{"id":32593,"date":"2018-10-26T18:42:23","date_gmt":"2018-10-26T15:42:23","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/?p=32593"},"modified":"2018-10-26T18:42:23","modified_gmt":"2018-10-26T15:42:23","slug":"islamda-din-devlet-iliskisi-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/islamda-din-devlet-iliskisi-1\/","title":{"rendered":"\u0130slam\u2019da Din-Devlet \u0130li\u015fkisi-1"},"content":{"rendered":"<p>Yazan:\u00a0Nevzat \u00d6ZT\u00dcRK, \u0130lahiyat\u00e7\u0131, E\u011fitimci Yazar<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Din kelimesi s\u00f6zl\u00fcklerde; \u0130slam, tevhid, h\u00fck\u00fcm, Allah kat\u0131nda kullu\u011fu g\u00f6steren ibadet, \u015feriat, takva gibi manalar\u0131 da ifade eder<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a>.\u00a0Kur\u2019an\u2019da ise din kavram\u0131n\u0131n; insan\u0131 do\u011fru yola ileten bir yol g\u00f6ste\u00adrici<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>,\u00a0do\u011fru ile yanl\u0131\u015f\u0131 ay\u0131rmaya yarayan bir \u00f6l\u00e7\u00fc<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a>,\u00a0insan i\u00e7in gerekli olan de\u011ferler ve onun yolunu ayd\u0131nlatan bir nur<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a>\u00a0olarak tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu ayetler \u0131\u015f\u0131\u00ad\u011f\u0131nda din; insanlar\u0131 hak ve adalete g\u00f6t\u00fcren, d\u00fcnya ve ahiret mutlulu\u011funu sa\u011f\u00adlayan de\u011fer ve ilkeler olarak kabul edilmektedir.<\/p>\n<p>Dinin; Tanr\u0131 ile insan aras\u0131ndaki ili\u015fkileri ifade etti\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu ili\u015fkide, Tanr\u0131\u2019dan insana do\u011fru emirler ve h\u00e2kimiyet; insandan Tanr\u0131\u2019ya do\u011fru ise O\u2019nun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kabul etme, itaat ve sayg\u0131 vard\u0131r. Burada din teriminin, tarihin bir d\u00f6neminde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve uygulanm\u0131\u015f olan sabit bir sistemi ifade etmedi\u011fine dikkat \u00e7ekmek gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplumun dinden ne anlad\u0131\u011f\u0131, ancak onun ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ortam ve d\u00f6nemde kendine y\u00fcklenilen yorumun prati\u011fe akta\u00adr\u0131lmas\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kar ve kendisini g\u00f6sterir.<\/p>\n<p>Din, insana bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 kazand\u0131rmakta, hayat\u0131n\u0131 anlaml\u0131 hale getirebil\u00admesi i\u00e7in de\u011fer \u00fcretmekte ve onu do\u011fru yola y\u00f6nlendirmektedir. Dinin insan ta\u00adraf\u0131ndan ya\u015fanmas\u0131, hayat\u0131n \u00e7e\u015fitli alanlar\u0131na girmesi, bir toplumun tarihin her\u00adhangi bir d\u00f6neminde dini yorumlayarak toplumsal kurallar olu\u015fturmas\u0131 (ictihad) ise kar\u015f\u0131m\u0131za din anlay\u0131\u015f\u0131 olarak \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu nedenle din ile din anlay\u0131\u015f\u0131 aras\u0131nda fark vard\u0131r. Din ile din anlay\u0131\u015f\u0131 aras\u0131ndaki ayr\u0131ma dikkat \u00e7ekilmesinin nedeni; din ile dinin belirli bir d\u00f6nemde ve mek\u00e2nda tezah\u00fcr\u00fc olan din anlay\u0131\u00ad\u015f\u0131n\u0131n ayn\u0131 anlama geldi\u011finin san\u0131lmas\u0131 neticesinde; dinin sadece bir kurallar y\u0131\u00ad\u011f\u0131n\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcp, \u00f6z\u00fcn\u00fcn g\u00f6z ard\u0131 edilmesi ve onun ayn\u0131 zamanda bir ya\u015fama bi\u00e7imi oldu\u011funun g\u00f6z ard\u0131 edilmesidir.