{"id":22740,"date":"2017-04-08T19:06:48","date_gmt":"2017-04-08T16:06:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/?p=22740"},"modified":"2017-04-10T23:47:38","modified_gmt":"2017-04-10T20:47:38","slug":"devletin-milletinden-milletin-devletine-gecis-cumhurbaskanligi-hukumet-sistemi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/devletin-milletinden-milletin-devletine-gecis-cumhurbaskanligi-hukumet-sistemi\/","title":{"rendered":"Devletin Milletinden, Milletin Devletine Ge\u00e7i\u015f: Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 H\u00fck\u00fcmet Sistemi"},"content":{"rendered":"

\u201cYeni T\u00fcrkiye Dergisinin Mart-Nisan 2017 tarihli 94. say\u0131s\u0131nda yay\u0131nlanan makalemiz\u201d<\/h4>\n

\u00a0Av.B\u00fclent Turan<\/b> (\u00c7anakkale Milletvekili), T\u00fcrk<\/a> siyaset\u00e7i ve Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi<\/a> (AK Parti) Grup Ba\u015fkanvekili.<\/h4>\n

 <\/p>\n

T\u00fcrkiye neredeyse yar\u0131m as\u0131rd\u0131r y\u00f6netim sisteminin de\u011fi\u015fimine y\u00f6nelik talepleri tart\u0131\u015f\u0131yor. Bir \u00fclkenin y\u00f6netim sisteminin bu kadar uzun s\u00fcre ve yo\u011fun bir \u015fekilde tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli nedeni, mevcut sistemin s\u00fcrekli olarak krizler ve darbeler yaratmas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor.
\nT\u00fcrkiye, 1950\u2019de demokrasiye ge\u00e7mesine ra\u011fmen, sistem demokratik bir tarzda ilerlemedi. Her 10 y\u0131lda bir yap\u0131lan darbelerle, demokrasi s\u00fcreci kesintiye u\u011frat\u0131ld\u0131 ve milli irade bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131.
\nBu yaz\u0131m\u0131zda T\u00fcrkiye\u2019nin anayasal geli\u015fim tarihine k\u0131saca bir g\u00f6z att\u0131ktan sonra, T\u00fcrkiye\u2019yi demokratik bir istikamete sokacak olan \u201cCumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 H\u00fck\u00fcmet Sisteminin\u201d esasl\u0131 noktalar\u0131na de\u011finecek, T\u00fcrkiye\u2019nin bundan sonraki istikametinin ne olaca\u011f\u0131n\u0131 anlatmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.<\/h4>\n

T\u00dcRK\u0130YE\u2019N\u0130N ANAYASAL GEL\u0130\u015e\u0130M S\u00dcREC\u0130<\/h4>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin anayasal gelene\u011fi 1808 tarihli Sened-i \u0130ttifak\u2019a dayand\u0131r\u0131lsa da, ger\u00e7ek anlamda ilk anayasa 1876 tarihli Kanun-i Esasi olmu\u015ftur. \u00c7\u00fcnk\u00fc Sened-i \u0130ttifak bir anayasadan ziyade ayan ile padi\u015fah aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015f bir belgedir. Anayasal bir belge olarak say\u0131labilse de anayasa olarak ifade edilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.
\n1876\u2019da kabul edilen Kanun-i Esasi ile Meclis-i Mebusan ve Ayan Meclisi\u2019nden olu\u015fan Meclis-i Umumi de hayata ge\u00e7irilmi\u015ftir. B\u00f6ylece \u201cparlamentolu\u201d bir anayasal gelene\u011fin de in\u015fas\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Burada \u201cparlamenter sistem\u201d yerine \u201cparlamentolu sistem\u201d tabirini bilin\u00e7li olarak tercih ettik. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir yerde parlamentonun olmas\u0131, orada parlamenter sistem oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. E\u011fer bunu bu \u015fekilde adland\u0131racak olsayd\u0131k, ba\u015fkanl\u0131k sisteminin ba\u015fl\u0131ca \u00f6rne\u011fi olan ABD\u2019yi bile parlamenter sistem saymam\u0131z gerekecekti. Zira ABD\u2019de de parlamento var. Bundan dolay\u0131 1876\u2019da parlamentonun kurulmas\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak, T\u00fcrkiye\u2019nin 140 y\u0131ll\u0131k bir parlamenter sistem gelene\u011fine sahip oldu\u011funu iddia etmek do\u011fru bir tan\u0131m de\u011fildir. Evet, 1876\u2019da parlamento a\u00e7\u0131ld\u0131. Ancak parlamentonun i\u015fleme \u015fekli, Kanun-i Esasi\u2019nin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc y\u00f6netim bi\u00e7iminin parlamenter sistemle uzaktan yak\u0131ndan bir alakas\u0131 yoktur.
\n1876\u2019da a\u00e7\u0131lan parlamento, uzun s\u00fcre varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrememi\u015f, Osmanl\u0131-Rus Sava\u015f\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc parlamento a\u00e7\u0131ld\u0131ktan 6 ay sonra kapanm\u0131\u015ft\u0131r. Parlamento 30 y\u0131ldan uzun bir s\u00fcre kapal\u0131 kalm\u0131\u015f, 23 Temmuz 1908\u2019de ger\u00e7ekle\u015fen II. Me\u015frutiyet\u2019ten sonra Kanun-i Esasi\u2019nin yeniden y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesi sonucu parlamento a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/h4>\n

