{"id":40754,"date":"2019-09-12T20:15:56","date_gmt":"2019-09-12T17:15:56","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/?p=40754"},"modified":"2019-09-12T20:15:56","modified_gmt":"2019-09-12T17:15:56","slug":"osmanliyi-anlamak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/osmanliyi-anlamak\/","title":{"rendered":"Osmanl\u0131y\u0131 Anlamak"},"content":{"rendered":"<p>Maddeyi g\u00e2ye h\u00e2line getirmemiz osm\u00e2nl\u0131y\u0131 anlamam\u0131z\u0131 fevkal\u00e2de zorla\u015fd\u0131rm\u0131\u015f bulunuyor. \u00d6mr\u00fcm\u00fcz\u00fcn nas\u0131l ge\u00e7di\u011fini bilemedi\u011fimiz i\u00e7in alt\u0131 y\u00fcz senelik bir hay\u00e2t\u0131n m\u00e2hiyyetini de anlayam\u0131yoruz. Kosova, Varna, Fethi m\u00fcb\u00een ve daha nicelerini s\u0131radan bir h\u00e2diseymi\u015f gibi de\u011ferlendiriyoruz. \u0130d\u00e2recilerimizin bil\u00e2-istisn\u00e2 deh\u00e2 g\u00f6stermelerinden olacak, Osm\u00e2n g\u00e2z\u00ee, Orhan g\u00e2z\u00ee, Birinci Mur\u00e2d, Y\u0131ld\u0131r\u0131m B\u00e2yezid, \u00c7elebi Mehmed, \u0130kinci Mur\u00e2d, F\u00e2tih Sult\u00e2n Mehmed, \u0130kinci B\u00e2yezid, Yav\u00fbz Sult\u00e2n Sel\u00eem ve K\u00e2n\u00fbn\u00ee Sult\u00e2n S\u00fcleym\u00e2n\u0131n birbiri arkas\u0131na gelen d\u00e2h\u00eeler olmas\u0131n\u0131 da tab\u00ee\u00ee kar\u015f\u0131l\u0131yoruz. Peki ya d\u00fcny\u00e2n\u0131n en zor co\u011frafyas\u0131ndaki 22 milyon kilometre kare? Efendim biz bug\u00fcn o kadar b\u00fcy\u00fck bir topra\u011fa ihtiy\u00e2c duymad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in anadoluday\u0131z. Bu arada Viyanay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcremeyen ordumuza da k\u0131z\u0131yoruz, Kardak f\u00e2tihleri olarak!..<\/p>\n<p>Bug\u00fcn ins\u00e2n\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7o\u011fu \u015fu \u00fc\u00e7 \u015feye kavu\u015funca mutlu olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor: Mak\u00e2m, para, kad\u0131n\u2026 Bunlara kavu\u015fmak i\u00e7in kavga verenlerin \u00e7o\u011fu hi\u00e7birini elde edemeden \u00f6l\u00fcp gidiyor ve fakat bu sefer \u00e7ocuklar\u0131 ayn\u0131 yolda y\u00fcr\u00fcmeye ba\u015fl\u0131yor. Bu k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fc etr\u00e2flar\u0131n\u0131 saran \u00e7emberi k\u0131rma ihtim\u00e2lini neredeyse s\u0131f\u0131ra indiriyor. B\u00f6yle bir ortamda atalar\u0131m\u0131zdan bahsetmenin \u00e7ok da kolay olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmemiz gerekiyor. Ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131 paraya g\u00f6re \u00f6l\u00e7en bir \u015fahsa osm\u00e2nl\u0131n\u0131n iktis\u00e2d\u00ee anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 nas\u0131l \u00eez\u00e2h edebilirsiniz? \u0130hr\u00e2c\u00e2tdan \u00e7ok idh\u00e2l\u00e2ta \u00f6nem vermesini anlatabilir misiniz? Toplad\u0131\u011f\u0131 vergiden daha fazlas\u0131n\u0131 o \u00fclkeye yat\u0131rmas\u0131 kapitalist bir kafan\u0131n alabilece\u011fi i\u015f midir? Bunu a\u00e7\u0131klamaya kalkd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda muh\u00e2tab\u0131n\u0131z ya size inanmayacak ya da ceddinizi ak\u0131ls\u0131zl\u0131kla ith\u00e2m edecekdir. K\u00e2n\u00fbnn\u00e2me-i sult\u00e2n\u00ee ber m\u00fbceb-i \u00f6rf-i osm\u00e2n\u00eede yer alan F\u00e2tih devrine \u00e2id bir h\u00fck\u00fcm s\u00fbretindeki \u015fu if\u00e2deler idr\u00e2k s\u00e2hiblerini beklemekdedir: \u201c\u2026kimesnen\u00fcn bir habbesi bir pul\u0131, ben\u00fcm\u00e7\u00fcn de olursa, ziy\u00e2de al\u0131nmalu olmaya\u2026\u201d Fed\u00e2k\u00e2rl\u0131k olarak otob\u00fcsde bir ya\u015fl\u0131ya yer vermekden \u00f6te bir \u015fey yapmam\u0131\u015f olanlar\u0131n karde\u015f katlini anlamas\u0131 nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn olabilir? Hi\u00e7bir k\u00e2ide tan\u0131madan ya\u015fayanlar\u0131n, isl\u00e2miyyetin her emrine uyma gayretindeki dedelerimizi do\u011fru olarak de\u011ferlendirmesi beklenebilir mi? \u015eu h\u00e2lde osm\u00e2nl\u0131y\u0131 anlamak bir boyut mes\u2019elesidir; nas\u00eebi olanlar \u00e7aplar\u0131na g\u00f6re belli bir idr\u00e2ke var\u0131r. Asl\u0131nda osm\u00e2nl\u0131lar\u0131 m\u00e2cer\u00e2 pe\u015finde ko\u015fan ins\u00e2nlar olarak g\u00f6rmek de \u00e7apla ilgilidir. Onlar\u0131n bir avu\u00e7 t\u00fcrkle d\u00fcny\u00e2n\u0131n fethine koyulmas\u0131n\u0131 ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc a\u00e7\u0131klayamayanlar i\u015fin kolay\u0131na ka\u00e7\u0131yor. \u0130sl\u00e2m d\u00fcny\u00e2s\u0131n\u0131 k\u00fcf\u00fcr cebhesine kar\u015f\u0131 savunacaks\u0131n ve bunda da muvaffak olacaks\u0131n. Ve bunu s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131daki ins\u00e2nla ger\u00e7ekle\u015fdireceksin. Ka\u00e7\u0131m\u0131z\u0131n hay\u00e2l g\u00fcc\u00fc b\u00f6ylesine bir h\u00e2diseyi c\u00e2nland\u0131rabilecek kadar geni\u015f do\u011frusu mer\u00e2k ediyoruz? Belki pek \u00e7o\u011fumuz o fetihlerin r\u00fc\u2019y\u00e2s\u0131n\u0131 dahi g\u00f6recek durumda de\u011fil. Kapasitesi m\u00fcs\u00e2id olanlar mes\u2019eleyi idr\u00e2k ediyor ama ekseriyyet f\u0131rat\u0131 a\u015famayan bir r\u00fbh h\u00e2lini tems\u00eel etdi\u011fi i\u00e7in bu b\u00fcy\u00fck h\u00e2diseyi anlayam\u0131yor. Yak\u0131nl\u0131k kuramad\u0131\u011f\u0131 mes\u2019eleleri pe\u015f\u00eenen reddetme e\u011filimi g\u00f6sterenler genellikle kemikle\u015fmi\u015f d\u00fc\u015f\u00fcncelere s\u00e2hibdir ve bu fikirler beyin nakli olmadan de\u011fi\u015fmez.