<\/p>\n<p>Burada \u00f6nemle \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken husus, din anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n dinin muamelatla ilgili k\u0131s\u0131mlar\u0131nda neden\/sebep oldu\u011fu farkl\u0131la\u015fmalard\u0131r. \u00d6zellikle toplumsal hayat\u0131n gerektirdi\u011fi d\u00fczenlemeler ve y\u00f6netim konusunda Hz. Peygamber\u2019in vefat\u0131ndan sonra ortaya \u00e7\u0131kan uygulamalar (ictihadlar) evrenselle\u015fti\u00adrilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmakta ve de\u011fi\u015fmez kabul edilmektedir. Bu da M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kendi d\u00f6nemlerinde ortaya \u00e7\u0131kan toplumsal problemlere, ya\u015fad\u0131klar\u0131 d\u00f6nemin \u015fartlar\u0131n\u0131 de\u011fil, ge\u00e7mi\u015fin uygulamalar\u0131n\u0131 esas alarak \u00e7\u00f6z\u00fcm aramalar\u0131n\u0131 bera\u00adberinde getirmektedir. H\u00e2lbuki din, ilah\u00eedir; dinin uygulan\u0131\u015f bi\u00e7imi olarak kabul edilen din anlay\u0131\u015f\u0131 ise akl\u00ee ve \u00f6rf\u00eedir. Din; evrenseldir; din anlay\u0131\u015f\u0131; ise tarihsel ve yereldir. \u0130lah\u00ee olma \u00f6zelli\u011fi nedeniyle din m\u00fckemmel iken, insan\u0131n toplumsal ya\u015fam\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak ortaya \u00e7\u0131kan din anlay\u0131\u015f\u0131; ise insani kusurlara, zaman ve mek\u00e2n k\u0131s\u0131tlamalar\u0131na maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p><div id=\"bghab-2357994719\" class=\"bghab-icerik-icine bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>\u0130slam\u2019\u0131n ilk d\u00f6nemlerinde Hz. Peygamberden sonra y\u00f6netime gelen yak\u0131n arkada\u015flar\u0131 (sahabe) din ile din anlay\u0131\u015f\u0131 aras\u0131n\u00addaki bu ay\u0131r\u0131m\u0131n her zaman fark\u0131nda olarak, toplumsal kurallar ve y\u00f6netim ko\u00adnusunda, dinin dinamizmini her daim \u00f6ne \u00e7\u0131karm\u0131\u015flard\u0131r. Ancak sonraki d\u00f6nem\u00adlerde bu ay\u0131r\u0131m ortadan kalkm\u0131\u015f, evrensel olan din; her d\u00f6nemin problemlerine y\u00f6nelik ilkeler ortaya koymu\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, belirli bir d\u00f6nemin uygulamala\u00adr\u0131n\u0131n, statik, donuk ve sorgulanamaz bir hale getirilmesiyle din de bu niteliklerle alg\u0131lanmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve sonunda din sahip oldu\u011fu dinamizmi yitirme tehlike\u00adsiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Din-devlet ili\u015fkisinde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan di\u011fer bir kavram da devlettir. Devlet; &#8220;de\u011fi\u015fmek, bir halden bir ba\u015fka hale d\u00f6nmek, n\u00f6betle\u015fe birbiri ard\u0131na gelmek, dola\u015fmak, \u00fcst\u00fcn gelmek, zafer kazanmak ve el de\u011fi\u015ftirmek&#8221; gibi anlamlara ge\u00adlen Arap\u00e7a k\u00f6kenli bir kelimedir.