Rafet ULUTURK
\n1912- 1913\u2019te Rodoplarda Pomak T\u00fcrk kimli\u011fi H\u0131ristiyanla\u015ft\u0131r\u0131larak yok edilmeye hedef
\noldu. Din, dil, isim, kimlik de\u011fi\u015ftirme zulm\u00fc genel ve \u015fiddetliydi.
\nM\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 yok etme eylemi b\u00fct\u00fcn k\u00f6yleri ve haneleri kas\u0131p kavurdu.
\nPomak b\u00f6lgeleri i\u015fgal edildi. Bulgar idari makamlar\u0131n\u0131n k\u00f6y ve kasabalara yerle\u015fmesiyle
\n1912 y\u0131l\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n isim, soyad\u0131, din, giyim ve ya\u015fam tarz\u0131 de\u011fi\u015ftirmekle
\nH\u0131ristiyanla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u015fi \u00f6ncelikli oldu. M\u00fcsl\u00fcmanlardan H\u0131ristiyan yapma i\u015fini askeri din
\nadamlar\u0131 – ordulu papazlar, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k, M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k ve T\u00fcrk d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131n
\nba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7eken Makedonya \u0130\u015f Devrim \u00d6rg\u00fct\u00fc (VMRO) \u00e7eteleri, haydutlar\u0131n zorlamas\u0131ndan
\ng\u00fc\u00e7 ald\u0131 ve yerel kilise g\u00f6revlileri \u00fcstlendi.
\nBu zorlama o zaman Bulgar demokratik ayd\u0131n tabakas\u0131 taraf\u0131ndan tepkiyle kar\u015f\u0131land\u0131.
\nM\u00fcsl\u00fcmanlara zorla kimlik de\u011fi\u015ftirmek isteyenlere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar aras\u0131nda, \u00f6n s\u0131ralar\u0131nda
\nyazar Anton Stra\u015fimirov\u2019u g\u00f6r\u00fcyoruz.
\nSava\u015f y\u0131llar\u0131nda \u00e7\u0131kan \u201cTs\u0131rkoven vestnik\u201d (Kilise Gazetesi) konuya adad\u0131\u011f\u0131 \u00f6zel
\nbir yaz\u0131da iktidar\u0131 ve makamlar\u0131 Pomaklar\u0131 H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 kabule zorlama zaman\u0131n\u0131n asla
\nka\u00e7\u0131r\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fine uyard\u0131. Yaz\u0131da, acele edilmesinde ve enerjik davran\u0131lmas\u0131nda
\n\u0131srar ediliyordu. \u201cZaman\u0131n uygun oldu\u011funa\u201d i\u015faret edilirken, kamuoyunun ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fte
\noldu\u011funa yer verilmiyor, olaya yaln\u0131z Bulgar Ortodoks kilisesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131l\u0131yordu. Bu
\nsaptama \u00c7ar ve h\u00fck\u00fcmet \u00e7evrelerinde destek buldu.
\nH\u0131ristiyanla\u015ft\u0131rmay\u0131 \u00f6rg\u00fctleyen \u00c7ar ve Ba\u015fbakan!
\nPomaklar\u0131 M\u00fcsl\u00fcman dininden H\u0131ristiyan dinine ge\u00e7meye zorlama konusuna ili\u015fkin
\nayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in rahip d-r Stefan Yankov kona\u011fa \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131. \u00c7ar Ferdinand ile e\u015fi gerekli
\nmalumat\u0131 ald\u0131ktan sonra Y\u00fcksek Ruhani Meclis Sekreteri Stefan Kostov konuyla ilgili
\nba\u015fbakan \u0130v. Ev. Ge\u015fov\u2019a da gerekli bilgileri iletti. Pomak yerle\u015fim yerlerine k\u00fc\u00e7\u00fck kiliseler
\nin\u015fa edilmesi, bunlara din kitaplar\u0131, ruhani giysi ve gerekli g\u00f6r\u00fclen ba\u015fka dinsel e\u015fyalar\u0131n
\nsa\u011flanmas\u0131na gerekli paralar\u0131n toplanmas\u0131yla birlikte K\u0131z\u0131l Ha\u00e7 \u00f6rg\u00fct\u00fcnden de H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131
\nyeni kabul edenlere hediye olarak kalpak, \u0130ncil, ayakkab\u0131, elbise sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in yard\u0131m
\nyine ba\u015fbakandan istendi.