<\/p>\n<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.tariharsivi.org\/images\/sadakafoto.jpg?resize=640%2C480\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"480\" \/><\/p>\n<p>Osm\u00e2n g\u00e2z\u00eenin kurdu\u011fu devlet yaln\u0131zca t\u00fcrk milletinin de\u011fil, b\u00fct\u00fcn isl\u00e2m \u00e2leminin gidi\u015f\u00e2t\u0131n\u0131 de\u011fi\u015fdirdi. Her t\u00fcrl\u00fc \u015fahs\u00ee kayg\u0131dan ar\u0131nm\u0131\u015f m\u00fcc\u00e2hidler b\u00fcy\u00fck bir fetih hareketi ba\u015flatd\u0131lar. B\u00f6ylece do\u011fuyu ha\u00e7l\u0131 seferleri ve mo\u011fol ist\u00eel\u00e2s\u0131n\u0131n ard\u0131ndan yeniden aya\u011fa kald\u0131rm\u0131\u015f oluyorlard\u0131. Ger\u00e7i Sel\u00e7uklular bat\u0131dan gelen d\u00fc\u015fm\u00e2nla kahram\u00e2nca m\u00fcc\u00e2dele etmi\u015f ve bilhassa K\u0131l\u0131\u00e7arslan zem\u00e2n\u0131nda pek b\u00fcy\u00fck muvaffakiyyetler kazanm\u0131\u015flard\u0131 ancak bunlar\u0131n hepsi kendi topraklar\u0131m\u0131zda sa\u011flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ba\u015far\u0131lard\u0131. \u00c7i\u011fnenen, t\u00e2r \u00fc m\u00e2r olan bizim memleketimizdi. Mo\u011fol ist\u00eel\u00e2s\u0131na kar\u015f\u0131 ise hemen hi\u00e7bir \u015fey yap\u0131lamam\u0131\u015fd\u0131. Osm\u00e2nl\u0131lar\u0131n garba ba\u015flatd\u0131\u011f\u0131 taarruz kelimenin tam ma\u2019n\u00e2siyle m\u00fcdhi\u015f, fakat \u015fefkat doluydu. M\u00fcdhi\u015fdi \u00e7\u00fcnk\u00fc kar\u015f\u0131 koyan her seddi y\u0131k\u0131yordu, \u015fefkat doluydu \u00e7\u00fcnk\u00fc halk\u0131 kanatlar\u0131 alt\u0131na al\u0131yordu. F\u00e2tihlerin sam\u00eemiyyeti, tahayy\u00fcl\u00fc imk\u00e2ns\u0131z bir g\u00fcven ortam\u0131 do\u011furuyordu. Uzun\u00e7ar\u015f\u0131l\u0131 konu\u015fuyor (947 bask\u0131s\u0131): \u201c\u0130znik muh\u00e2saras\u0131 esn\u00e2s\u0131nda burada muh\u00e2f\u0131z bulunan rumlar\u0131n gerek muh\u00e2rebe ve gerek s\u00e2ir s\u00fbretle \u00f6l\u00fcmlerinden dolay\u0131 dul kalm\u0131\u015f olan kad\u0131nlar\u0131 Orhan g\u00e2z\u00eeye ba\u015fvurarak kendilerine bakacak koca istemi\u015fler, o da, kendi askerlerinden arz\u00fb edenlerin bunlar\u0131 nik\u00e2hlay\u0131p evlerinde oturabileceklerini ve bu kad\u0131nlarla evlenenlerin \u0130znik muh\u00e2fazas\u0131nda al\u0131konulabileceklerini bildirmi\u015f ve \u00f6yle yap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.\u201d Orhan g\u00e2z\u00eenin buradaki tavr\u0131 fevkal\u00e2de as\u00eelce ama h\u00e2disenin di\u011fer ciheti \u00e7ok daha m\u00fchim: Siz bir \u015fehre d\u00fc\u015fm\u00e2n s\u0131fat\u0131yla gireceksiniz ve oran\u0131n ah\u00e2lisi ve \u00fcstelik kad\u0131nlar ve hem de b\u00f6yle bir konuda sizden yard\u0131m isteyecek. \u015eu ya\u015fl\u0131 t\u00e2rih bu gibi h\u00e2diselere ac\u00e2ba ka\u00e7 kere \u015f\u00e2hid oldu?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Osm\u00e2nl\u0131lar\u0131n memleket d\u00e2hilinde son derece yumu\u015fak bir siy\u00e2set uygulad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Onlar re\u00e2y\u00e2n\u0131n tem\u00e2y\u00fcllerine de b\u00fcy\u00fck de\u011fer veriyorlard\u0131. Fethetdikleri b\u00f6lgenin h\u00e2ned\u00e2n \u00e2ilesini ortadan kald\u0131rma yoluna gitmemeleri, onlara uygun vaz\u00eefeler vermeleri bunu isb\u00e2t etmekdedir. \u00dclkeye hen\u00fcz d\u00e2hil olmu\u015f b\u00f6lgeler bir hamlede yutulmuyor, tedr\u00eecen hazmediliyordu. Fetih siy\u00e2seti r\u0131z\u00e2-y\u0131 il\u00e2h\u00eeyi kazanma es\u00e2s\u0131na dayan\u0131yordu. Bug\u00fcn\u00fcn ins\u00e2n\u0131 gaz\u00e2 kisvesi alt\u0131nda s\u00fcfl\u00ee ideallerini ger\u00e7ekle\u015fdirme yolunda bulundu\u011fu i\u00e7in bunu idr\u00e2k edemiyor. Eskilerin her konuda ba\u015fvurdu\u011fu yeg\u00e2ne \u00f6l\u00e7\u00fcn\u00fcn isl\u00e2miyyet olmas\u0131, \u00f6rf\u00fcn, \u00e2detin onunla \u00e7at\u0131\u015fmamak kayd\u0131yla bir de\u011fer ta\u015f\u0131mas\u0131 nefs\u00ee uygulamalar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7iyordu. Elbetde onlar\u0131n da hat\u00e2lar\u0131 vard\u0131, ancak bunlar ins\u00e2n\u00ee za\u2019flar\u0131n tez\u00e2h\u00fcr\u00fcnden ib\u00e2retdi. Ele ge\u00e7irilen b\u00f6lgelerde halk\u0131n sindirilmesine \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131yor, onun kendini emniyyetde hissetmesi sa\u011flan\u0131yordu. \u0130d\u00e2recilerin ehliyetli kimseler olmas\u0131 her birinin d\u00eend\u00e2rl\u0131\u011f\u0131na i\u015f\u00e2ret