{"id":17979,"date":"2016-02-05T21:02:05","date_gmt":"2016-02-05T19:02:05","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/?p=17979"},"modified":"2016-02-05T21:02:05","modified_gmt":"2016-02-05T19:02:05","slug":"analiz-gagauz-yeri-yeni-kirim-olur-mu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/analiz-gagauz-yeri-yeni-kirim-olur-mu\/","title":{"rendered":"Analiz – Gagauz Yeri Yeni K\u0131r\u0131m Olur Mu?"},"content":{"rendered":"
\n

G\u00d6N\u00dcL \u015eAM\u0130LKIZI<\/h2>\n<\/div>\n
\n
\n

Ukrayna<\/a>‘n\u0131n ard\u0131ndan Moldova<\/a> \u00fczerindeki bask\u0131lar\u0131n\u0131 artt\u0131ranMoskova<\/a>, bir taraftan Ki\u015finev<\/a>‘de muhalefete destek verirken, di\u011fer taraftan da Moldova<\/a>i\u00e7erisinde etkin oldu\u011fu alanlar\u0131 kullan\u0131yor. Moldova<\/a>‘n\u0131n Bat\u0131’yla entegrasyonunu engellemeye \u00e7al\u0131\u015fan Rusya<\/a>‘n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli kozlardan biri de Ortodoks T\u00fcrklerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Gagauz Yeri \u00d6zerk B\u00f6lgesi.<\/p>\n

Gagauz Yeri veya Gagauzya, Moldova<\/a>‘n\u0131n g\u00fcneyindeki Bucak<\/a> b\u00f6lgesinde bulunan ve halk\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu Ortodoks T\u00fcrklerden – Gagauzlardan olu\u015fan \u00f6zerk b\u00f6lge. Komrat, Vulkane\u015ft ve \u00c7ad\u0131r Lunga dolaylar\u0131 (il, rayon) ile bu dolaylara ba\u011fl\u0131 23 k\u00f6yden olu\u015fuyor. Avrupa<\/a>‘n\u0131n en b\u00fcy\u00fck k\u00f6yleri, 18 bin n\u00fcfuslu Kongaz, 10 bin n\u00fcfuslu K\u0131p\u00e7ak ve 9 bin n\u00fcfuslu Baur\u00e7u Gagauz Yeri’nde bulunuyor. Resmi rakamlara g\u00f6re n\u00fcfusu 155 bin. Bu,Moldova<\/a> n\u00fcfusunun y\u00fczde 4,6’s\u0131na denk geliyor. Yine resmi rakamlar, n\u00fcfusun y\u00fczde 82’sini Gagauzlar\u0131n olu\u015fturdu\u011funu g\u00f6steriyor. B\u00f6lgede ya\u015fayan di\u011fer halklar ise Bulgarlar, Moldavanlar, Ruslar ve Ukraynal\u0131lar. Gagauz Yeri’nde ya\u015fayanlar ise ger\u00e7ek durumun resmi rakamlardan farkl\u0131 oldu\u011funu belirtiyor.Halihaz\u0131rda Gagauz Yeri’nde kalan Gagauz n\u00fcfusunun yakla\u015f\u0131k 90 bin oldu\u011fu tahmin ediliyor.<\/p>\n

Gagauz Yeri, hemen her konuda \u00e7eli\u015fkileriyle insan\u0131 \u015fa\u015f\u0131rtan ilgin\u00e7 bir b\u00f6lge. B\u00f6lgedeki Gagauzlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131, Rus \u00c7ar\u0131n\u0131n iki y\u00fczy\u0131l \u00f6nce Bucak<\/a> b\u00f6lgesini kendilerine tahsis etmesinden dolay\u0131 Ruslara sempati duyuyor. Bununla birlikte Gagauzlar\u0131n tarihteki en b\u00fcy\u00fck ba\u015fkald\u0131r\u0131lar\u0131ndan biri olan 1906’daki ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketinin sebebi de yine Ruslar. Rus \u0130mparatorlu\u011fu, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda toprak verdi\u011fi Gagauz halk\u0131n\u0131 Rusla\u015ft\u0131rmaya kalk\u0131nca, Komrat’ta Gagauz T\u00fcrkleri ayakland\u0131. Andrey Gala\u00e7tan ile Atmaca Pavlio\u011flu \u00f6nderli\u011findeki Gagauzlar, \u00c7ift\u00e7iler Komitesi kurarak Rusya<\/a>\u0130mparatorlu\u011fu’nun Rusla\u015ft\u0131rma politikas\u0131na kar\u015f\u0131 direndi ve kendi cumhuriyetini ilan etti. Ancak 1906 senesinde Gagauzlar\u0131n kurdu\u011fu Komrat Cumhuriyetinin \u00f6mr\u00fc bir ay bile s\u00fcrmedi. \u0130mparatorluk, Komrat’taki ayaklanmay\u0131 bast\u0131rarak b\u00f6lge \u00fczerindeki politikalar\u0131n\u0131 uygulamay\u0131 devam ettirdi.<\/p>\n

Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k yerine \u00f6zerklik<\/p>\n

1990’lu y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131nda ise Gagauzlar ikinci kez ba\u011f\u0131ms\u0131z giri\u015fiminde bulundu. 80’li y\u0131llar\u0131n sonunda organize olan Gagauzlar, 19 A\u011fustos 1990’da ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etti. Ancak Ki\u015finev<\/a>, bu karar\u0131n anayasaya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu beyan etti ve Gagauz Yeri’ne milliyet\u00e7i Moldovanlardan olu\u015fan g\u00f6n\u00fcll\u00fc birlikler g\u00f6nderdi. \u00dclke i\u00e7 sava\u015f\u0131n e\u015fi\u011fine geldi, ancak o d\u00f6nemde eski Sovyet co\u011frafyas\u0131 \u00fczerinde etkisini kaybetmemeye \u00e7al\u0131\u015fan Rusya<\/a>duruma m\u00fcdahale etti. Transdinyester’deki gibi kan d\u00f6k\u00fclmedi, Gagauzya 1990-1994 seneleri aras\u0131nda tan\u0131nmayan bir “ba\u011f\u0131ms\u0131z” devlet olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc.<\/p>