<\/p>\n<p>Ayn\u0131 zamanda devlet, sosyolojik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla y\u00f6neten ve y\u00f6netilenle\u00adrin farkl\u0131la\u015fmas\u0131 ile olu\u015fmu\u015f siyasi organizasyon olarak da tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a>. \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinin ise devleti; m\u00fclk, hilafet, imamet gibi kavramlarla ele ald\u0131klar\u0131 ve bu kurumu toplum halinde ya\u015fayan insanlar i\u00e7in bir zorunluluk ola\u00adrak kabul ettikleri g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinden Maverdi (974-1058), devleti; temelleri olan, toplumsal ve idari destek\u00e7ileri bulunan, bir ki\u015fi ya da z\u00fcmre ta\u00adraf\u0131ndan idare edilen bir mekanizma olarak alg\u0131lam\u0131\u015f<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a>\u00a0ve devletin amac\u0131n\u0131 dini ve d\u00fcnyevi maslahatlar\u0131n korunup geli\u015ftirilmesi olarak a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0Yine \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinden Gazali (1058-1111) ise devletin, zaruri ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u00admak i\u00e7in bir arada ya\u015famak zorunda olan insanlar\u0131n i\u015fbirli\u011fi ve i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc sonu\u00adcunda ortaya \u00e7\u0131kan, insan ili\u015fkilerinin d\u00fczenlenmesi i\u00e7in gerekli olan bir kurum oldu\u011funa dikkat \u00e7ekmi\u015ftir<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a>.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi devlet; birlikte ya\u015famak zorunda olan insano\u011flunun, top\u00adlumsal ya\u015fam\u0131 devam ettirebilmesi i\u00e7in, ihtiya\u00e7 nedeniyle ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir ara\u00e7t\u0131r. Canl\u0131 ve irade sahibi bir varl\u0131k olmayan ve di\u011fer ara\u00e7lar gibi kullananla\u00adra g\u00f6re \u015fekil alan devlet, bir vas\u0131ta\/ara\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fclmekte; bu vas\u0131ta iyinin elinde iyi, k\u00f6t\u00fcn\u00fcn elinde ise k\u00f6t\u00fc olmaktad\u0131r. Bu vas\u0131tay\u0131\/arac\u0131 kullananlar &#8211; y\u00f6neticiler- kendi g\u00f6r\u00fc\u015f ve inan\u00e7lar\u0131n\u0131 devlete yans\u0131tmakta, devlet de idarecile\u00adrin inan\u00e7lar\u0131na g\u00f6re \u015fekillenip, isimlendirilmektedir. Ayr\u0131ca devletten bir dine mensup bir birey gibi bir davran\u0131\u015f da beklenemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc dinin muhatab\u0131 in\u00adsand\u0131r, kurum de\u011fildir. O, sadece, toplumun ve kendisini kullananlar\u0131n inan\u00e7 ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerine g\u00f6re \u015fekillenen, ortak ya\u015fama kurallar\u0131n\u0131n koruyucusudur. Ana\u00adyasa ve yasalardan olu\u015fan ortak ya\u015fama kurallar\u0131 nas\u0131l belirlenirse devlet de ona g\u00f6re \u015fekillenmi\u015f olur.<\/p>\n<p>Kur\u2019an\u2019da; \u015fekli ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 belirlenmi\u015f kurumsal bir devletten ve devletle ilgili unsurlardan bahsedilmemektedir. Evrensel bir din olan \u0130slam, toplumsal ya\u015famla ilgili ilke ve de\u011ferleri ortaya koymakta<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a>,\u00a0ancak bu ilke ve de\u011ferlerin ne \u015fekilde uygulanaca\u011f\u0131n\u0131 insana, zaman ve zemine b\u0131rakmaktad\u0131r. \u0130slam\u2019\u0131n yery\u00fcz\u00fcnde var olabilmesi veya ki\u015filerin M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131 i\u00e7in bir devlete zo\u00adrunlu olarak ihtiya\u00e7 yoktur. Devletin olmad\u0131\u011f\u0131 ortamlarda da fertler M\u00fcsl\u00fcman olabilir. Ancak \u0130slam\u2019\u0131n, mensuplar\u0131ndan toplumsal ya\u015famla ilgili bir tak\u0131m bek\u00adlentileri vard\u0131r. Bunlardan en \u00f6nemlileri; yery\u00fcz\u00fcnde adaletin sa\u011flanmas\u0131, zul\u00adm\u00fcn sona erdirilmesi, iyiliklerin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, fenal\u0131k ve azg\u0131nl\u0131ktan uzak durulmas\u0131d\u0131r. Bunlar, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n toplumsal hayatta yapmas\u0131 ve yerine ge\u00adtirmesi gereken baz\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerdir<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a>.