ediyordu; pek tab\u00ee\u00ee ki bu kuru bir softal\u0131k de\u011fil, hak\u00eek\u00ee bir m\u00fcslim\u00e2nl\u0131kd\u0131. Onlar\u0131n bulunduklar\u0131 mak\u00e2mlarda nefislerinin tatm\u00eenini aramalar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemezdi; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e2hiretin ebed\u00eeli\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda bu d\u00fcny\u00e2n\u0131n \u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck hay\u00e2t\u0131 bir hi\u00e7di. \u015e\u00fcphesiz her id\u00e2reci bu \u00fcst\u00fcn anlay\u0131\u015f\u0131 tems\u00eel etmiyordu; keyf\u00ee uygulamalar i\u00e7erisine giren, mal toplamak sevd\u00e2s\u0131na kap\u0131lan y\u00f6neticiler de vard\u0131. Fakat devlet onlar\u0131n defterini d\u00fcrmeye her an muktedirdi ve bunu yeri geldi\u011fi zem\u00e2n yap\u0131yordu. Defterin d\u00fcr\u00fclmesi \u00e7ok zem\u00e2n ba\u015f\u0131n g\u00f6vdeden ayr\u0131lmas\u0131 ma\u2019n\u00e2s\u0131na geliyordu. \u015eu h\u00e2lde halk\u0131na kar\u015f\u0131 son derece m\u00fc\u015ffik olan osm\u00e2nl\u0131, id\u00e2recilerin s\u00fbiisti\u2019m\u00e2line, hatt\u00e2 yanl\u0131\u015f\u0131na en ufak bir m\u00fcs\u00e2maha g\u00f6stermiyordu. Kim olursa olsun, ars\u0131z\u0131n, h\u0131rs\u0131z\u0131n, ahl\u00e2ks\u0131z\u0131n&#8230; k\u0131sa vey\u00e2 daha k\u0131sa bir s\u00fcrede etdi\u011fini bulmas\u0131 rutin i\u015flerdendi. Y\u00fcz milyonlarca ar\u015fiv ves\u00eekas\u0131 devletin k\u00f6t\u00fc niyyetlilerle nas\u0131l bir m\u00fcc\u00e2deleye girdi\u011fini ba\u015fka hi\u00e7bir kayna\u011fa ihtiy\u00e2c hissetdirmeyecek derecede doyurucu olarak ortaya koymakdad\u0131r; yaln\u0131z bunlara ters bir mant\u0131kla yakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok komik yorumlar yapmak da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. K\u00fct\u00fcbh\u00e2nelerimizin raflar\u0131 mant\u0131k ilmini katleden on binlerce kit\u00e2b\u0131 tartmakda bir hayli zorlanmakdad\u0131r. Bu safsatalar\u0131 okudu\u011fumuzda mant\u0131\u011f\u0131n de\u011ferini bir def\u2019a daha anl\u0131yoruz\u2026<\/p><div id=\"bghab-2069374881\" class=\"bghab-icerik-icine bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.tariharsivi.org\/images\/sadaka.jpg?resize=640%2C480\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"480\" \/><\/p>\n<p>\u00dcsk\u00fcdar, Do\u011fanc\u0131lar, \u0130mrahor Camiindeki sadaka ta\u015f\u0131<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Osm\u00e2nl\u0131lar\u0131n huz\u00fbrlu bir kalbleri vard\u0131, fakat bu r\u00e2hatl\u0131k sorumsuzlu\u011fun net\u00eecesi de\u011fil, tevekk\u00fcl\u00fcn gere\u011fiydi. Osm\u00e2nl\u0131 t\u00fcrk\u00fc sevinirken oldu\u011fu gibi \u00fcz\u00fcl\u00fcrken de kaderine r\u00e2z\u0131yd\u0131. \u00c7ok kimsenin m\u00e2hiyyetini bilmeden tenk\u00eed etdi\u011fi zihniyyet asl\u0131nda \u00e7ok y\u00fcksek bir anlay\u0131\u015f\u0131 tems\u00eel ediyordu. Tedb\u00eer al\u0131nmal\u0131, takd\u00eer beklenmeliydi. Bey\u00e2n-\u0131 men\u00e2zilden K\u00e2n\u00fbn\u00eeyi dinleyelim: \u201cBen\u00fcm bu b\u00e2bda i\u2019tim\u00e2dum tev\u00e2fur-i m\u00e2l u men\u00e2le ve tek\u00e2s\u00fcr-i ecn\u00e2d u ebt\u00e2le de\u011f\u00fcl, belki (\u015f\u00fcbhesiz, kat\u2019iyyetle) in\u00e2yet-i melik\u00fc\u2019l-m\u00fcte\u00e2led\u00fcr\u201d Bu seviyede olmayanlar mis\u00e2l olma vasf\u0131ndan da uzakd\u0131lar. \u00c7ark bug\u00fcn oldu\u011fu gibi menf\u00eeyi de\u011fil m\u00fcsbeti g\u00fcndeme getiriyordu. Is\u0131rgan otunu kimse alk\u0131\u015flam\u0131yordu ki \u015f\u0131mar\u0131p bah\u00e7eyi sars\u0131n. Hatt\u00e2 filizlenme te\u015febb\u00fcslerine dahi \u00e7ok sert tepki g\u00f6steriliyordu. S\u00f6z geli\u015fi D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Mur\u00e2d zem\u00e2n\u0131nda f\u00e2hi\u015f fiyatlarla sebze-meyve satan bir pazarc\u0131 cidd\u00ee \u015fekilde korkutulmu\u015fdu ki bu binlerce \u00f6rnekden s\u00e2dece biridir. Ba\u015fka bir if\u00e2deyle bu toplumda hi\u00e7 kimse i\u015fini bilmiyor, herkes mesle\u011finin gere\u011fini yerine getiriyordu. Devlet yap\u0131lmas\u0131 gerekenleri en ince teferru\u00e2t\u0131na kadar bildiriyor, eslemeyenin muhkem hakk\u0131ndan geliyordu. Der bey\u00e2n-\u0131 k\u00e2n\u00fbnn\u00e2me-i Osm\u00e2n\u00eeye kulak verelim: &#8220;Ve a\u015fciler pi\u015f\u00fcrdigi et \u00e7ig olmaya ve a\u015f\u0131 tuzlu olmaya ve k\u00e2seleri p\u00e2k ola ve k\u00e2se bezi ve s\u00fb s\u00e2gi p\u00e2k ola ve kazg\u00e2nlar\u0131 kal\u00e2ysuz olmaya ve \u00e7an\u00e2klar\u0131 eski ve sirs\u00fcz olmaya ve belinde f\u00fbtas\u0131 p\u00e2k ola ve hizmetk\u00e2rlar\u0131 k\u00e2f\u00eer olmaya bu mezk\u00fbrata muh\u00e2lif olsa muhkem hakk\u0131ndan geline&#8230;&#8221; G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki osm\u00e2nl\u0131lar do\u011fruyu te\u2019m\u00een konusunda ins\u00e2nlar\u0131n merhametine s\u0131\u011f\u0131nm\u0131yordu. Ayakkab\u0131c\u0131 esn\u00e2f\u0131na kul hakk\u0131 da, pabucu dama at\u0131lma ta\u2019b\u00eeri de belletilmeliydi. Sult\u00e2n Sel\u00eemin ordusu \u015f\u00fcphesiz har\u00e2ma el uzatmayacak askerlerden m\u00fcte\u015fekkildi ama isteyen de z\u00e2ten uzatamazd\u0131; bir kelleyi bir elmayla kim de\u011fi\u015febilirdi?