\nG\u00fcney Rodoplar\u2019da H\u0131ristiyanl\u0131k nas\u0131l dayat\u0131ld\u0131?
\nM\u00fcsl\u00fcman Pomaklar\u0131n isim ve soyadlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirip H\u0131ristiyan dinini kabul etmeye
\nzorlanmalar\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren bir program 1912 sonunda Y\u00fcksek Ruhani Meclis taraf\u0131ndan
\nhaz\u0131rland\u0131 ve 1913\u2019\u00fcn Ocak ay\u0131nda onayland\u0131. Bu program bir \u201cruhani g\u00f6rev\u201d olarak saptan\u0131rken
\ni\u015fin \u00f6n\u00fcnde papazlar olmakla bir s\u00fcr\u00fc din g\u00f6revlisi eyleme kat\u0131lacakt\u0131. G\u00f6revliler bu
\n\u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 iki ayr\u0131 b\u00f6lgede y\u00fcr\u00fcteceklerdi. Biri, G\u00fcney Rodoplar ile G\u00fcm\u00fclc\u00fcne. \u0130kincisi
\nNevrekop (Gotse Del\u00e7ev) b\u00f6lgesiydi. G\u00fcney Rodop-G\u00fcm\u00fclc\u00fcne b\u00f6lgesinde isimler ve din
\nde\u011fi\u015ftirilerek H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 kabule zorlama 1912\u2019de ba\u015flad\u0131. Genel Kurmayda Din\u0130\u015fleri
\nBa\u015fkan\u0131 olan Stara Zagora piskoposlu\u011funu y\u00f6neten Dragovo papaz\u0131 Yosif i\u015fin ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti.<\/p>\n
8 kilise hizmet\u00e7isi ve bir ayinci ona yard\u0131m edecekti. 25 Nisan 1912\u2019de papaz Yosif sa\u011fl\u0131k
\nnedenleriyle izine ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda yerine Sofya Metropolit hanesinde piskopos naibi olan Levki
\npapaz\u0131 Varlaam\u2019a atand\u0131.
\nG\u00fcney Rodoplar\u2019da Pomak n\u00fcfusun M\u00fcsl\u00fcman isimlerinin de\u011fi\u015ftirip H\u0131ristiyan
\ndinini kabul etmeye zorlan\u0131rken Bulgar makamlarca atanan ve k\u00f6y bek\u00e7isi veya polis olarak
\ng\u00f6rev alan baz\u0131 yerli Pomaklar da ba\u011fland\u0131. Onlar\u0131n vazifeleri aras\u0131nda, Pomaklar\u0131n Bulgar
\nisimlerinin yaz\u0131 oldu\u011fu sicil defterlerini korumak; \u00c7an \u00e7al\u0131p ayine \u00e7a\u011f\u0131rmak; yerlilerin
\nayinlere kat\u0131l\u0131p kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zetlemek; M\u00fcsl\u00fcman ahaliyi H\u0131ristiyan ya\u015fam usul\u00fcne
\ng\u00f6re davranmaya al\u0131\u015ft\u0131rmakt\u0131. Onlara belirli \u015fartlarda isim de\u011fi\u015ftirme yetkisi de tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131.
