korsanlar yakm\u0131\u015f<br \/>\nKorsanlar vah\u015fi bak\u0131\u015fl\u0131<br \/>\nDalgalarda \u00f6l\u00fcm kal\u0131m tela\u015f\u0131<br \/>\nVe orada sahilde<br \/>\nAmaz yeli \u00e7alm\u0131\u015f u\u00e7urtmas\u0131n\u0131 \u00e7ocu\u011fun<br \/>\nDinmiyor g\u00f6z\u00fcn\u00fcn ya\u015f\u0131\u2026<br \/>\nTuna a\u011fl\u0131yor dizimde\u201cAkmam\u201d diyerek<br \/>\nDal\u0131ndan kopmu\u015f H\u0131d\u0131rellez sal\u0131nca\u011f\u0131<br \/>\nBeyazlar i\u00e7inde \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131yor bir beyaz melek.\u201d16<\/p>\n<p>Bulgar h\u00fck\u00fbmeti, T\u00fcrklerin adlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirip o topraklar\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlardan tamamen ar\u0131nd\u0131rmay\u0131 planlar. \u015eair, halk\u0131n durumunu deniz metaforuyla yans\u0131t\u0131r. Kendilerinin u\u00e7suz bucaks\u0131z denizi and\u0131ran bir \u00e7\u0131kmaz\u0131n i\u00e7inde oldu\u011funa h\u00fckmeden \u00e7aresiz halk, h\u00fck\u00fbmet yetkilileri \/ g\u00fc\u00e7lerini \u201cvah\u015fi bak\u0131\u015fl\u0131 korsanlar\u201da benzetir. \u00c7aresiz halk, kendilerini bu afetin i\u00e7inden al\u0131p g\u00f6t\u00fcrecek bir kurtulu\u015f gemisi bekler. \u00c7\u0131kmaz\u0131n i\u00e7indeki yeti\u015fkinler gibi \u00e7ocuklar\u0131n da umutlar\u0131 \u00e7al\u0131nm\u0131\u015f, istikballeri karart\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eair, bu \u015fiirinde de tabiata ki\u015fisel anlam y\u00fckleyerek Tuna nehrinin ak\u0131\u015f\u0131ndaki de\u011fi\u015fimi, onun yap\u0131lan zulme \u00fcz\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u015feklinde yorumlar. Metinleraras\u0131l\u0131k tekni\u011fiyle Plevne Sava\u015f\u0131 i\u00e7in yaz\u0131lan mar\u015ftaki \u201cTuna nehri akmam diyor\u201d m\u0131sra\u0131na g\u00f6ndermede bulunarak yakla\u015f\u0131k y\u00fczy\u0131ll\u0131k zaman dilimine ra\u011fmen bu co\u011frafyada benzer ac\u0131lar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7eker.<br \/>\nKenan Hulusi Koray\u2019\u0131n Osmanoflar roman\u0131ndan al\u0131nt\u0131lanan \u201cOsmanoflar\u2019\u0131n oturdu\u011fu yerlerden yol ge\u00e7ecek, her \u015fey silinmelidir, hi\u00e7bir \u015fey hat\u0131rlanmamal\u0131d\u0131r.\u201d17 \u015feklindeki epigrafla ba\u015flayan \u201cT\u00fcrk Kahvesi\u201d \u015fiirinde Bulgar h\u00fck\u00fbmetinin T\u00fcrk ad\u0131n\u0131 ve T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran her ne varsa hepsinin izlerini bu co\u011frafyadan silmek istedi\u011fi vurgulan\u0131r. 1985 y\u0131l\u0131nda bir ak\u015fam vakti tam kahve i\u00e7me saatinde gelen milis g\u00fc\u00e7leri huzur i\u00e7inde kahvesini yudumlayan halk\u0131 nas\u0131l huzursuz etti\u011fi g\u00f6sterilir:<\/p>\n<p>\u201cGeldiler<br \/>\nKahvenin ad\u0131 ne dediler<br \/>\nBildi\u011fi T\u00fcrk kahvesiydi,<br \/>\nT\u00fcrk dememeliydi\u2026<br \/>\nSu\u00e7 i\u015flemi\u015f gibiydi ald\u0131lar i\u00e7eri\u2026<br \/>\nG\u00fcne\u015f kald\u0131 fincanda kocaman kocaman<br \/>\nFincanda g\u00fcne\u015f k\u0131pk\u0131z\u0131ld\u0131 