<\/p>\n<p>Osm\u00e2nl\u0131 s\u00e2kin bir r\u00fbh h\u00e2lini tems\u00eel ediyordu. K\u00e2n\u00fbn\u00eedeki s\u00fck\u00fbnet Osm\u00e2n g\u00e2z\u00eede de mevc\u00fbddu. Onlar k\u00fc\u00e7\u00fckken de b\u00fcy\u00fckd\u00fcler; milyonlarca kilometre kareye ula\u015fan bir cih\u00e2n devleti olduklar\u0131nda yaln\u0131zca s\u0131n\u0131rlar\u0131 geni\u015flemi\u015fdi. B\u00fcy\u00fck ins\u00e2nlar k\u0131l \u00e7ad\u0131rlarda de\u011fil de ta\u015f \u00e7ad\u0131rlarda ik\u00e2met etmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Art\u0131k ordular\u0131 be\u015f bin ki\u015fiden olu\u015fmuyor, y\u00fcz bin ki\u015fiden te\u015fekk\u00fcl ediyordu. Haz\u00eenenin m\u00fctev\u00e2z\u0131l\u0131\u011f\u0131 son bulmu\u015f, d\u00fcny\u00e2n\u0131n en zengin devleti h\u00e2line gelinmi\u015fdi. Osm\u00e2n bin Ertu\u011frulun K\u00e2n\u00fbn\u00eeden fark\u0131, tarladakilerin hasad\u0131n\u0131 de\u011fil de ekimini yapm\u0131\u015f olmas\u0131yd\u0131. F\u00e2tih Sult\u00e2n Mehmed 1300&#8217;lerde ba\u015fa ge\u00e7seydi t\u00e2rihin ak\u0131\u015f\u0131 muhtemelen yine ayn\u0131 olurdu. Onlar tav\u0131rca b\u00fcy\u00fckd\u00fcler, ahl\u00e2kca b\u00fcy\u00fckd\u00fcler ve her \u015feyden \u00f6nemlisi d\u00eence b\u00fcy\u00fckd\u00fcler. \u0130sl\u00e2miyyetle \u015fereflenme bahtiy\u00e2rl\u0131\u011f\u0131na eri\u015fememi\u015f bat\u0131l\u0131lar\u0131n bunu anlamas\u0131 imk\u00e2n d\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Osm\u00e2nl\u0131y\u0131 s\u0131k s\u0131k tenk\u00eed eden bizimkilere gelince: Onlar b\u0131rak\u0131n y\u00fckselmeyi, al\u00e7alma imk\u00e2n\u0131ndan dahi mahr\u00fbm bulunuyorlar; \u00e7\u00fcnk\u00fc derin bir \u00e7ukurun en dip noktas\u0131ndalar. T\u00fcrk milletinin k\u00e2b\u00fbsu olanlar, onun dest\u00e2n\u0131n\u0131 elbetde anlayamazlar. Nefsin isteklerini hay\u00e2t\u0131n g\u00e2yesi yapan sef\u00eeh kimselerin \u00fc\u00e7 k\u0131t\u2019ada at ko\u015fturan kahram\u00e2nlar\u0131 de\u011ferlendirebilecek kapasiteleri yokdur. Macar ordusunu Moha\u00e7da kas\u0131rga gibi s\u00fcp\u00fcren muzaffer komutan\u0131n ilerlemi\u015f ya\u015f\u0131na ra\u011fmen Zigetvar seferine \u00e7\u0131kmas\u0131, doksanl\u0131k Kuyucu Mur\u00e2d pa\u015fan\u0131n anadoluyu kar\u0131\u015f be kar\u0131\u015f dola\u015fmas\u0131 kolayca anla\u015f\u0131labilecek olaylar de\u011fil!.. Onlar d\u00eenleri yolunda d\u00fcny\u00e2lar\u0131n\u0131 satd\u0131lar, nefisleri i\u00e7in \u00e2hiretden vazge\u00e7enlerin bu tavr\u0131 anlayamamas\u0131 g\u00e2yet tab\u00ee\u00eedir. Osm\u00e2nl\u0131 t\u00fcrk\u00fc m\u00e2z\u00eeye bakd\u0131\u011f\u0131nda k\u00e2l\u00fb bel\u00e2y\u0131 g\u00f6r\u00fcyordu, her geriye d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde k\u0131ll\u0131 bir maymunla kar\u015f\u0131la\u015fanlar\u0131n ecd\u00e2d\u0131m\u0131zdan nefret etmesini anlay\u0131\u015fla kar\u015f\u0131l\u0131yoruz.<\/p>\n<p>Osm\u00e2nl\u0131n\u0131n k\u00fcf\u00fcr cebhesine a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 bayrak isl\u00e2miyyeti yery\u00fcz\u00fcne h\u00e2kim k\u0131lma da\u2019v\u00e2s\u0131n\u0131n i\u2019l\u00e2n\u0131yd\u0131. Onlar\u0131 bu yoldan ne Karaman\u0131n koyunu, ne de Bizans\u0131n entrikalar\u0131 d\u00f6nd\u00fcrebilirdi. Osm\u00e2n g\u00e2z\u00ee S\u00f6\u011f\u00fctden bu \u00fclk\u00fcyle yola \u00e7\u0131km\u0131\u015f, Vah\u00eededd\u00een h\u00e2n ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerle istanbulu terk etmi\u015fdi. K\u00e2n\u00fbn\u00eenin dere tepe demeden at s\u0131rt\u0131nda on binlerce kilometre dola\u015fmas\u0131 da ayn\u0131 r\u00fbh h\u00e2linin mahs\u00fbl\u00fcyd\u00fc. \u201cSult\u00e2n-\u0131 sel\u00e2t\u00eeni\u2019l-isl\u00e2m\u201d olan osm\u00e2nl\u0131 p\u00e2di\u015f\u00e2hlar\u0131 muazzam derecede b\u00fcy\u00fck bir mes\u2019\u00fbliyyeti deruhde etmi\u015f bulunuyorlard\u0131. Onlar \u0130m\u00e2m-\u0131 a\u2019zam\u0131 rehber edinmi\u015flerdi; \u00e7\u00fcnk\u00fc o &#8220;s\u00e2hib-i mezheb-i millet-i b\u00e2hire ve z\u00e2hib-i me&#8217;\u00e2sir-i s\u00fcnnet-i z\u00e2hire su&#8217;lt\u00e2ni&#8217;l-ulem\u00e2i&#8217;r-r\u00e2sih\u00een \u00fcst\u00e2d-\u0131 eimmeti&#8217;l-m\u00fcctehid\u00een c\u00e2mi&#8217;u&#8217;l-us\u00fbl ve&#8217;l-f\u00fcr\u00fb&#8217; muhakk\u0131ku&#8217;l-ma&#8217;k\u00fbl ve&#8217;l-mesm\u00fb&#8217; m\u00fcfti-i ehli&#8217;l-yak\u00een ve rehn\u00fcm\u00e2y-\u0131 d\u00een-i met\u00een ve m\u00fcbeyyin-i \u015fer&#8217;-i m\u00fcb\u00een im\u00e2mu&#8217;l-en\u00e2m ve&#8217;l-\u00fcmem all\u00e2me-i f\u00fch\u00fbli&#8217;l-Arab ve&#8217;l-Acem \u0130m\u00e2m-\u0131 a&#8217;zam hazretleri&#8221; idi. Osm\u00e2nl\u0131lar isl\u00e2miyyete ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 her ves\u00eeleyle ortaya koymakdayd\u0131lar. Bunun sebebi d\u00een-i m\u00fcb\u00eenin onlar i\u00e7in her \u015fey demek olmas\u0131yd\u0131. Gerek p\u00e2di\u015f\u00e2hlar ve gerekse di\u011fer devlet erk\u00e2n\u0131 bunu b\u00fcy\u00fck bir sam\u00eemiyyetle if\u00e2de ediyordu. Ar\u015fiv ves\u00eekalar\u0131, \u201c\u015eer\u2019-i \u015fer\u00eefe muh\u00e2lif i\u015f olmakdan ziy\u00e2de hazer eyliyesin\u201d, \u201cMuktez\u00e2-y\u0131 \u015fer\u2019-i \u015fer\u00eef \u00fczre teft\u00ee\u015f ve tahk\u00eek id\u00fcb g\u00f6resin\u201d tarz\u0131ndaki emirlerle doludur. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Mehmedin \u015fu s\u00f6zleri osm\u00e2nl\u0131 m\u00fcnevverinin hangi end\u00ee\u015felerle hareket etdi\u011fini g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan fevkal\u00e2de m\u00fchimdir: \u201cE\u011fer hil\u00e2f-\u0131 \u015fer\u2019-i \u015fer\u00eef bir kimesneyi katl iderse d\u00fcny\u00e2da ve ukb\u00e2da cez\u00e2s\u0131n bulur. Benim \u015feri\u2019at-\u0131 mutahharaya mu\u011f\u00e2yir i\u015f oldu\u011funa asl\u00e2 r\u0131z\u00e2-y\u0131 h\u00fcm\u00e2y\u00fbnum yokdur ve c\u00fcmle v\u00fckel\u00e2-y\u0131 devletime ferm\u00e2n\u0131m budur ki, h\u00fck\u00fbmetlerinde i\u011fr\u00e2z-\u0131 nefs\u00e2niyyeden m\u00fcctenib olduklar\u0131 h\u00e2lde ahv\u00e2l-i n\u00e2s\u0131 \u015fer\u2019le g\u00f6r\u00fcp zulm u fes\u00e2d\u0131 def ideler.\u201d Onlar k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bir beyli\u011fin k\u0131sa zem\u00e2nda \u00fc\u00e7 k\u0131t\u2019ay\u0131 b\u00fcr\u00fcyen bir d\u00fcny\u00e2 devleti olmas\u0131n\u0131 Kur&#8217;\u00e2n-\u0131 ker\u00eeme g\u00f6sterdikleri h\u00fcrmet ve ba\u011fl\u0131l\u0131kla \u00eez\u00e2h ediyorlar; bunda bir sars\u0131nt\u0131 olursa her \u015feyin elden gidece\u011fine inan\u0131yorlard\u0131. &#8220;Kel\u00e2m-\u0131 Hakka her kim ki g\u00f6n\u00fclden olmaya m\u00e2yil; Olur her itd\u00fc\u011fi ebter \u00fc her ne eylese b\u00e2t\u0131l&#8221; beytini s\u00f6yleyen ki\u015fi K\u00e2n\u00fbn\u00eeden ba\u015fkas\u0131 de\u011fildir. Onun hareket tarz\u0131n\u0131 belirleyen es\u00e2s unsurun iktis\u00e2d\u00ee \u00e2miller oldu\u011funu ileri s\u00fcrmek baya\u011f\u0131l\u0131klar\u0131n en s\u00fcfl\u00eesidir. \u201cGayret-i isl\u00e2m i\u00e7ind\u00fcr k\u0131ld\u0131\u011f\u0131m azm-i sefer; Hakk bil\u00fcr kim itmed\u00fcm ben an\u0131 m\u00fclk-i d\u00e2d i\u00e7\u00fcn\u201d diyen Muhibb\u00ee sahtek\u00e2r olamayaca\u011f\u0131na g\u00f6re, iddi\u00e2n\u0131n s\u00e2hibi m\u00fcfter\u00eedir. Son nefesde \u00eem\u00e2ns\u0131z gitmemek i\u00e7in Peygamber efendimizi \u201csallallah\u00fc aleyhi ve sellem\u201d ves\u00eele ederek cen\u00e2b-\u0131 Hakka s\u0131\u011f\u0131nan bu p\u00e2di\u015f\u00e2h\u0131n ortada as\u0131l\u0131 duran bir kand\u00eel oldu\u011funu zannetmeyin; \u00f6ncekiler ve sonrakiler, hi\u00e7biri istisn\u00e2 olmamak kayd\u0131yla hep buna inan\u0131yordu. Hatt\u00e2 bat\u0131l\u0131la\u015fma hareketinin resmen i\u2019l\u00e2n edildi\u011fi Tanz\u00eem\u00e2tda bile ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f h\u00e2kimdi. Metni h\u00e2z\u0131rlayanlar farkl\u0131 maksadlarla da olsa bir m\u00fcddetden beri isl\u00e2miyyete ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n zay\u0131flamas\u0131 sebebiyle devletin geri kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 if\u00e2de ediyorlard\u0131. Kendini k\u00fcf\u00fcr r\u00fczg\u00e2r\u0131na kapt\u0131rmam\u0131\u015f olanlar bug\u00fcn de farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemekdedir<\/p><div id=\"bghab-3636102353\" class=\"bghab-icerik-icine-10-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Osm\u00e2nl\u0131n\u0131n ta\u2019l\u00eem-terbiye \u00e7ark\u0131ndan ge\u00e7enler sars\u0131lmaz bir \u00eem\u00e2n ve do\u011fru bir i\u2019tik\u00e2da kavu\u015fuyorlard\u0131. Milyonlarca kilometrekarede te\u2019s\u00ees edilen y\u00fczlerce medrese ceh\u00e2lete kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131lan hak\u00eek\u00ee bir sava\u015fd\u0131. Osm\u00e2no\u011fullar\u0131 Sel\u00e7uklular\u0131n m\u00eer\u00e2s\u0131na s\u00e2hib \u00e7\u0131kamasalard\u0131 cem\u2019iyyetimiz \u00e7ok farkl\u0131 mecr\u00e2lara do\u011fru yol alabilirdi. Onlar\u0131n h\u00e2kimiyyet s\u00e2halar\u0131n\u0131 geni\u015fletirken ins\u00e2na yat\u0131r\u0131m yapmay\u0131 da ihm\u00e2l etmemeleri milletimizin d\u00een\u00ee kimli\u011fini korumas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015fd\u0131. Ehl-i s\u00fcnnet i\u2019tik\u00e2d\u0131n\u0131n \u00f6\u011fretildi\u011fi medreselerin memleketi bir a\u011f gibi sarmas\u0131 gayri s\u00fcnn\u00ee ak\u0131mlar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kesmi\u015fdi. Ger\u00e7i Sel\u00e7uklular da ayn\u0131 vaz\u00eefeyi g\u00f6rm\u00fc\u015flerdi; bilhassa niz\u00e2miye medreseleri bu hus\u00fbsda \u00f6nemli bir g\u00f6rev