\n\u00d6rne\u011fin papaz yard\u0131mc\u0131s\u0131 g\u00f6revinde bulunan Hasan Saidov ile Petkovo k\u00f6y\u00fcnden Dimit\u0131r
\nKurtev\u2019in Eski K\u00f6y (Mala Arda) sakinlerini isimlerini de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in hane hane silahla
\ngezip Pomaklar\u0131 bir kilise haline getirilen eski camiye zorla toplamak da vard\u0131. K\u00f6yl\u00fclerin
\nisimleri vaft\u0131z edilmeden, bir mum bile yak\u0131lmadan apar topar de\u011fi\u015ftirilmi\u015fti. Papaz
\nyard\u0131mc\u0131lar\u0131 k\u00f6yl\u00fclere H\u0131ristiyan ad\u0131 koyup Pomaklara birer ha\u00e7 tak\u0131p, ba\u015flar\u0131na kalpak
\nge\u00e7iriyordu. Kiliseye \u00e7evrilen camilerin minareleri y\u0131k\u0131l\u0131yordu. Eski K\u00f6yde \u00e7anlar cami
\navlusundaki a\u011f\u0131c\u0131n dal\u0131na as\u0131ld\u0131. Pazar ayini i\u00e7in \u00e7an\u0131 Petkovo\u2019lu Papaz Hariton gelip
\n\u00e7al\u0131yordu. O, isim de\u011fi\u015ftirme ve H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc dayatma i\u015fini Petkovo k\u00f6y\u00fcnde
\nba\u015far\u0131l\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fine dair raporunu yazmazdan \u00f6nce, Blatevo k\u00f6y\u00fcnde kur\u015funa dizilen
\n18 Pomak Arda \u0131rma\u011f\u0131 \u00fczerindeki k\u00f6pr\u00fcden suya at\u0131ld\u0131. Bu Pomaklar Petkovo k\u00f6yl\u00fcleriydi.
\n\u00c7ok direnen ve b\u00fcy\u00fck say\u0131da kurban veren Petkovo Pomaklar\u0131 belirli bir zaman sonra
\nmukavemete ara verdi. Kurtulu\u015fu G\u00fcm\u00fclc\u00fcne ye ka\u00e7makta bulanlar da oldu. Ka\u00e7anlardan
\nbiri olan Haf\u0131z Hasan 1932\u2019de k\u00f6y\u00fcne d\u00f6nd\u00fc. \u0130sim ve din de\u011fi\u015ftirme konusunda sert bask\u0131
\nalt\u0131na al\u0131n\u0131nca yak\u0131nlar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Bursa\u2019ya ka\u00e7t\u0131.
\n\u00dcrpek (Kr\u0131stevo) k\u00f6y\u00fcnde isim ve din de\u011fi\u015ftirme facias\u0131 1913\u2019te ba\u015flad\u0131. Dininden
\nvazge\u00e7mek istemeyen Ay\u015fe Pa\u015falieva \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. \u00dcrpeklilerin isimleri hem muhtarl\u0131kta
\nhem de camide de\u011fi\u015ftirildi. M\u00fcsl\u00fcman ismi ve dinimizin az\u0131l\u0131 d\u00fc\u015fman\u0131 olan Papaz Kuzey
\nBulgaristan\u2019\u0131n \u00c7evren Bryag kasabas\u0131ndan gelmi\u015fti. 1912\u2019nin son g\u00fcnlerinde \u00e7eteci haydutlar
\nDola\u015f\u0131r (Zagrajden) k\u00f6y\u00fcn\u00fc ku\u015fatt\u0131 ve daha sonra ele ge\u00e7irdi. K\u00f6y\u00fcn\u00fc namusunu dinini
\nve ismini \u015ferefle savunan Recep Bekir \u015fehit d\u00fc\u015ft\u00fc. Ordu birlikleriyle beraber k\u00f6ye k\u0131rm\u0131z\u0131
\nat \u00fcst\u00fcnde papaz da girdi. Ahmet Kar\u015f\u0131l\u0131 Papaz naibi atand\u0131. Dola\u015f\u0131r camiine toplanan
\nk\u00f6yl\u00fclerin isimleri caminin mihrab\u0131 \u00f6n\u00fcnde de\u011fi\u015ftirildi.
\nBalc\u0131 Dere, Kanievo, Susuz K\u00f6y (Bezvodno) Hasan K\u00f6y ve Alaburun Pomaklar\u0131n\u0131n
\nisimleri de ayn\u0131 camide de\u011fi\u015ftirildi. Hambar Dere k\u00f6y\u00fcnde ismini ve dinini de\u011fi\u015ftirmek
\nistemeyen ya\u015fl\u0131 bir kad\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. K\u00f6yl\u00fclerden bir\u00e7o\u011fu G\u00fcm\u00fclc\u00fcne ve Bursa\u2019ya ka\u00e7t\u0131.
\nDaha sonraki y\u0131llarda Dola\u015f\u0131r k\u00f6y\u00fcne d\u00f6nenler oldu.
