Osmanl\u0131lar, temizlik konusunda da, \u0130sl\u00e2m\u0131n \u0131\u015f\u0131kl\u0131 yoluna sar\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Allah\u00fc te\u00e2l\u00e2, Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019de, temizlik konusunda me\u00e2len \u015f\u00f6yle buyurmu\u015ftur:
\n\u201c… Onda (Kub\u00e2 mescidinde) tertemiz olmay\u0131 seven kimseler vard\u0131r. Allah da \u00e7ok temizlenenleri sever.\u201d (Tevbe,108) Sevgili Peygamberimiz de: \u201cNez\u00e2fet (temizlik) \u00eem\u00e2ndand\u0131r\u201d buyuruyor.
\nOsmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu d\u00f6neminde, \u0130stanbul\u2019un her mahallesinde s\u0131cak ve so\u011fuk banyo yapma mek\u00e2nlar\u0131, \u00e7e\u015fmeler, haftan\u0131n belirli g\u00fcnlerinde de sadece kad\u0131nlara a\u00e7\u0131k olan ham\u00e2mlar mutlaka bulunurdu.
\nBir zamanlar, ham\u00e2m say\u0131s\u0131n\u0131n sekiz oldu\u011fu Paris\u2019te, halk, ancak \u201cbanyocu\u201d denen esn\u00e2f s\u00e2yesinde y\u0131kanma \u015fans\u0131na sahipti. Bu adamlar, bak\u0131rdan bir tekneyi pe\u015flerinden s\u00fcr\u00fckleyerek sokak sokak, mahalle mahalle dola\u015f\u0131rlard\u0131. Bu o kadar masrafl\u0131 bir i\u015fti ki, dar gelirli \u015fehirliler, b\u00f6yle l\u00fcks bir i\u015fe pek seyrek kalk\u0131\u015f\u0131rlard\u0131. Orta h\u00e2lli bir Parisli bile, ancak bayramlar ve \u00f6nemli g\u00fcnler \u00f6ncesinde temizlenme \u015fans\u0131na s\u00e2hipti.
\n1552 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrklere es\u00eer d\u00fc\u015f\u00fcp, \u00fc\u00e7 y\u0131l boyunca Kapt\u00e2n-\u0131 Dery\u00e2 Sin\u00e2n P\u00e2\u015f\u00e2\u2019n\u0131n yan\u0131nda, k\u00f6lelikle i\u015fe ba\u015flay\u0131p en bilgili ve g\u00f6zde hek\u00eemleri aras\u0131na y\u00fckselen \u0130spanyol Pedro\u2019nun kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u201cK\u00e2n\u00fbn\u00ee Devrinde \u0130stanbul\u201d isimli kitapta deniliyor ki:
\nHer sokakta bir \u00e7e\u015fme…
\n\u201c… T\u00fcrklerin, bize hakl\u0131 olarak y\u00f6nelttikleri tenkitlerin ba\u015fl\u0131cas\u0131, kirli olu\u015fumuzdur. \u0130spanya\u2019da \u00f6mr\u00fc boyunca iki kere y\u0131kanm\u0131\u015f hi\u00e7bir kad\u0131n ve erkek yoktur. T\u00fcrk ham\u00e2mlar\u0131nda \u00e7ok su harcan\u0131r. D\u00fcny\u00e2da \u0130stanbul kadar \u00e7e\u015fmesi olan hi\u00e7 bir \u015fehir yoktur, her sokakta muhakkak bir \u00e7e\u015fmeye rastlan\u0131r.\u201d
\nBu gar\u00eep durum, s\u00e2dece \u0130spanya\u2019ya h\u00e2s bir \u015fey de\u011fildir; bilakis o d\u00f6nem Avrupa\u2019s\u0131nda ya\u015fayan doktor ve d\u00een adamlar\u0131n\u0131n, kendi toplumlar\u0131 \u00fczerinde b\u0131rakt\u0131klar\u0131 tes\u00eerlerin, hatt\u00e2 bask\u0131lar\u0131n sonucunda, b\u00fct\u00fcn Avrupa\u2019da ya\u015fanan s\u0131radan bir vak\u2019ad\u0131r.
\nZ\u00eer\u00e2 o d\u00f6nemlerdeki doktorlar, banyoyu tavsiye etmedik\u00e7e, y\u0131kanman\u0131n sa\u011fl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan tehlikeli oldu\u011fu inanc\u0131 yayg\u0131nd\u0131. Doktor John, \u201cG\u00fcnl\u00fck Sa\u011fl\u0131k Bak\u0131m\u0131\u201d isimli kit\u00e2b\u0131nda: \u201cKulaklara ka\u00e7\u0131rmamak \u015fart\u0131yla ba\u015f\u0131n\u0131z\u0131 y\u0131kayabilirsiniz\u201d diyordu.
\nFakat Jean de Renoe adl\u0131 ba\u015fka bir doktor, ayn\u0131 fikirde de\u011fildi: O, s\u00e2dece \u201cEllerinizi y\u0131kayabilirsiniz\u201d diyor, \u201cAyaklar\u0131n\u0131z\u0131 da y\u0131kaman\u0131zda bir mahz\u00fbr yoktur. Fakat ba\u015fa su s\u00fcrmek, son derece tehlikelidir. Unutmamal\u0131d\u0131r ki ba\u015fa s\u00fcr\u00fclen su, her t\u00fcrl\u00fc derdin kayna\u011f\u0131d\u0131r\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savunuyordu.