<\/p><div id=\"bghab-2793183040\" class=\"bghab-icerik-icine-10-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Adaletle h\u00fckmetme sorumlulu\u011funu inananlar\u0131na y\u00fckleyen \u0130slam, \u015fayet bu sorumlulu\u011fun nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftirilece\u011fi ile ilgili bir ayr\u0131nt\u0131ya yer vermiyorsa, o zaman buradan; siyasi y\u00f6netim bi\u00e7imin \u015feklinin nas\u0131l olaca\u011f\u0131 hususu, insan ak\u00adl\u0131na ve iradesine b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r sonucu \u00e7\u0131kar\u0131labilir. Bu durumda devleti, dinin bir gere\u011fi ve din taraf\u0131ndan belirlenmi\u015f bir kurum olarak g\u00f6rmemek gerekir. Dev\u00adlet, insanlar\u0131n kendi inisiyatifleri ile Allah taraf\u0131ndan kendilerine y\u00fcklenen so\u00adrumluluklar\u0131n yerine getirilmesi i\u00e7in kurulmu\u015f tamamen be\u015feri bir kurumdur.<\/p>\n<p>Evrensel bir din olan \u0130sl\u00e2m, insan hayat\u0131n\u0131 ve toplumun i\u015fleyi\u015fini d\u00fczenle\u00admek i\u00e7in bir tak\u0131m kurallar getirmi\u015ftir. Ancak muamelatla ilgili bu kurallar, \u0130sl\u00e2m&#8217;\u0131n sosyal hedefleri do\u011frultusunda daima yorumlanabilir olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00adm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu yorumlama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 Hz. Peygamber\u2019den hemen sonra ba\u015flam\u0131\u015f ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar da devam etmi\u015ftir.\u00a0Bu durum ise \u0130slam\u2019\u0131n din-devlet ili\u015fki\u00adlerinde farkl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 getirmesine neden olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Devlet, dinin ortaya koydu\u011fu hayat tarz\u0131n\u0131 uygulamaya ge\u00e7iren bir vas\u0131ta olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse, \u0130slam\u2019da s\u0131n\u0131rlar\u0131 ve \u015fekli belli bir devlet teorisinden s\u00f6z edi\u00adlemez. Her durum ve \u015fartta uygulanabilir bir devlet \u015fekli, \u0130slam\u2019\u0131n evrenselli\u011fi ile \u00f6rt\u00fc\u015fmeyece\u011fi i\u00e7in dinin ana kaynaklar\u0131nda b\u00f6ylesi bir model aramak bo\u015fa bir \u00e7aba sarf etmek olur. Buna ra\u011fmen \u0130slam Tarihi boyunca, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n devlet \u015fekillerini; zaman zaman \u015eeriat Devleti veya \u0130sl\u00e2m Devleti diye tan\u0131mla\u00admaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 da bir vak\u0131ad\u0131r. \u0130bn-i Teymiyye ile ba\u015flayan ve so\u011fuk sava\u015f d\u00f6\u00adneminde artan devlet tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n g\u00fc\u00e7s\u00fcz ve devletsiz kald\u0131k\u00adlar\u0131 d\u00f6nemlere denk gelmesi olduk\u00e7a manidard\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6ncelikle, Allah\u2019\u0131n mutlak h\u00e2kim oldu\u011fu ve h\u00e2kimiyetin de O\u2019na ait olmas\u0131, kozmolojik ve ontolojik anlamda tart\u0131\u015fma g\u00f6t\u00fcrmez bir ger\u00e7ektir. Bu konuda herhangi bir ihtilaf yoktur. \u0130htilaf konusu olan \u015fey, her \u015feyin sahibi ve h\u00e2kimi olan Allah\u2019\u0131n, yery\u00fcz\u00fcne g\u00f6nderdi\u011fi insana kendi ad\u0131na siyasi egemenlik hakk\u0131 verip vermedi\u011fi hususudur. \u0130slam\u2019\u0131n ortaya koydu\u011fu y\u00f6netim ilkelerinden sade\u00adce \u015f\u00fbra ilkesi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bile, siyasi egemenli\u011fin insanda oldu\u011funda \u015f\u00fcphe yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015f\u00fbra, toplumsal iradenin tecelli ettirilmesinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Durum b\u00f6yleyken; &#8220;H\u00e2kimiyet Allah\u2019\u0131nd\u0131r&#8221; iddias\u0131 ile insanlar ara\u00ads\u0131nda h\u00fck\u00fcm koymak; bunu yapan\u0131n, kendi iradesini ve yorumlar\u0131n\u0131 Allah\u2019\u0131n ira\u00addesi saymas\u0131 anlam\u0131na gelecektir. Allah, evreni insan\u0131n emrine vererek ona ge\u00adni\u015f bir egemenlik alan\u0131 a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Ama bu, insan\u0131n Allah ad\u0131na siyasi egemenlik kullanaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Bu \u015fekilde bir anlay\u0131\u015fla egemenli\u011fi metafizik h\u00e2kimiyete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek, onu kullananlar\u0131 sorgulama d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakmak; top\u00adlumu y\u00f6netenlerin topluma hesap vermek ve halk taraf\u0131ndan gerekti\u011finde de\u00ad\u011fi\u015ftirilmek endi\u015fesinden kendilerini kurtarmak i\u00e7in geli\u015ftirdikleri bir yol olarak g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n<p>Siyasi egemenli\u011fin Allah\u2019a ait oldu\u011fu ve bu egemenli\u011fin onun halifesi olan insan taraf\u0131ndan kullan\u0131laca\u011f\u0131 iddias\u0131 ile ilgili dikkat \u00e7ekilmesi gereken bir di\u011fer konu da, yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz gibi, din ile din anlay\u0131\u015f\u0131 aras\u0131ndaki farkt\u0131r. Din, de\u011fi\u015fmez ve evrensel iken, din anlay\u0131\u015f\u0131 (ictihad) insan\u0131n ki\u015fili\u011fine, zaman ve zemine g\u00f6re de\u011fi\u015fmektedir. Ayn\u0131 ayetlerden; zaman ve zemine veya ki\u015fiye g\u00f6re \u00e7ok farkl\u0131 yorumlar \u00e7\u0131kmas\u0131, din ile din anlay\u0131\u015f\u0131 aras\u0131ndaki ay\u0131r\u0131mdan kaynak\u00adlanmaktad\u0131r. Ayn\u0131 ayete dayanmalar\u0131na ra\u011fmen, insanlar pek\u00e2l\u00e2 farkl\u0131 sonu\u00e7la\u00adra varabilmektedir. B\u00f6yle bir durumda Allah\u2019\u0131n mesaj\u0131, insanlar\u0131n yorumlar\u0131ndan dolay\u0131 il\u00e2h\u00eelikten \u00e7\u0131karak insanile\u015fmektedir. Mesaj\u0131n kendisi il\u00e2h\u00ee, anla\u015f\u0131lmas\u0131, uygulanmas\u0131 ise insan\u00ee olmakta ve ki\u015fiden ki\u015fiye de\u011fi\u015fir bir hal almaktad\u0131r. Onun i\u00e7in Allah\u2019\u0131n buyru\u011funu tatbik etti\u011fini iddia eden bir insan, asl\u0131nda Allah\u2019\u0131n buyru\u011funu de\u011fil, bu buyruktan kendi anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 uygulamaktad\u0131r. Onun i\u00e7in Allah ad\u0131na h\u00fck\u00fcm vermek iddias\u0131, Allah\u2019\u0131n ayetinden ortaya \u00e7\u0131kan bir yorumun, Allah ad\u0131na kullan\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelir ki bu da, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde baz\u0131 \u00fclkelerde oldu\u011fu gibi, Allah ad\u0131na zul\u00fcm yap\u0131lmas\u0131n\u0131 da beraberinde getirebilmektedir.