1908\u2019den sonra k\u0131sa s\u00fcreli partili rejim hayata ge\u00e7mi\u015fse de, 1913\u2019teki Bab-\u0131 Ali Bask\u0131n\u0131 ve sonras\u0131nda Sadrazam Mahmud \u015eevket Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinden sonra \u0130ttihat ve Terakki diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015f, T\u00fcrkiye bu ortamda Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019na girmi\u015ftir.
\nBirinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda Anadolu\u2019nun i\u015fgali \u00fczerine Anadolu\u2019nun bir\u00e7ok yerinde direni\u015fleri \u00f6rg\u00fctlemek \u00fczere yerel kongre iktidarlar\u0131 kurulmu\u015f, sonras\u0131nda da 23 Nisan 1920\u2019de Ankara B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu Meclis\u2019in 1921\u2019de haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 anayasa ise, yasama, y\u00fcr\u00fctme ve hatta yarg\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc de tek elde bulunduran \u201cMeclis H\u00fck\u00fcmeti\u201d sistemini kurmu\u015ftur.<\/h4>\n

29 Ekim 1923\u2019te Cumhuriyet\u2019in ilan edilmesi de, yine bu anayasa d\u00f6neminde olmu\u015ftur. 1924\u2019te yap\u0131lan yeni anayasa ile kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n tesis edildi\u011fi bir sistem kurulmu\u015ftur. Ancak kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 sistemi ciddi anlamda hayat bulmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc 1950 y\u0131l\u0131na kadar muhalefetin olmad\u0131\u011f\u0131 bir tek parti y\u00f6netimi h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu anlamda parlamenter sistemin ger\u00e7ek anlamda i\u015flemesi ancak 1950 se\u00e7imlerinden sonra m\u00fcmk\u00fcn olabilmi\u015ftir. Demokrat Parti\u2019nin se\u00e7imleri kazanarak, CHP\u2019yi iktidar koltu\u011fundan etti\u011fi bu se\u00e7imler, adeta \u201cbeyaz devrim\u201d olarak tarih sayfalar\u0131nda yerini alm\u0131\u015ft\u0131r.
\nDemokrat Parti\u2019nin 10. y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen darbe ise, T\u00fcrkiye\u2019de arkas\u0131 gelecek askeri m\u00fcdahaleler serisini ba\u015flatacakt\u0131r. 27 May\u0131s 1960 darbesi ile Demokrat Parti iktidar koltu\u011fundan edilmi\u015f ve T\u00fcrkiye\u2019nin se\u00e7ilmi\u015f ilk Ba\u015fbakan\u0131 olan Adnan Menderes, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Fatin R\u00fc\u015ft\u00fc Zorlu ve Maliye Bakan\u0131 Hasan Polatkan ile beraber idam edilmi\u015ftir.<\/h4>\n