\nBu gibi konularla yak\u0131ndan ilgili bir yazar olan Theophrashe Renaudot da bir kitab\u0131nda ayn\u0131 konuya \u015f\u00f6yle tem\u00e2s etmektedir: \u201cDoktorlar tavsiye etmedik\u00e7e banyo yapmak, s\u00e2dece l\u00fcz\u00fbmsuz bir hareket de\u011fil, ayn\u0131 zamanda tehlikelidir de… En b\u00fcy\u00fck zarar\u0131 da m\u00fcstakbel annelerin kar\u0131nlar\u0131ndaki hay\u00e2t meyvelerini yok etmesidir.\u201d
\nH\u0131ristiyan d\u00een adamlar\u0131 ise, y\u0131kanma eylemini k\u00f6t\u00fc bir fiil olarak de\u011ferlendiriyorlard\u0131. H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan \u00e7ok sonra, Roma ham\u00e2mlar\u0131nda ya\u015fanan rezillik ifr\u00e2t\u0131na, tefr\u00eetle kar\u015f\u0131l\u0131k vermi\u015fler ve temizli\u011fi yasaklam\u0131\u015flard\u0131.
\nVI. y\u00fczy\u0131lda Az\u00eez Benedik, dind\u00e2rlara ve \u00f6zellikle gen\u00e7lere; \u201cBanyo, ancak baz\u0131 durumlarda izne t\u00e2bidir\u201d diye seslenirken, Az\u00eez Francis ise, \u201cY\u0131kanmam\u0131\u015f v\u00fccut, dind\u00e2rl\u0131\u011f\u0131n i\u015f\u00e2retidir\u201d \u015feklinde s\u00f6zler ediyordu.
\n\u0130spanya Krali\u00e7esi \u0130zabel, hay\u00e2t boyu s\u00e2dece iki defa, do\u011fumunda ve gerde\u011fe girerken banyo yapm\u0131\u015f olmakla \u00f6v\u00fcn\u00fcyordu.
\nPapa olan ilk ke\u015fi\u015f B\u00fcy\u00fck Gregory, \u201cVakit kaybettirecek bir l\u00fcks\u201d durumuna gelmedi\u011fi s\u00fcrece, ancak Pazar g\u00fcnleri y\u0131kanmaya izin vermi\u015fti.
\n\u0130\u015fte, Avrupa toplumunda, sudan bu derece korkuldu\u011fu d\u00f6nemlerde, pislik alm\u0131\u015f ba\u015f\u0131n\u0131 gidiyordu. \u00d6yle ki uzun s\u00fcredir y\u0131kanmayan, hatt\u00e2 silinip temizlenmeyen insanlar, \u00f6zellikle kad\u0131nlar, \u00fczerlerindeki pis kokuyu bast\u0131rmak i\u00e7in a\u011f\u0131r parf\u00fcmler kullan\u0131yorlard\u0131.
\nBunlar, bug\u00fcn inan\u0131lmas\u0131 \u00e7ok zor olan hususlar. \u015eimdi bir de Osmanl\u0131 \u00fclkesine bakal\u0131m:
\nEvliy\u00e2 \u00c7elebi\u2019nin nakletti\u011fine g\u00f6re, 17. Y\u00fczy\u0131lda, s\u00e2dece \u0130stanbul\u2019da 300 adet halka a\u00e7\u0131k ham\u00e2m ve 4 bin 536 da \u00f6zel ham\u00e2m bulunuyordu.
\nMuhtelif d\u00f6nemlerde, uzun y\u0131llar \u00fclkemizde kalan seyyahlar, Osmanl\u0131lar\u0131n temizli\u011fini \u015f\u00f6yle anlatmaktad\u0131rlar:
\n\u201cT\u00fcrkler \u00e7ok ya\u015farlar\u201d
\nMesel\u00e2 M. de Thevenot 1665 y\u0131l\u0131nda Paris\u2019te yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 \u201cRelation d\u2019un voyage fait an Levant\u201d isimli eserinde, \u201cT\u00fcrkler \u00e7ok ya\u015farlar ve az hasta olurlar. Bizim memleketlerdeki b\u00f6brek hastal\u0131klar\u0131 ve daha bir s\u00fcr\u00fc tehlikeli hastal\u0131klar\u0131n hi\u00e7 birini bilmezler. \u00d6yle zannediyorum ki, T\u00fcrklerin bu m\u00fckemmel s\u0131hhatlerinin ba\u015fl\u0131ca sebeplerinden biri de, s\u0131k s\u0131k hamama gitmeleri ve yiyip i\u00e7medeki itidalleridir. \u00c7\u00fcnk\u00fc az yemek yerler; H\u0131ristiyanlar gibi karmakar\u0131\u015f\u0131k \u015feyler yemezler, i\u00e7ki \u00e2lemleri yapmazlar ve daima idman yaparlar\u201d demektedir.
\nYine seyyahlardan biri olan Edmondo de Amicis, 1883 y\u0131l\u0131nda Paris\u2019te yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 \u201cConstantinople\u201d isimli eserinde, Osmanl\u0131lardaki temizlikle ilgili olarak \u015funlar\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131r:
\n\u201c… Y\u00fczler, eller, ayaklar, tertemiz; yamal\u0131 k\u0131yafet pek az ve hele kirlisi hemen hi\u00e7 yok; b\u00fct\u00fcn ictim\u00e2\u00ee s\u0131n\u0131flar aras\u0131nda umum\u00ee ve m\u00fctek\u00e2bil bir h\u00fcrmet ve ri\u00e2yet manzaras\u0131 g\u00f6ze \u00e7arp\u0131yor.\u201d<\/p>\n