<\/p><div id=\"bghab-4163227155\" class=\"bghab-icerik-icine-15-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>Belirtti\u011fimiz \u00fczere, Kur\u2019an\u2019da devletin \u015fekli ve y\u00f6netim bi\u00e7imini ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde belirleyen ayetlerin olmamas\u0131 bu konunun M\u00fcsl\u00fcmanlara b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n da bir g\u00f6stergesi olarak kabul edilmelidir. Allah, Kur\u2019an\u2019da bu konuda M\u00fcsl\u00fc\u00admanlara sadece; i\u015flerini aralar\u0131nda &#8220;\u015f\u00fbra&#8221; yoluyla \u00e7\u00f6z\u00fcmlemelerini<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a>,\u00a0&#8220;emanet\u00adleri ehline vermelerini&#8221; ve &#8220;insanlar aras\u0131nda adaletle h\u00fckmetmelerini<a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a>&#8221;\u00a0em\u00adretmi\u015ftir. M\u00fcsl\u00fcmanlara d\u00fc\u015fen, bu ilkeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, ya\u015fad\u0131klar\u0131 d\u00f6nemin ve top\u00adlumun ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re din anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmek olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130slam, \u00f6z\u00fc gere\u011fi bir ideolojiden yana de\u011fildir ve hi\u00e7bir zaman da bir ideolo\u00adjik tav\u0131r i\u00e7ine girmemi\u015ftir. Bu nedenle insanlara somut idari ve siyasi bir sistem de \u00f6nermemi\u015ftir. Sonu\u00e7ta \u0130slam Tarihi boyunca M\u00fcsl\u00fcmanlar kendi sosyal \u015fart\u00adlar\u0131na uygun, farkl\u0131 y\u00f6netim bi\u00e7imlerini benimsemi\u015f ve uygulam\u0131\u015flard\u0131r. Ancak bu farkl\u0131 y\u00f6netim bi\u00e7imlerinin i\u00e7inde teokrasi hi\u00e7bir zaman olmam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun nedeni, \u0130slam\u2019\u0131n ruhban s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131na m\u00fcsaade etmemesi, otoritesini do\u011frudan Tanr\u0131\u2019dan alan dini bir liderin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 benimsememesidir. \u0130slam Tari\u00adhi boyunca ortaya \u00e7\u0131kan y\u00f6netim bi\u00e7imleri ve siyaset teorileri, temelde nassa dayanmaktad\u0131r. Ancak bu nasslar, \u015fartlara ve k\u00fclt\u00fcrel birikimlere g\u00f6re yorum\u00adlanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 ictihadlar bir yandan nasslara ba\u011fl\u0131 iken, di\u011fer yandan da i\u00e7tihad\u0131n olu\u015ftu\u011fu, toplumlar\u0131n \u00f6zel meseleleriyle ilgilidir. M\u00fcsl\u00fcmanlar ya\u015fad\u0131klar\u0131 zamana, co\u011frafyaya, sosyo-politik ve k\u00fclt\u00fcrel \u015fartlara g\u00f6re \u0130sl\u00e2m\u2019a en uygun y\u00f6netim bi\u00e7imlerini olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Bu konuya devam edece\u011fiz.<\/p>\n<p>Selam ve dua ile&#8230;.<\/p>\n<h6>Payla\u015fmay\u0131 unutmay\u0131n\u0131z<\/h6>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h6><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> Erdem, H\u00fcsameddin, Problematik Olarak Din-Felsefe M\u00fcnasebeti, Konya, 1999, s. 23.<\/h6>\n<h6><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> Bakara, 2\/2.<\/h6>\n<h6><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> Furkan, 25\/1.<\/h6>\n<h6><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> Te\u011fab\u00fcn, 64\/8.<\/h6>\n<h6><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> Menek\u015fe, \u00d6mer, &#8220;\u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcnce Tarihinde Devlet Anlay\u0131\u015f\u0131: Maverdi ve Nizam\u00fclm\u00fclk \u00d6rne\u011fi&#8221;, Din Bilimleri Akademik Ara\u015ft\u0131rma Dergisi, 2005, Cilt: V, Say\u0131: 3, ss. 193211, s. 193.