VESAYET ORGANI OLARAK CUMHURBA\u015eKANLI\u011eI MAKAMI<\/h4>\n

15 Temmuz 2016\u2019da bir benzerini ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z askeri m\u00fcdahaleler gelene\u011fi i\u015fte bu \u015fekilde ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 27 May\u0131s darbesinden sonra, adeta bir daha darbe yapmaya gerek kalmayacak tarzda yeni bir anayasa yap\u0131larak sistem vesayet\u00e7iler lehine in\u015fa edilmi\u015ftir.
\n1961 Anayasas\u0131, partili Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 sistemini kald\u0131rarak, vesayet organ\u0131 olarak tasarlad\u0131\u011f\u0131 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir. 12 Eyl\u00fcl 1980\u2019de ger\u00e7ekle\u015fen askeri m\u00fcdahalenin ard\u0131ndan yap\u0131lan 1982 Anayasas\u0131 ise, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131 daha fazla g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir. Umulan \u015fey 27 May\u0131s\u2019takinden farkl\u0131 de\u011fildir. Siyaset kurumu \u00fczerinde bask\u0131 kurmak i\u00e7in Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, vesayet organ\u0131 olarak kurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.
\n\u201cSorumsuz ama yetkili\u201d cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 modeli, b\u00fcrokratik oligar\u015fi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Vesayet\u00e7ilerin belirleyece\u011fi Cumhurba\u015fkan\u0131, halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilen parlamento ve h\u00fck\u00fcmet \u00fczerinde bir vasi gibi hareket edecek ve sistem \u201cray\u0131ndan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda\u201d vesayet\u00e7iler lehine sisteme m\u00fcdahale edecekti.
\nYetkisiz ama sorumlu olan Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n kim olaca\u011f\u0131 T\u00fcrkiye siyasi tarihinde her zaman b\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fmalara neden oldu. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile ilgili ya\u015fanan tart\u0131\u015fmalar, askerin Meclis\u2019in \u00e7evresini sararak \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 garanti alt\u0131na alarak \u00e7\u00f6z\u00fcmlendi.<\/h4>\n

Celal Bayar, demokratik yollardan T\u00fcrkiye\u2019nin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc Cumhurba\u015fkan\u0131 oldu. Ancak se\u00e7ilmesinden 10 y\u0131l sonra yap\u0131lan darbe ile devrildi ve idamdan son anda kurtuldu. 27 May\u0131s\u2019tan sonra Demokrat Parti\u2019ye yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131yla bilinen anayasa hukuk\u00e7usu Ord. Prof. Dr. Ali Fuat Ba\u015fgil\u2019in Cumhurba\u015fkan\u0131 aday\u0131 olmamas\u0131 i\u00e7in darbeci askerler taraf\u0131ndan kafas\u0131na silah dayatmak suretiyle tehdit edildi. Ba\u015fgil bu olay \u00fczerine yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmak zorunda kald\u0131.
\nDarbenin lideri Cemal G\u00fcrsel\u2019in Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 garanti alt\u0131na almak i\u00e7in silah zoruyla parti liderlerine protokol imzalat\u0131ld\u0131. Cemal G\u00fcrsel\u2019den sonra da Turgut \u00d6zal\u2019a kadar \u201casker Cumhurba\u015fkan\u0131\u201d sistemi devam ettirildi.<\/h4>\n