\nS\u00f6\u011f\u00fct\u00e7\u00fck (V\u0131rbina) k\u00f6y\u00fcnde cami minaresi y\u0131k\u0131ld\u0131. Cami i\u00e7ine ha\u00e7lar as\u0131ld\u0131. Avlusundaki
\nkirazda \u00e7an salland\u0131. \u0130sim ve din de\u011fi\u015ftirmeyi kabul etmeyen k\u00f6yl\u00fclerden \u00e7o\u011fu ormana
\nka\u00e7t\u0131. Askerler k\u00f6yl\u00fcleri toplay\u0131p geri getirdi ve zorla H\u0131ristiyanla\u015ft\u0131rd\u0131lar. Vaftiz edilen ve
\nbuhur duman\u0131 koklat\u0131lan k\u00f6yl\u00fcler papaz\u0131n c\u00fcppesini \u00f6pmeye zorland\u0131 ve ard\u0131ndan isimleri
\nde\u011fi\u015ftirildi. Erkeklere kalpak da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. Kad\u0131nlar geleneksel Pomak giysilerini \u00e7\u0131karmaya
\nzorland\u0131. Papazlar\u0131n ba\u015fka k\u00f6ylerde de i\u015fi oldu\u011fundan S\u00f6\u011f\u00fct\u00e7\u00fck Pomaklar\u0131 H\u0131ristiyan
\nadet ve geleneklerine uymada birbirlerini kontrol etme \u015fart\u0131yla serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131lar. Osman
\nVeleski ve Hasan Truski denetleyici olarak atand\u0131. Kilise durumuna getirilen eski camilerine
\ns\u00f6zde istavroz \u00e7ekmek i\u00e7in giren k\u00f6yl\u00fcler namaz k\u0131lmaya devam ettiler.<\/p>\n
Tr\u0131n k\u00f6y\u00fc bir merkez k\u00f6y ve yol kav\u015fa\u011f\u0131 oldu\u011fundan, onlar \u015fimdiki ad\u0131 Tr\u0131bi\u015fte olan
\nkom\u015fu k\u00f6yde vaftiz edildiler.
\nYonuz Dere k\u00f6y\u00fcnde k\u00f6y imam\u0131 Hasan Kaftac\u0131 da vaftiz edildi. Onun H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131
\nkabul etmesi \u00f6ld\u00fcr\u00fclece\u011fi haberini ald\u0131ktan sonra oldu. Yonuz Derede askeri kararg\u00e2h da
\nkuruldu. Alelacele bir kilise de yap\u0131ld\u0131. Yani vaftiz edilenler istavroz etmek i\u00e7in bu kiliseye
\ngetiriliyordu. Akp\u0131nar (Byala Reka) k\u00f6yl\u00fclerine de vaftiz ettirildi. Erkeklerin fesleri topland\u0131
\nve kasket da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. Kad\u0131nlar da renkli \u00f6nl\u00fcklerinden oldular.
\nDvutk\u00f6y\u2019de (Davitkovo) isim ve din de\u011fi\u015ftirme sald\u0131r\u0131s\u0131na ilk kurban giden bir
\nPomak\u2019\u0131n fesi oldu. Kafas\u0131na kasket ge\u00e7irilen imam Hasan\u2019\u0131n da ad\u0131 ve dini de\u011fi\u015ftirildi.
\nCaminin minaresi y\u0131k\u0131ld\u0131 ama M\u00fcsl\u00fcman Pomaklar gelecek sene yeni minare diktiler.