<\/h6>\n<h6><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> el-Maverdi, Ebu\u2019l Hasen, Kit\u00e2bu Tesh\u00eeli\u2019n-Nazar ve Ta&#8217;ali&#8217;z-Zafer f\u00eeAhl\u00e2ki&#8217;l-Melik ve Siy\u00e2seti&#8217;l-Mulk, (Tahkik: Muhy\u00ee Hil\u00e2l es-Serh\u00e2n), Beyrut, 1981, s.150,151,205(Aktaran: \u00c7\u0130FT\u00c7\u0130 ,Do\u00e7. Dr. Osman Zahid,\u00a0ERDEM, Prof. Dr H\u00fcsamettin, \u0130stem Dergisi, Y\u0131l: 11, Say\u0131: 22, 2013, s. 117 &#8211; 129.)<\/h6>\n<h6><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> Gaz\u00e2l\u00ee, \u0130hy\u00e2-u Ulumi&#8217;d-Din III, (\u00c7eviren: Ahmet Serdaroglu), Ankara, 1974, s. 503 vd.<\/h6>\n<h6><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> \u015eura, 42\/38; Ali \u0130mran, 3\/159; M\u00fcmtehine, 60\/8-12; Fetih, 48\/10; Malde,5\/8; Enam, 6\/152; Nahl, 16\/90; Nisa, 4\/58-59; Necm, 53\/39; M\u00fcddesir, 74\/38.<\/h6>\n<h6><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> Nahl, 16\/90; Sad, 38\/26; Nisa, 4\/58; \u015eura, 42\/15; Maide, 5\/8-42; M\u00fcmtehine, 60\/8; Araf, 7\/29-181.<\/h6>\n<h6><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> \u015e\u00fbra, 42\/38; Ali \u0130mran, 3\/159.<\/h6>\n<h6><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> Nisa, 4\/58.<\/h6>\n<div id=\"bghab-1963548397\" class=\"bghab-yazi-altinda bghab-entity-placement\"><script async src=\"https:\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js\"><\/script>\r\n<!-- bghaber-yaz\u0131-sonu -->\r\n<ins class=\"adsbygoogle\"\r\n     style=\"display:block\"\r\n     data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\"\r\n     data-ad-slot=\"4222328180\"\r\n     data-ad-format=\"auto\"\r\n     data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\r\n<script>\r\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\r\n<\/script><\/div><br style=\"clear: both; display: block; float: none;\"\/>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yazan:\u00a0Nevzat \u00d6ZT\u00dcRK, \u0130lahiyat\u00e7\u0131, E\u011fitimci Yazar &nbsp; Din kelimesi s\u00f6zl\u00fcklerde; \u0130slam, tevhid, h\u00fck\u00fcm, Allah kat\u0131nda kullu\u011fu g\u00f6steren ibadet, \u015feriat, takva gibi manalar\u0131 da ifade eder[1].\u00a0Kur\u2019an\u2019da ise<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":31811,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"advanced_seo_description":"","jetpack_seo_html_title":"","jetpack_seo_noindex":false,"jetpack_seo_schema_type":"","_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-32593","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yorum"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack-related-posts":[],"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/pc2PfJ-8tH","jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/nevzat-hoca-r.jpg?fit=640%2C640&ssl=1","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32593","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=32593"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32593\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31811"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=32593"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=32593"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=32593"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}