2007 y\u0131l\u0131nda ise, AK Parti\u2019nin aday\u0131 olan Abdullah G\u00fcl\u2019\u00fcn Cumhurba\u015fkan\u0131 olmas\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in stat\u00fckocular yeniden harekete ge\u00e7tiler. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7iminin ilk turunun yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn olan 27 Nisan gecesi verilen muht\u0131ra ile millet iradesi zapturapt alt\u0131na al\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Bu da yetmedi, stat\u00fckonun kolu olarak vazife g\u00f6ren CHP\u2019nin Anayasa Mahkemesi\u2019ne yapt\u0131\u011f\u0131 ba\u015fvuruyla 367 karar\u0131 gibi ucube bir karar al\u0131nd\u0131.
\nAK Parti\u2019nin krizi \u00e7\u00f6zmek ad\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi ise, kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131nda belirlenen Cumhurba\u015fkanlar\u0131n\u0131n bundan b\u00f6yle halk\u0131n oylar\u0131yla belirlenmesini sa\u011flad\u0131. Bu durum, milli irade lehine surda a\u00e7\u0131lan \u00f6nemli bir gedikti. 2014 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imi neticesinde Tayyip Erdo\u011fan\u2019\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilmesiyle de Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131, deyim yerindeyse milletin makam\u0131 oldu.<\/h4>\n

2014 y\u0131l\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan durum, egemenlik yetkisinin b\u00fcrokrasiden al\u0131n\u0131p yeniden millete teslim edilmesi anlam\u0131na geliyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc 1921 Anayasas\u0131 ve 1924 Anayasas\u0131, egemenlik yetkisinin yaln\u0131zca milletin oyuyla se\u00e7ilmi\u015f \u00fcyelerden olu\u015fan Meclis\u2019e ait oldu\u011funu h\u00fck\u00fcm alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131. 1961 Anayasas\u0131 ise bu sistemi de\u011fi\u015ftirerek b\u00fcrokratik vesayetin lehine bir sistem in\u015fa etmi\u015fti. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131 vesayet organ\u0131 olarak tesis edildi\u011fi gibi Anayasa Mahkemesi, Milli G\u00fcvenlik Kurulu, askeri yarg\u0131 gibi anayasal kurumlar genel oya ortak edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131.<\/h4>\n

Ancak b\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeler, T\u00fcrkiye\u2019nin y\u00f6netim sisteminin netle\u015fmesini sa\u011flamad\u0131. AK Parti iktidar\u0131n\u0131n son 15 y\u0131ll\u0131k ba\u015far\u0131l\u0131 iktidar\u0131, bir daha y\u00fcr\u00fctmedeki \u00e7ift ba\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n problem do\u011furmayaca\u011f\u0131 gibi bir alg\u0131 yaratt\u0131. Fakat bu do\u011fru bir yakla\u015f\u0131m de\u011fil. T\u00fcrkiye\u2019nin siyasi tarihine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman AK Parti\u2019nin 15 y\u0131ll\u0131k iktidar\u0131n\u0131n bir istisna d\u00f6nemi olu\u015fturdu\u011funu herkes g\u00f6recektir. Bu istisna d\u00f6nem \u00fczerinden T\u00fcrkiye\u2019nin y\u00f6netim sistemini do\u011fru bir sistem kabul etmek bizleri yanl\u0131\u015f sonu\u00e7lara ula\u015ft\u0131racakt\u0131r.
\nEvren-\u00d6zal, \u00d6zal-Demirel, Demirel-\u00c7iller, Sezer-Ecevit gerilimi adeta son k\u0131rk y\u0131ll\u0131k siyasi tarihimizin \u00f6zeti haline geldi. Bu sistem T\u00fcrkiye\u2019nin enerjisini s\u00f6m\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gibi \u00fclkemizin kalk\u0131nmas\u0131n\u0131 da engelledi.<\/h4>\n

M\u0130LLET \u0130RADES\u0130N\u0130 YEN\u0130DEN H\u00c2K\u0130M KILMAK: CUMHURBA\u015eKANLI\u011eI H\u00dcK\u00dcMET S\u0130STEM\u0130<\/h4>\n

Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 H\u00fck\u00fcmet Sistemi, vesayet\u00e7iler lehine in\u015fa edilmi\u015f, siyasal istikrardan yoksun parlamenter sistemin yaratt\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 ortadan kald\u0131racak, T\u00fcrkiye\u2019yi bir \u00fcst lige \u00e7\u0131karacak esaslara sahiptir. Yeni sistemin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00f6zellikleri \u015fu \u015fekilde s\u0131n\u0131fland\u0131rabiliriz:<\/h4>\n

a. Kuvvetler Ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 Tesis Ediliyor
\nDemokratik sistemlerin en temel \u00f6zelli\u011fi, kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na dayanmalar\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin anayasal y\u00f6netim gelene\u011fi, teoride yumu\u015fak kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na dayan\u0131yor. Y\u00fcr\u00fctmenin yasaman\u0131n i\u00e7inden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bu sistemde y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fc elinde bulunduran ayn\u0131 zamanda Meclis \u00e7o\u011funlu\u011funu da elinde bulundurdu\u011fu i\u00e7in yasamaya h\u00e2kim oluyor. Yarg\u0131 ise, ba\u011f\u0131ms\u0131z olmas\u0131 gerekirken \u00e7o\u011fu zaman vesayet\u00e7iler taraf\u0131ndan yasama ve y\u00fcr\u00fctme \u00fczerinde silah gibi kullan\u0131l\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, anayasal denetim yapmas\u0131 gereken Anayasa Mahkemesi, \u00e7o\u011fu zaman milli irade \u00fczerinde vesayet\u00e7ilerin temel bir organ\u0131 olarak i\u015flev g\u00f6rd\u00fc. AK Parti iktidar\u0131 d\u00f6neminde verilen 367 karar\u0131 ile ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc karar\u0131 bu konuda akla gelen ilk \u00f6rnekler.
\nYeni sistemde yasama ile y\u00fcr\u00fctme birbirinden tamamen ayr\u0131lacak. Vatanda\u015f, yasama ve y\u00fcr\u00fctme i\u00e7in ayr\u0131 ayr\u0131 oy kullanarak \u00fclkeyi kimin y\u00f6netece\u011fine kendisi karar verecek. %50\u2019den fazla oyla se\u00e7ilen Cumhurba\u015fkan\u0131, h\u00fck\u00fcmet kurma g\u00fcc\u00fcn\u00fc elde edecek. Se\u00e7im d\u00f6nemlerinden sonra ya\u015fanan h\u00fck\u00fcmet kurma krizleri tarihe kar\u0131\u015facak.
\nH\u00fck\u00fcmetin Meclis\u2019e kanun tasar\u0131s\u0131 sunma imk\u00e2n\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131l\u0131yor. B\u00f6ylelikle Meclis, yasa yap\u0131m\u0131nda tek akt\u00f6r oluyor. Meclis, y\u00fcr\u00fctmenin boyunduru\u011fu alt\u0131ndan kurtar\u0131larak \u00f6zg\u00fcrle\u015ftiriliyor.<\/h4>\n

b. Bu Bir Rejim De\u011fi\u015fikli\u011fi De\u011fildir, Sistem De\u011fi\u015fikli\u011fidir
\nBa\u015fta CHP olmak \u00fczere, muhalefet blo\u011fu, s\u00f6z konusu de\u011fi\u015fikli\u011fin bir rejim de\u011fi\u015fikli\u011fi oldu\u011funu iddia ediyor. Oysaki yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklik bir sistem de\u011fi\u015fikli\u011fidir. T\u00fcrkiye, 1 Kas\u0131m 1922\u2019de saltanata son verdi\u011fi gibi, 29 Ekim 1923\u2019ten bu yana da Cumhuriyet rejimi ile y\u00f6netiliyor. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda d\u00fcnyadaki t\u00fcm ba\u015fkanl\u0131k sistemleri, cumhuriyet rejimine dayan\u0131rken, monar\u015filerin hemen hepsi parlamenter sisteme sahipler. Dolay\u0131s\u0131yla bunun bir rejim de\u011fi\u015fikli\u011fi oldu\u011funu iddia etmek, anayasa hukuku ve h\u00fck\u00fcmet sistemlerini bilmemek anlam\u0131na gelir.<\/h4>\n