utanc\u0131ndan\u2026\u201d18<\/p>\n<p>Kendi halinde ya\u015fay\u0131p milletine \/ k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ait kahveyi yudumlayan masum halka ne yaz\u0131k ki bir su\u00e7lu muamelesi yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\nZa\u011fara M\u00fcft\u00fcs\u00fc H\u00fcseyin Raci Efendi\u2019nin \u201cAziz-i vakt idik a\u2019d\u00e2 zelil k\u0131ld\u0131 bizi\u201d19 \u015feklindeki me\u015fhur m\u0131sra-\u0131 bercestesinin epigraf olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u201cTa\u015f Toprak Dobruca\u201d \u015fiirinde de Bulgaristan\u2019daki M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrklere yap\u0131lan zul\u00fcmler dramatize edilir. \u015eair \u201cmetinleraras\u0131n\u0131n belirtgesel bir betisi olarak kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan\u201d20 al\u0131nt\u0131lama y\u00f6ntemiyle H\u00fcseyin Raci Efendi\u2019nin m\u0131sra\u0131na yer vererek yakla\u015f\u0131k bir as\u0131rl\u0131k farkl\u0131 zaman diliminde ger\u00e7ekle\u015fen iki olay aras\u0131ndaki benzerli\u011fe dikkat \u00e7ekti\u011fi gibi, bir zamanlar bu topraklar\u0131n y\u00f6netimini elinde tutan Osmanl\u0131\u2019n\u0131n torunlar\u0131n\u0131n o tarihlerde ise \u00f6teki muamelesi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade eder. Za\u011fra M\u00fcft\u00fcs\u00fc H\u00fcseyin Raci Efendi, an\u0131lar\u0131nda 93 Harbi y\u0131llar\u0131nda, Bul-garistan\u2019daki M\u00fcsl\u00fcmanlara yap\u0131lan zul\u00fcmleri ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde anlat\u0131r. Aniden o topraklar\u0131 i\u015fgale ba\u015flayan Ruslar, masum halklar\u0131 ac\u0131mas\u0131zca katlederek o topraklar\u0131 M\u00fcsl\u00fcman \/ T\u00fcrklerden ar\u0131nd\u0131rma plan\u0131n\u0131 eyleme ge\u00e7irmeye ba\u015flar. Galip Sertel, epigraf olarak kulland\u0131\u011f\u0131 m\u0131sra ile benzer trajedinin yakla\u015f\u0131k y\u00fcz y\u0131l sonra tekrar ya\u015fand\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7eker:<\/p>\n<p>\u201cDelik de\u015fik karl\u0131 gecenin i\u00e7i<br \/>\nKar \u00fcst\u00fcne ate\u015f d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f<br \/>\nAte\u015fe abanm\u0131\u015f ka\u00e7ak \u00fc\u00e7 ki\u015fi\u2026<br \/>\nVe ta\u015f toprak<br \/>\nToprak ben, toprak sen, toprak biz<br \/>\nTa\u015f\u0131n topra\u011f\u0131n dili tutulmu\u015f k\u00f6y meydan\u0131nda<br \/>\nK\u00f6y meydan\u0131 k\u00f6yl\u00fclerle tanklara tutsak\u2026<br \/>\nVe y\u0131l bin dokuz y\u00fcz seksen be\u015f<br \/>\nVe Ocak<br \/>\nSoyk\u0131r\u0131m\u0131 s\u0131r\u0131t\u0131yor ceviz dallar\u0131nda \u00e7\u0131r\u0131l\u00e7\u0131plak<br \/>\nKanl\u0131 kar taneleriyle soyk\u0131r\u0131m\u0131 salk\u0131m sa\u00e7ak\u2026(\u2026)\u201d21<\/p>\n<p>Osmanl\u0131 Devleti bu topraklar\u0131 kaybettikten sonra, kendilerini bu co\u011frafyada \u00f6ks\u00fcz, garip hisseden M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrkler; adlar\u0131 de\u011fi\u015ftirilerek mill\u00ee kimliklerinden ve k\u00f6klerinden tamamen kopar\u0131l\u0131p asimile edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131nca \u015fa\u015fk\u0131na d\u00f6nerler. \u015eair bu \u015fiirde durumu dramatize etmek i\u00e7in ta\u015f, toprak vb. tabiat unsurlar\u0131na ki\u015fisel anlamlar y\u00fckler, onlar\u0131n da \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k i\u00e7inde olduklar\u0131 yorumu yapar. Galip Sertel \u201cbeddua \u201885\u201d \u015fiirinde de asimile politikas\u0131nda kararl\u0131l\u0131k i\u00e7inde olan Bulgar h\u00fck\u00fbmetinin uygulamaya kar\u015f\u0131 direnen S\u00fcleyman adl\u0131 ki\u015fiyi nas\u0131l katlettiklerini, halka nas\u0131l korku sald\u0131klar\u0131n\u0131 \u015fu \u015fekilde aktar\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cbay s\u00fcleyman\u201d dediler,<br \/>\n\u201cmalumunuz de\u011fi\u015fecek bu T\u00fcrk adlar\u0131n\u0131z\u201d<br \/>\nsa\u011f\u0131nda asker, solunda asker<br \/>\nkendisi de\u011fil \u00f6l\u00fcs\u00fc \u00e7\u0131kt\u0131 kap\u0131dan<br \/>\nkap\u0131 gibi adam<br \/>\nsolunda asker, sa\u011f\u0131nda asker gittiler<br \/>\ngidip gidip<br \/>\nkorkuyorum \u00e7ok \u015fimdi galip\u202622<\/p>\n<p>Katledilen S\u00fcleyman, mill\u00ee kimli\u011fini korumak i\u00e7in \u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6ze alarak m\u00fccadele eden M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrkleri sembolize eder. O, bu eylemiyle mill\u00ee varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruma m\u00fccadelesi veren halk\u0131na \u00f6nc\u00fc ve \u00f6rnek olur.<br \/>\n&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8211;<br \/>\n7 Galip Sertel, Ta\u015f Toprak Dobruca, Bay Balkan Ayd\u0131nlar\u0131 ve Yazarlar\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, Prizren-Kosova 2007, s. 8.<br \/>\n8 Galip Sertel, age., s. 9.<br \/>\n9 Galip Sertel, age., s. 11.<br \/>\n10 Galip Sertel, age., s. 12.<br \/>\n11 Galip Sertel, age., s. 15.<br \/>\n12 Galip Sertel, age., s. 16.<br \/>\n13 Galip Sertel, age., s. 16.<br \/>\n14 Galip Sertel, age, s. 17.<br \/>\n15 Galip Sertel, age., s. 20.<br \/>\n16 Galip Sertel, age., s. 20.<br \/>\n17 Osmanoflar roman\u0131nda Bulgaristan\u2019da Karnabad kasabas\u0131n\u0131 mamur hale getiren Osmanof ailesi, kasaban\u0131n M\u00fcsl\u00fcman kimli\u011fini kaybetmemesi i\u00e7in direnseler de zaman i\u00e7inde Bulgarlar bir\u00e7ok b\u00f6lgede yapt\u0131klar\u0131 gibi, o kasabay\u0131 da de\u011fi\u015ftireceklerdir.<br \/>\nAyr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bk. Kenan Hulusi Koray, Osmanoflar, Haz. \u0130smail Dervi\u015fo\u011flu, Kap\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 2014.<br \/>\n18 Galip Sertel, age., s. 22.