icr\u00e2 etmi\u015fdi; ancak siy\u00e2s\u00ee istikr\u00e2r\u0131n uzun s\u00fcreli olmamas\u0131 tehlikeli ak\u0131mlarla m\u00fcc\u00e2delede b\u00fcy\u00fck bir za\u2019fd\u0131. Osm\u00e2nl\u0131lar son derece hassas bir b\u00f6lgede uzun s\u00fcreli bir istikr\u00e2r sa\u011flad\u0131lar. Sel\u00e7uklular nas\u0131l ki F\u00e2t\u0131m\u00eelere ge\u00e7id vermeyerek \u015f\u00ee\u00eeli\u011fin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nledilerse, osm\u00e2nl\u0131lar da belki onlar kadar tehlikeli olabilecek Safev\u00eeleri irana habsetdiler. T\u00fcrk t\u00e2rihinde osm\u00e2nl\u0131 as\u0131rlar\u0131 olmasayd\u0131 milletimiz d\u00een\u00ee a\u00e7\u0131dan b\u00fcy\u00fck bir mozaik te\u015fk\u00eel edebilirdi. Z\u00e2ten belli \u00e7evrelerin osm\u00e2nl\u0131ya olan d\u00fc\u015fm\u00e2nl\u0131klar\u0131, Sult\u00e2n Sel\u00eemin ve ecd\u00e2d\u0131n\u0131n ve evl\u00e2d\u0131n\u0131n halk\u0131m\u0131z\u0131 her zerresine kadar m\u00fcslim\u00e2n yapmas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor.<\/p>\n<p>T\u00fcrk\u00fc sessiz sed\u00e2s\u0131z \u00fc\u00e7 k\u0131t\u2019aya h\u00e2kim k\u0131lan Osm\u00e2no\u011fullar\u0131 m\u00fcslim\u00e2nlar\u0131n karde\u015fli\u011fine g\u00f6n\u00fclden inan\u0131yorlard\u0131. \u00dcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn takv\u00e2yla oldu\u011funu bildikleri i\u00e7in yanl\u0131\u015f yoldaki \u0131rkda\u015flar\u0131na \u201cetr\u00e2k-\u0131 b\u00ee-idr\u00e2k\u201d demekden \u00e7ekinmediler. \u0130sl\u00e2miyyetin n\u00fbrlu c\u00e2ddesinden gitmeyenlerin idr\u00e2kden nas\u00eebi olamazd\u0131. \u015eerefi d\u00een-i m\u00fcb\u00eenin d\u0131\u015f\u0131nda arayanlar ebed\u00ee ate\u015fe do\u011fru y\u00fcr\u00fcyen zevall\u0131lard\u0131. Ertu\u011frul g\u00e2z\u00eenin \u00e7ocuklar\u0131 d\u00fcny\u00e2yla \u00e2hiret aras\u0131nda kalmam\u0131\u015f, sonsuzluk kerv\u00e2n\u0131na b\u00fcy\u00fck bir i\u015ftiy\u00e2kla kat\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Dery\u00e2lar a\u015f\u0131lmal\u0131, da\u011flar devrilmeli ve isl\u00e2miyyet c\u00fcmle \u00e2leme duyurulmal\u0131yd\u0131. \u201cHazret-i Hakk celle ve al\u00e2n\u0131n uluvv-i in\u00e2yetine tevekk\u00fcl ve server-i enbiy\u00e2 aleyhi efdal\u00fc\u2019s-salav\u00e2t ve ekmel\u00fc\u2019t-tahiyy\u00e2t\u0131n mu\u2019ciz\u00e2t-\u0131 kes\u00eeret\u00fc\u2019l-berek\u00e2t\u0131na tevess\u00fcl ol\u0131nup f\u00ee seb\u00eeli\u2019l-l\u00e2hi te\u00e2l\u00e2 gaz\u00e2 ve cih\u00e2d i\u00e7\u00fcn&#8230;\u201d y\u00fcr\u00fcmek gerekiyordu. Koca F\u00e2tih k\u00fc\u00e7\u00fck Trabzon i\u00e7in bunca s\u0131k\u0131nt\u0131y\u0131 niye \u00e7ekmi\u015fdi? Sult\u00e2n Mehmedin, \u201c\u0130mtis\u00e2l-i \u2018c\u00e2hidu-fill\u00e2h\u2019 olubdur niyyet\u00fcm; D\u00een-i isl\u00e2m\u0131n m\u00fccerred gayretid\u00fcr gayret\u00fcm\u201d diye ba\u015flayan gazeline kulak t\u0131kamak \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir nas\u00eebsizlik olsa gerek!..<\/p>\n<p>\u0130sl\u00e2m medeniyyetinin d\u0131\u015f halkalar\u0131ndan birini te\u015fk\u00eel eden iran, osm\u00e2nl\u0131n\u0131n \u015fahs\u0131nda s\u00fcnn\u00eeleri hedef se\u00e7mi\u015fdi; z\u00e2ten varl\u0131k sebebi ehl-i s\u00fcnnet d\u00fc\u015fm\u00e2nl\u0131\u011f\u0131yd\u0131. Ne var ki, \u201cDiy\u00e2r-\u0131 \u015farkda tebd\u00eel-i \u00e2yin-i \u015feri\u2019at-i Muhammediyye ve ta\u011fy\u00eer-i mez\u00e2hib-i millet-i Hanefiyye ve izh\u00e2r-\u0131 \u015fi\u2019\u00e2r-\u0131 ib\u00e2hat-i ilh\u00e2diyye ve i\u015f\u2019\u00e2r-\u0131 mezheb-i \u015fi\u2019a-i bi-asliyye ve bu\u011fz-\u0131 Hulef\u00e2-i R\u00e2\u015fid\u00een ve hased-i e\u2019imme-i m\u00fcr\u015fid\u00een ve \u015fetm-i sah\u00e2be-i g\u00fcz\u00een iden\u201dlere, \u201cSult\u00e2nu\u2019l-berreyn ve\u2019l-bahreyn h\u00e2dimu\u2019l-haremeyni\u2019\u015f-\u015fer\u00eefeyn p\u00e2di\u015f\u00e2h-\u0131 cih\u00e2n h\u00fcsrev-i devr-i zem\u00e2n mel\u00e2z-\u0131 ehl-i \u00eem\u00e2n\u201d olan t\u00fcrk h\u00e2k\u00e2n\u0131n\u0131n ge\u00e7id vermesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemezdi ve b\u00f6yle de oldu; ama gelin g\u00f6r\u00fcn ki iran\u0131n do\u011fuda bir \u00e7\u0131banba\u015f\u0131 gibi ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 osm\u00e2nl\u0131lar\u0131n bat\u0131 harek\u00e2t\u0131na b\u00fcy\u00fck darbe vurdu. \u015eark s\u0131n\u0131r\u0131ndan em\u00een bir osm\u00e2nl\u0131n\u0131n garbda neler yapabilece\u011fini tahm\u00een etmek i\u00e7in t\u00e2rih\u00e7i olmaya gerek yok. \u0130ran do\u011fuda bizi oyalamasayd\u0131 t\u00e2rihin ak\u0131\u015f\u0131 \u00e7ok daha farkl\u0131 olabilirdi. Maam\u00e2f\u00eeh Viyanan\u0131n a\u015f\u0131lamam\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131 bu sebebe ba\u011flamak do\u011fru olmaz. Anla\u015f\u0131lan devlet daha ileri gitmek istememi\u015fdir. 46 senelik saltanat\u0131nda yaln\u0131zca bir meyd\u00e2n muh\u00e2rebesi bulunan S\u00fcleym\u00e2n h\u00e2n\u0131n iran sebebiyle bu \u015fehri d\u00fc\u015f\u00fcremedi\u011fine inanmak biraz s\u00e2fl\u0131k olur. Asl\u0131nda burada da i\u015fin es\u00e2s\u0131 takd\u00eere dayanmakdad\u0131r.