c. Tek Adam Sistemi De\u011fil, Millet H\u00fck\u00fcmeti Sistemi Tesis Ediliyor
\nD\u00fcnyadaki tek adam y\u00f6netimleri, kuvvetler birli\u011fine dayal\u0131 diktat\u00f6rl\u00fcklerdir. Oysaki yeni sistem, kuvvetleri birbirinden ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi, Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n tek adam olmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in de g\u00f6rev s\u00fcresini en fazla iki d\u00f6nemle ve be\u015f y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na s\u0131n\u0131rland\u0131rmaktad\u0131r.
\nCumhurba\u015fkan\u0131, mevcut sistemdeki gibi sorumsuz olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131larak sorumlu hale getiriliyor ve kendisine y\u00fcr\u00fctme yetkisi halk taraf\u0131ndan veriliyor. Yani Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n hem yetkisi hem de sorumlulu\u011fu olacak.<\/h4>\n

d. Denge ve Denetleme Mekanizmas\u0131 Getiriliyor
\nT\u00fcrkiye\u2019deki mevcut sistemde denge-fren mekanizmas\u0131nda dengeden ziyade fren \u00f6n plandad\u0131r. Kuvvetlerin uyumlu bir \u015fekilde hareket etmesi engellenmekte, fren mekanizmas\u0131yla adeta sistem kilitlenmektedir. Bu durum, literat\u00fcrde bahsedilen \u201ccheck and balance\u201d sistemi de\u011fil, vesayet sistemidir.
\nYeni sistemde ise, kuvvetlerin birbirini dengelemesi sa\u011flan\u0131yor. Meclis, b\u00fct\u00e7e \u00fczerinde denetime sahip olacak. Y\u00fcr\u00fctmenin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00e7e yasaman\u0131n onay\u0131 olmadan Meclis\u2019ten ge\u00e7emeyecek.
\nAyr\u0131ca yarg\u0131sal denetimin \u00e7er\u00e7evesi de geni\u015fletiliyor. Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n tek ba\u015f\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 kararlar yarg\u0131 denetimi d\u0131\u015f\u0131ndayken, Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 her t\u00fcrl\u00fc karar yarg\u0131 denetimine a\u00e7\u0131l\u0131yor. Bununla beraber, Cumhurba\u015fkan\u0131, Meclis \u00fcye tam say\u0131s\u0131n\u0131n d\u00f6rtte \u00fc\u00e7 \u00e7o\u011funlu\u011fuyla ve ceza kanunlar\u0131m\u0131zda tan\u0131ml\u0131 olmayan \u201cvatana ihanet\u201d su\u00e7undan yarg\u0131lanabilirken, yeni sistemde Meclis \u00fcye tam say\u0131s\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7te iki \u00e7o\u011funlu\u011fuyla ve her t\u00fcrl\u00fc su\u00e7tan yarg\u0131lanabiliyor.
\nBunlar d\u0131\u015f\u0131nda Meclis, Meclis Ara\u015ft\u0131rmas\u0131, Meclis Soru\u015fturmas\u0131, Genel G\u00f6r\u00fc\u015fme ve Yaz\u0131l\u0131 Soru yollar\u0131 ile de denetleme vazifesi g\u00f6rebilecek.
\nGensoru ve g\u00fcvenoyunun yeni sistemde yer almamas\u0131n\u0131n temel nedeni ise, bunlar\u0131n parlamenter sisteme has \u00f6zellikler olmas\u0131d\u0131r. Parlamenter sistemde h\u00fck\u00fcmete onay\u0131 Meclis verdi\u011fi i\u00e7in gensoru ve g\u00fcvenoyu esas\u0131 getirilmi\u015ftir. Ancak yeni sistemde, y\u00fcr\u00fctme yetkiyi do\u011frudan halktan almaktad\u0131r. Kald\u0131 ki Kanun-i Esasi d\u00f6neminden bu yana 500\u2019\u00fcn \u00fczerinde gensoru verilmesine ra\u011fmen bunlardan sadece 4 tanesi Meclis taraf\u0131ndan kabul edilmi\u015ftir.<\/h4>\n

