{"id":4099,"date":"2013-07-19T12:58:41","date_gmt":"2013-07-19T09:58:41","guid":{"rendered":"http:\/\/bghaber.org\/bghaber\/?p=4099"},"modified":"2019-07-18T23:41:37","modified_gmt":"2019-07-18T21:41:37","slug":"oguz-peltekin-yaraticiligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/oguz-peltekin-yaraticiligi\/","title":{"rendered":"O\u011fuz Peltek\u2019in yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131"},"content":{"rendered":"

T\u00fcrk\u00e7e bedii edebiyat\u0131n ne\u015fir alan\u0131 Bulgaristan’da geleneksel olarak gazete sayfalar\u0131 olmu\u015ftur. Bulgaristan\u2019daki T\u00fcrk\u00e7e gazetecilik \u00fc\u00e7 d\u00f6nemde; \u00e7arl\u0131k d\u00f6nemi, totaliter ve post totaliter d\u00f6nem olarak incelenebilir. Bulgaristan\u2019\u0131n 1878-ci y\u0131l\u0131 kurulmas\u0131ndan ba\u015flayarak 1944\u2019c\u00fc y\u0131la kadar olan d\u00f6nemde 125 kadar gazete ve di\u011fer s\u00fcreli yay\u0131n \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu yay\u0131nlar\u0131n elektronik ortama aktar\u0131lmas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bildi\u011fim kadar\u0131yla halen devam etmektedir. Tamamland\u0131ktan sonra gazete sayfalar\u0131nda kalm\u0131\u015f bir\u00e7ok de\u011ferli \u015fairin unutulmu\u015f eserlerini yeniden g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131karmak m\u00fcmk\u00fcn olacak.<\/p>\n

\"oguz-peltek\"<\/a>Bulgaristan\u2019da \u00e7arl\u0131k d\u00f6neminde yay\u0131mlanm\u0131\u015f olan gazeteler aras\u0131nda en \u00f6nemlilerinden biri Turan*<\/b> gazetesi olmu\u015ftur. Bulgaristan T\u00fcrk Gen\u00e7li\u011fi Turan Cemiyetleri birli\u011finin organ\u0131 olan Turan<\/b> gazetesi 6.5.1928 \u2013 30.6.1932 K\u0131rcaali\u2019de, 1.7.1932 \u2013 30.9.1932 Vidin\u2019de, 1.10.1932 \u2013 10.5.1934 Varna\u2019da \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f, s\u0131ras\u0131yla Sofya\u2019da \u00dcmit, K\u0131rcaali\u2019de A. K. Boya\u00e7ief, Filibe\u2019de Tefeyy\u00fcz, \u015eumnu\u2019da Terakki ve Vidin\u2019de Na\u00e7alo matbaalar\u0131nda bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ad\u0131 ge\u00e7en Bulgaristan T\u00fcrk gen\u00e7li\u011fi Turan Cemiyetinin Bulgaristan T\u00fcrklerinin k\u00fclt\u00fcr hayat\u0131nda \u00f6nemli yeri vard\u0131. Ancak bu dernek Bulgaristanda T\u00fcrklerin kurdu\u011fu ilk dernek de\u011fildir. \u0130lk kongresini 1906 y\u0131l\u0131nda \u015eumnu\u2019da yapan Muallimler Cemiyeti Bulgaristan T\u00fcrklerinin ilk derne\u011fi olsa gerek.<\/p>\n

1905 Rus devriminden sonra 15.8.1905 tarihinde Rusya T\u00fcrklerinin birinci kongresi d\u00fczenlenmi\u015fti. 1908 devriminden sonra \u0130stanbul\u2019da T\u00fcrk derne\u011fi ad\u0131nda bir dernek kurulmu\u015ftu ve bu derne\u011fin T\u00fcrk Derne\u011fi<\/b> ad\u0131nda bir dergisi \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Derginin V. say\u0131s\u0131nda derne\u011fin Ruscuk, \u0130zmir, Kastamonu ve Budape\u015fte\u2019de \u015fubelerinin a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131, Budape\u015fte \u015fubesinin ba\u015fkan\u0131n\u0131n \u00fcnl\u00fc T\u00fcrkolog ve folklorcu \u0130gnac Kuno\u015f oldu\u011fu belirtilir. \u0130stanbul\u2019daki T\u00fcrk Derne\u011fi 1912\u2019de da\u011f\u0131l\u0131r ve \u00fcyeleri de T\u00fcrk Yurdu ve sonra T\u00fcrk Ocaklar\u0131 derneklerine kat\u0131l\u0131rlar. \u015eubelerin sonraki faaliyetleri hakk\u0131nda bir bilgi elde edemedim. 1910 y\u0131l\u0131nda Budape\u015fte’de bir Turan Cemiyetinin kuruldu\u011fu, 1913’ten itibaren de Turan <\/b>adl\u0131 bir derginin yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Bulgaristan\u2019da Muallimler Cemiyetinin 2. kongresinin 1907\u2019de Rus\u00e7ukta topland\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Bu dernek 23. ve sonuncu kongresini de yine Rus\u00e7ukta yapm\u0131\u015ft\u0131r. Turan Derne\u011finin de ilk haz\u0131rl\u0131k toplant\u0131s\u0131 1924 y\u0131l\u0131nda Rus\u00e7ukta yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi son kongresi de 1933 y\u0131l\u0131nda yine Rus\u00e7ukta yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Turan derneklerinin matbuat hizmeti yan\u0131nda kitapl\u0131klar\u0131 da bulunuyordu.<\/p>\n

Finlandiya\u2019da 1931-1933 y\u0131llar\u0131nda Yeni Turan <\/b>adl\u0131 bir gazete \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Gazetenin ba\u015f redakt\u00f6r\u00fc 1918-1920 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda m\u00fcstakil olmu\u015f Azerbaycan Cumhuriyetinin parlamentosunda milletvekili olmu\u015f Mehmet Sad\u0131k Aran idi. 1920\u2019li ve 30\u2019lu y\u0131llarda Bulgaristan\u2019da oldu\u011fu gibi M. S. Aran kendisi de hem bir \u015fair hem de bir gazeteci idi. Yeni Turan<\/b> gazetesi T\u00fcrk\u00e7e ve Fince olmak \u00fczere iki dilde yay\u0131mlan\u0131yordu. Gazetede edebiyata geni\u015f yer ayr\u0131l\u0131yordu. Gazetede \u00e7o\u011funlukla Mehmet Sad\u0131k Aran\u0131n manzume ve mensur \u015fiirleri yer al\u0131yordu. Yay\u0131mlanmak i\u00e7in gazeteye \u015fiir g\u00f6nderenler de oluyordu. Bu \u015fiirlerin \u00e7o\u011fu \u0130stanbul\u2019dan gelirdi. Finlandiya\u2019dan gazeteye verilen \u015fiirlerin ise tatarca oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n

Yeni Turan <\/b>gazetesinin 1932 y\u0131l\u0131 5. say\u0131s\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sayfas\u0131nda bir haber var:<\/p>