<\/p>\n<p>Osm\u00e2nl\u0131larda ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n hi\u00e7bir m\u00e2zereti yokdu. \u0130nsanlar\u0131n belli mak\u00e2mlara gelmesinde k\u00e2biliyyet tahs\u00eelin \u00f6n\u00fcndeydi. Nih\u00e2yet iki b\u00fcy\u00fck vez\u00eeriazamdan K\u00f6pr\u00fcl\u00fc Mehmed pa\u015fa alayl\u0131, o\u011flu F\u00e2z\u0131l Ahmed pa\u015fa mektebliydi. Devletin kendilerinden bekledi\u011fi yeg\u00e2ne \u015fey memleket mes\u2019elelerinin h\u00e2lliydi. Anla\u015f\u0131lan osm\u00e2nl\u0131lar ba\u2019z\u0131 vas\u0131flar\u0131n do\u011fu\u015fdan geldi\u011fine inan\u0131yorlard\u0131. Tahs\u00eeli reddetmiyorlar, bilakis bu konuya b\u00fcy\u00fck ehemmiyyet veriyorlar, ancak alayl\u0131lar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc kapam\u0131yorlard\u0131. Bizler bakkallar\u0131n dahi \u00fcniversite me\u2019z\u00fbnu olmas\u0131 gerekdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz i\u00e7in buradaki inceli\u011fi anlayam\u0131yoruz. \u015eu h\u00e2lde s\u00f6z konusu tatb\u00eek\u00e2t\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fczl\u00fck olarak de\u011ferlendirmemiz yanl\u0131\u015f olacakd\u0131r. Ayr\u0131ca zinh\u00e2r unutmamam\u0131z gereken bir di\u011fer hus\u00fbs da devlet kademelerindeki y\u00fckselmenin olmazsa olmaz bir \u015farta ba\u011flanm\u0131\u015f bulunmas\u0131d\u0131r: M\u00fcslim\u00e2n olmak!.. Resm\u00ee dilin t\u00fcrk\u00e7e oldu\u011funu da h\u00e2t\u0131rlamal\u0131y\u0131z. M\u00fclk\u00fcn ger\u00e7ek s\u00e2hibini bilen t\u00fcrklerin bu son durumu bir gur\u00fbr ves\u00eelesi yapd\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen akl\u0131 evveller yokdur herh\u00e2lde. &#8220;M\u00e2l \u00fc c\u00e2ha gurre olma, dime yokdur ben gibi; S\u00fcr y\u00fczin yire tev\u00e2zu\u2019 ehli ol d\u00e2men gibi&#8221; diyen bir p\u00e2di\u015f\u00e2h\u0131n tebaas\u0131 olmak ne b\u00fcy\u00fck se\u2019\u00e2det!.. Fransuvaya kar\u015f\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 \u00fcsl\u00fbb onun kibrine de\u011fil, m\u00fcslim\u00e2nlar\u0131n vak\u00e2r\u0131n\u0131 korumakdaki hass\u00e2siyyetine i\u015f\u00e2ret ediyor.<\/p>\n<p>Osm\u00e2nl\u0131 akl\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi biliyordu; bu y\u00fczden onunla herhangi bir net\u00eece elde edemeyece\u011fi konularda hi\u00e7bir yorum yapmad\u0131; bildirileni oldu\u011fu gibi kab\u00fbl etdi. Felsefeye dalsayd\u0131 do\u011fruyu bulamamakla kalmay\u0131p \u00eem\u00e2n\u0131n\u0131 da kaybedecekdi. Onlar\u0131n ba\u2019z\u00e2n felsefeden bahsetmesi vaktiyle matematik, geometri gibi ilimlerin bu s\u0131n\u0131f i\u00e7inde say\u0131lmas\u0131ndan kaynaklan\u0131yordu. Mesel\u00e2 K\u00e2tib \u00c7elebinin felsefeden kasd\u0131 akl\u00ee ilimlerdi, yoksa ink\u00e2r denizinde y\u00fczenlerin safsatalar\u0131 de\u011fildi. Onlar akl\u0131 nakle t\u00e2bi\u2019 k\u0131ld\u0131lar, bug\u00fcnk\u00fc modernistler ise zek\u00e2ya tapmak yolunda birbirleriyle yar\u0131\u015f\u0131yorlar.<\/p><div id=\"bghab-3055366394\" class=\"bghab-icerik-icine-15-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Osm\u00e2nl\u0131lar bizim gibi laf ebesi de\u011fillerdi; az konu\u015fup \u00e7ok icr\u00e2\u00e2t yaparlard\u0131. Azim, en \u00f6nemli vas\u0131flar\u0131ndan biriydi. Belki Plo\u015fnikde, belki \u00c7ubuk Ovas\u0131nda yenilmi\u015fler, ama tesl\u00eem olmam\u0131\u015flard\u0131. Hay\u00e2t ba\u015fdan sona bir m\u00fcc\u00e2deleydi ve onun her hangi bir noktas\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fclebilirdi; m\u00fchim olan do\u011frulmak ve yoluna dev\u00e2m etmekdi. Ne mes\u00e2felerden korkuyorlard\u0131 ne de d\u00fc\u015fm\u00e2nlardan. \u0130stikb\u00e2le bakd\u0131\u011f\u0131nda sonsuzlu\u011fu g\u00f6renler d\u00fcny\u00e2 i\u00e7in korkmaz! \u00d6l\u00fcm\u00fc ebed\u00ee hay\u00e2t\u0131n ilk ad\u0131m\u0131 sayan yeni\u00e7eriyi hangi d\u00fc\u015fm\u00e2n korkutabilir? Aln\u0131na do\u011fru \u0131sl\u0131k \u00e7alarak gelen oku cennetin habercisi kab\u00fbl eden t\u00eem\u00e2rl\u0131 sip\u00e2h\u00eeyi kim durdurabilir? \u0130stanbulun fethini daha ilk anlardan i\u2019tib\u00e2ren akl\u0131na koyan sult\u00e2nlar onca b\u00e2direye ra\u011fmen bu da\u2019v\u00e2dan vazge\u00e7mediler; nitekim t\u00e2rihler 857&#8217;yi g\u00f6sterdi\u011finde hedeflerine ula\u015f\u0131yorlard\u0131. Atd\u0131klar\u0131 her ad\u0131m\u0131n bir sonraki hamleye zem\u00een te\u015fk\u00eel etdi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz; b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e zenginle\u015fiyorlar, zenginle\u015fdik\u00e7e ihti\u015f\u00e2m\u0131 yakal\u0131yorlard\u0131. Fak\u00eer bir devletin s\u0131k\u0131nt\u0131ya girerek Sel\u00eemiyenin masraflar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnse de, pl\u00e2n\u0131n\u0131 \u00e7izecek, in\u015fa\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015fdirecek kadrolar\u0131 yeti\u015ftirmesi hemen hemen imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Sinan gibi bir mi\u2019m\u00e2ra s\u00e2hib olan K\u00e2n\u00fbn\u00ee elbetde \u015fansl\u0131d\u0131r, fakat as\u0131l se\u2019\u00e2det onun b\u00f6yle bir p\u00e2di\u015f\u00e2h\u0131n emrinde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. Onlar yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn en g\u00fc\u00e7l\u00fc ve en zengin devletine s\u00e2hibdiler. Sokollu, \u201cPa\u015fa hazretleri, sen hen\u00fcz bu Devlet-i aliyyeyi bilmemi\u015fsin. Bevallah b\u00f6yle i\u2019tik\u00e2d eyle, bu devlet ol devletdir ki, mur\u00e2d edinirse c\u00fcmle donanmas\u0131n\u0131n lengerlerini g\u00fcm\u00fc\u015fden, resenlerini ibri\u015fimden, yelkenlerini atlasdan etmekde su\u00fbbet \u00e7ekmez\u201d derken hi\u00e7 de m\u00fcb\u00e2la\u011fa etmiyordu. Osm\u00e2nl\u0131 t\u00fcrk\u00fc yorulmak nedir bilmeyen bir yap\u0131dayd\u0131. B\u0131km\u0131yordu da. Hay\u00e2t\u0131 \u00e2det\u00e2 y\u00fcz metrelik bir ko\u015fu gibi g\u00f6r\u00fcyordu. Bu yol nas\u0131lsa bir g\u00f6z a\u00e7\u0131p kapamaya bitecekdi, o h\u00e2lde ins\u00e2n\u0131n yukar\u0131daki hisleri duyacak kadar vakti bulunmuyordu. Yap\u0131lacak i\u015f \u00e7ok k\u0131sa fakat fevkal\u00e2de tehlikeli bu yolu oyalanmadan bitirmekdi; tab\u00ee\u00ee ki istik\u00e2met \u00fczere. Bu esn\u00e2da belki ayaklar par\u00e7alanacak, belki kollar k\u0131r\u0131lacakd\u0131, ama bunlar\u0131n hi\u00e7bir \u00f6nemi yokdu. Hangi dert ebed\u00ee hay\u00e2t\u0131n kaybedilmesinden daha ac\u0131 olabilirdi? \u0130mtih\u00e2n\u0131 verememek fel\u00e2ket oldu\u011funa g\u00f6re ne yap\u0131p edip muvaffak olunmal\u0131yd\u0131. Bu yolda kimi emekleyecek, kimi duracak, kimi yar\u0131\u015f\u0131 terk edecekdi; ne var ki o tek ba\u015f\u0131na da kalsa menzile varmal\u0131yd\u0131. Hi\u00e7bir tehd\u00eed, hi\u00e7bir tekl\u00eef onu yolundan d\u00f6nd\u00fcremezdi; &#8220;Ba\u015f e\u011fmez\u00fcz ed\u00e2niye d\u00fcny\u00e2-y\u0131 d\u00fbn i\u00e7\u00fcn&#8221; diyenlerden ba\u015fka bir tav\u0131r beklenebilir miydi? Bat\u0131n\u0131n m\u00fc\u015frikleri, do\u011funun r\u00e2f\u0131z\u00eeleri ve ba\u015fka cihetlerin di\u011fer hayd\u00fbdlar\u0131 ins\u00e2nl\u0131\u011f\u0131 ebed\u00ee se\u2019\u00e2detden mahr\u00fbm k\u0131lamazlard\u0131. B\u00f6yle bir te\u015febb\u00fcsde bulunacak olurlarsa seyfullah h\u00e2z\u0131rd\u0131. \u0130\u015fte S\u0131rp S\u0131nd\u0131\u011f\u0131, i\u015fte Kosova, i\u015fte Varna&#8230; \u0130\u015fte \u00c7ald\u0131ran, i\u015fte Moha\u00e7, i\u015fte Ha\u00e7ova&#8230; \u0130\u015fte Preveze, i\u015fte Cerbe\u2026 Haddini a\u015fan, vaktini beklemeliydi!..<\/p>\n<h6>Al\u0131nt\u0131:\u00a0Kaz\u0131m K\u00fcr\u015fat Y\u00fccel<\/h6>\n<div id=\"bghab-3762900976\" class=\"bghab-yazi-altinda bghab-entity-placement\"><div class=\"bghab-adlabel\">Reklamlar<\/div><script async src=\"https:\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js\"><\/script>\r\n<!-- bghaber-yaz\u0131-sonu -->\r\n<ins class=\"adsbygoogle\"\r\n     style=\"display:block\"\r\n     data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\"\r\n     data-ad-slot=\"4222328180\"\r\n     data-ad-format=\"auto\"\r\n     data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\r\n<script>\r\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\r\n<\/script><\/div><br style=\"clear: both; display: block; float: none;\"\/>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Maddeyi g\u00e2ye h\u00e2line getirmemiz osm\u00e2nl\u0131y\u0131 anlamam\u0131z\u0131 fevkal\u00e2de zorla\u015fd\u0131rm\u0131\u015f bulunuyor. \u00d6mr\u00fcm\u00fcz\u00fcn nas\u0131l ge\u00e7di\u011fini bilemedi\u011fimiz i\u00e7in alt\u0131 y\u00fcz senelik bir hay\u00e2t\u0131n m\u00e2hiyyetini de anlayam\u0131yoruz. Kosova, Varna, Fethi<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":7186,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"advanced_seo_description":"","jetpack_seo_html_title":"","jetpack_seo_noindex":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-40754","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultur-sanat"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/Osmanli_armasi.png?fit=1000%2C1250&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack-related-posts":[],"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/pc2PfJ-aBk","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40754","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=40754"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40754\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7186"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=40754"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=40754"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=40754"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}