e. Meclis Feshedilemiyor, Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 Olarak Se\u00e7ime Gidiliyor
\nKamuoyunda en fazla yanl\u0131\u015f ifade edilen konulardan biri de se\u00e7imlerle ilgili olan d\u00fczenleme. Mevcut sistemde, Anayasa\u2019n\u0131n 116. maddesine g\u00f6re 45 g\u00fcn i\u00e7inde h\u00fck\u00fcmetin kurulamamas\u0131 durumunda, Cumhurba\u015fkan\u0131 Meclis\u2019i feshederek, erken se\u00e7im karar\u0131 alabiliyor. Nitekim 7 Haziran 2015 se\u00e7imleri sonras\u0131nda h\u00fck\u00fcmet kurulamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Cumhurba\u015fkan\u0131 Tayyip Erdo\u011fan bu yetkisini kullanarak erken se\u00e7im yoluna ba\u015fvurdu.
\nFakat yeni sistemde Meclis\u2019i feshetme usul\u00fc kald\u0131r\u0131l\u0131yor. Cumhurba\u015fkan\u0131 da, Meclis de erken se\u00e7im karar\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 zaman hem Cumhurba\u015fkan\u0131 hem de Meclis ayn\u0131 anda se\u00e7ime gidiyor. B\u00f6ylece y\u00fcr\u00fctmenin yasama \u00fczerindeki vesayeti geriletilerek yasama kurumu g\u00fc\u00e7lendiriliyor. Yeni sistemde var olan \u015fey, fesih de\u011fil, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 se\u00e7im oluyor.<\/h4>\n

f. Cumhurba\u015fkan\u0131 Kararnameleri
\nMevcut sistemimizde, Bakanlar Kurulu kanun h\u00fckm\u00fcnde kararname (KHK) \u00e7\u0131karma yetkisine sahip. Bu KHK\u2019larla h\u00fck\u00fcmet, kanunlarda da de\u011fi\u015fiklik yapma hakk\u0131na sahip. Ancak Cumhurba\u015fkan\u0131 Kararnameleri, kanunlarda de\u011fi\u015fiklik yapam\u0131yor. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda bir konu ile ilgili bir kanun varsa, Cumhurba\u015fkan\u0131, bununla ilgili kararname \u00e7\u0131karamaz.<\/h4>\n

Cumhurba\u015fkan\u0131 kararnamelerini s\u0131n\u0131rland\u0131ran bir di\u011fer unsur da, temel haklar, ki\u015fi haklar\u0131 ve \u00f6devleri ile siyasi haklar ve \u00f6devlerle ilgili durumlar. Bu konularla ilgili d\u00fczenlemeler ancak kanunla yap\u0131labiliyor. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda Anayasa\u2019da m\u00fcnhas\u0131ran kanunla d\u00fczenlenmesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclen konularda da Cumhurba\u015fkan\u0131 kararnamesi \u00e7\u0131kar\u0131lam\u0131yor.
\nCumhurba\u015fkan\u0131\u2019na kararname yetkisi verilmesi, yasama devri de\u011fil, y\u00fcr\u00fctmeye i\u015flerlik kazand\u0131rmaya d\u00f6n\u00fck bir ad\u0131md\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131 kararnameleri anayasal denetime t\u00e2bi olaca\u011f\u0131 gibi, Meclis yapaca\u011f\u0131 bir kanun ile Cumhurba\u015fkan\u0131 kararnamesini ge\u00e7ersiz k\u0131labilir.<\/h4>\n

g. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc H\u00e2l D\u00f6nemi Kararnamelerine Meclis Denetimi Sa\u011flan\u0131yor
\nMevcut sistemimizde Cumhurba\u015fkan\u0131 ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda toplanan Bakanlar Kurulu, herhangi bir s\u0131n\u0131rland\u0131rmaya t\u00e2bi olmadan KHK \u00e7\u0131karma yetkisine sahip durumda. Anayasam\u0131zda bu KHK\u2019lar\u0131n Meclis\u2019e sunulaca\u011f\u0131 da h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f. Ancak ne Anayasa\u2019da ne de Meclis \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcnde bu KHK\u2019lar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmemesi herhangi bir yapt\u0131r\u0131ma ba\u011flanmam\u0131\u015f.
\nYeni sistemle beraber OHAL KHK\u2019lar\u0131 ayn\u0131 g\u00fcn Meclis\u2019e sunulacak. Meclis\u2019in 3 ay i\u00e7erisinde KHK\u2019lar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp karara ba\u011flamas\u0131 gerekiyor. Bu s\u00fcre i\u00e7erisinde karara ba\u011flanmayan KHK\u2019lar kendili\u011finden y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kalkacak.<\/h4>\n