<br \/>\n19 Arif Nihat Asya da bu m\u0131sra\u0131 nakarat olarak kulland\u0131\u011f\u0131 bir mersiye yazar. Hem Arif Nihat Asya\u2019n\u0131n hem de Galip Sertel\u2019in \u015fiirinde \u201caziz-i vakt\u201d \u015feklinde ge\u00e7en terkip orijinal metinde \u201caziz-i kavm\u201d \u015feklindedir. Za\u011fra M\u00fcft\u00fcs\u00fc H\u00fcseyin Raci Efendi\u2019ye ait d\u00f6rtl\u00fc\u011f\u00fcn orijinali \u015fu \u015fekildedir: \u201cAziz-i kavm idik a\u2019d\u00e2 zelil k\u0131ld\u0131 bizi, Es\u00eer-i bend-i bel\u00e2 v\u00fc sef\u00eel k\u0131ld\u0131 bizi; Bi-gayri hakkin at\u0131p habse bir nice eyy\u00e2m Mud\u00eek-i ye\u2019s \u00fc sitemde alil k\u0131ld\u0131 bizi\u201d Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bk. H\u00fcseyin Raci Efendi, Za\u011fra M\u00fcft\u00fcs\u00fcn\u00fcn Hat\u0131ralar\u0131 Tarih\u00e7e-i Vak\u2019a-i Za\u011fra, Haz. Ertu\u011frul D\u00fczda\u011f, \u0130z Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2012, s. 36-56.<br \/>\n20 Kubilay Aktulum, Metinleraras\u0131 \u0130li\u015fkiler, \u00d6teki Yay\u0131nevi, Ankara 2000, s. 99.<br \/>\n21 Galip Sertel, age., s. 23.<br \/>\n22 Galip Sertel, age., s. 28.<\/p>\n<p>&#8211; Al\u0131nt\u0131 &#8211; Prof. Dr. Necmettin Hac\u0131emino\u011flu Hat\u0131ra Kitab\u0131,T\u00fcrk Edebiyat\u0131 Vakf\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 2017,s.(525-538),<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"bghab-4205996564\" class=\"bghab-yazi-altinda bghab-entity-placement\"><div class=\"bghab-adlabel\">Reklamlar<\/div><script async src=\"https:\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js\"><\/script>\r\n<!-- bghaber-yaz\u0131-sonu -->\r\n<ins class=\"adsbygoogle\"\r\n     style=\"display:block\"\r\n     data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\"\r\n     data-ad-slot=\"4222328180\"\r\n     data-ad-format=\"auto\"\r\n     data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\r\n<script>\r\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\r\n<\/script><\/div><br style=\"clear: both; display: block; float: none;\"\/>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>RUMEL\u0130\u2019YE ELVEDA DERKEN: BULGAR\u0130STAN T\u00dcRKLER\u0130N\u0130N TRAJED\u0130S\u0130N\u0130N GAL\u0130P SERTEL\u2019\u0130N \u015e\u0130\u0130RLER\u0130NDEK\u0130 YANSIMALARI Do\u00e7. Dr. Mehmet G\u00dcNE\u015e Marmara \u00dcniversitesi Bulgaristan T\u00fcrklerinin 1985-1989 Y\u0131llar\u0131 Aras\u0131nda Maruz Kald\u0131\u011f\u0131 Zul\u00fcmler ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":41050,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"advanced_seo_description":"","jetpack_seo_html_title":"","jetpack_seo_noindex":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-44266","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yorum"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/galip-sertel1.jpg?fit=960%2C720&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack-related-posts":[],"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/pc2PfJ-bvY","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44266","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=44266"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44266\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/media\/41050"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=44266"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=44266"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=44266"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}