SONU\u00c7
\nT\u00fcrkiye, 27 May\u0131s darbesinden bu yana darbeci askerlerin yapt\u0131\u011f\u0131 anayasalarla y\u00f6netiliyor. Bu anayasalar, b\u00fcrokratik vesayet mant\u0131\u011f\u0131yla in\u015fa edildiler. Sistem, siyaset kurumunu ve toplumu bask\u0131 alt\u0131nda tutmak \u00fczerine kurguland\u0131. B\u00fcrokratik vesayetin alan\u0131n\u0131 daraltan, siyaset kurumunun alan\u0131n\u0131 geni\u015fleten her ad\u0131mda, vesayet\u00e7iler ortaya \u00e7\u0131karak duruma m\u00fcdahale ettiler. Bu durum, AK Parti iktidarlar\u0131na kadar devam etti. Ancak AK Parti\u2019nin kurucu lideri Tayyip Erdo\u011fan liderli\u011finde milli iradeye dayanan y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131, b\u00fcrokratik vesayetin h\u00fck\u00fcm s\u00fcrmesine engel oldu. Bu husus, siyaset kurumunun kurumsal olarak g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131ndan ziyade AK Parti\u2019nin g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131ndan kaynakl\u0131yd\u0131. Ancak yeni d\u00f6nemde siyaset kurumuna g\u00fc\u00e7 kazand\u0131rmak gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc siyaset kurumunun g\u00fc\u00e7s\u00fcz oldu\u011fu durumlarda siyaset d\u0131\u015f\u0131 vesayet\u00e7i g\u00fc\u00e7ler, siyasal bo\u015fluktan faydalanarak bu alanlar\u0131 doldurabiliyorlar.
\nT\u00fcrkiye\u2019yi bug\u00fcn 65. H\u00fck\u00fcmet y\u00f6netiyor. Daha evvel kurulan 64 h\u00fck\u00fcmetten 35\u2019i bir y\u0131l ve bir y\u0131l\u0131n alt\u0131nda ayakta kalabildiler. H\u00fck\u00fcmetlerin ortalama \u00f6mr\u00fc ise 18 ayla s\u0131n\u0131rl\u0131 kald\u0131. B\u00f6ylesine istikrars\u0131z y\u00f6netimler alt\u0131nda siyaset kurumunun g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu bak\u0131mdan sistem de\u011fi\u015fikli\u011fi, T\u00fcrkiye i\u00e7in olmazsa olmaz bir ihtiya\u00e7 olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.
\nYar\u0131m as\u0131rd\u0131r devam eden sistem de\u011fi\u015fikli\u011fi tart\u0131\u015fmas\u0131 ilk defa \u00f6n\u00fcm\u00fcze ciddi bir f\u0131rsat \u00e7\u0131karm\u0131\u015f durumda. \u00d6n\u00fcm\u00fczde iki yol bulunuyor. Ya, krizler ve darbeler \u00fcreten, i\u015f yapamayan, net olmayan bir parlamenter sistemle devam edece\u011fiz. Ya da, T\u00fcrkiye\u2019yi kalk\u0131nd\u0131racak, istikrarl\u0131 bir y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131 olu\u015fturacak bir sistemi tercih edece\u011fiz. Bize d\u00fc\u015fen, T\u00fcrkiye\u2019yi yeniden aya\u011fa kald\u0131racak Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 H\u00fck\u00fcmet Sistemini tercih etmek olmal\u0131d\u0131r.<\/h4>\n
Reklamlar<\/div>