\nElek\u00e7e K\u00f6yde (Starsevo) Pomaklar 1912\u2019nini Kas\u0131m ay\u0131nda vaftiz edildi. K\u00f6ye kat\u0131r
\ns\u0131rt\u0131nda getirilen b\u00fcy\u00fck kazan cami i\u00e7inde oca\u011fa kondu. Ya\u015fl\u0131lara su serpilirken, \u00e7ocuklar
\nkazanda y\u0131kand\u0131. Papaz hepsine ha\u00e7 \u00e7ekmeyi \u00f6\u011fretti. Camiden kilise yap\u0131ld\u0131. Avludaki
\nas\u0131rl\u0131k a\u011f\u0131c\u0131n dallar\u0131na da \u00e7an as\u0131ld\u0131. H\u00fcseyin Sandov\u2019un i\u015fi her Pazar \u00e7an \u00e7almakt\u0131. H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131
\nkabul etmediklerinden dolay\u0131 k\u00f6yl\u00fclerden \u00e7o\u011fu Bulgar Prensli\u011findeki Bratsigovo
\nkasabas\u0131na s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Din de\u011fi\u015ftirme kampanyas\u0131 sona erdikten sonra k\u00f6ylerine d\u00f6nen pek
\nolmad\u0131. Tr\u0131mba\u015f adl\u0131 bir k\u00f6yl\u00fc H\u0131ristiyan dinini kabul etmeyince, Uzun Dere k\u00f6pr\u00fcs\u00fcnden
\nsalland\u0131r\u0131ld\u0131 ve direnmeye devam ederken sulara at\u0131ld\u0131 ve ayini okundu.
\nTikla (Sredets) Granat\u015fi Burevo, Kozarka, Ko\u00e7ani k\u00f6yleri ve etraf mahalleler vaftiz
\ni\u015finin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Ravnitsa mevkiinden uzak kald\u0131\u011f\u0131ndan isim de\u011fi\u015ftirme H\u0131ristiyanl\u0131\u015ft\u0131rma
\nmerkezleri iki oldu. Merkez konumlu olan Tikla\u2019da ah\u015fap olan minare kesildi. Cami avlusunda
\nbir b\u00fcy\u00fck\u00e7e ta\u015f \u00fczerine \u00e7\u0131kan papaz, s\u0131raya dizilmi\u015f olan Pomaklar\u0131 birer birer vaftiz
\netti. Ravnitsa mevki i\u011finde Pomaklar\u0131 Selvi\u2019den (Sevlievo) gelen bir Papaz vaftiz etti.
\n1912\u2019de Ahi-\u00c7elebili Pomaklardan Salih Agu\u015fun Pomaklar\u0131 yaz\u0131 Kirazli\u2019da k\u0131\u015f\u0131 da
\nToz P\u0131nar\u2019da (Mogilitsa) ge\u00e7iriyordu. Albay Vl. Serafimov emrindeki askeri birlik Salih
\nAgu\u015f sorundaki Pomaklar\u0131 eski Bulgar zengin ailelerindenmi\u015fler gibi tan\u0131mak istedi\u011fini
\ngizlemiyordu. Agu\u015flar\u0131n vaftiz edilmesini isteyenlerin iki arzusu vard\u0131: Bu Pomak soyunun
\nRodoplardaki otlaklar\u0131 ve tarlalar\u0131 sonsuzdu. S\u00fcr\u00fcleri de kalabal\u0131kt\u0131. Ekonomik bak\u0131ma
\ndurumlar\u0131 iyi olan Agu\u015flar\u0131n manevi etkisi ve n\u00fcfusu da b\u00fcy\u00fckt\u00fc. Bu soydan m\u00fcft\u00fcler vard\u0131.
\nAhi-\u00c7elebi m\u00fcft\u00fcs\u00fc Hac\u0131 Salih ve di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman alimler Toz Burun, Pa\u015fmakl\u0131 (Smolyan)
\nve Smilyanda m\u00fcft\u00fcl\u00fck yapan H\u00fcseyin Efendi ile Mehmet Agu\u015f sayg\u0131n ki\u015filerdi. T\u0131r\u0131n
\nk\u00f6y\u00fc imam\u0131 Dalg\u0131\u00e7 Agu\u015f Efendi de onlardand\u0131. \u0130stanbul\u2019da Mehmet Agu\u015f, \u0130zmir\u2019de Petref
\nBey ve Filistin\u2019de Hasan \u015eak\u0131r Bey hep ayn\u0131 k\u00f6klerdendiler. Agu\u015feflerin din de\u011fi\u015ftirmesi
\nve eski kimliklerinden s\u00f6zde vazge\u00e7meleri daha tantanal\u0131 bir ortamda ge\u00e7sin niyetiyle
\nt\u00f6rene Ekzarh Stefan da davet edilmi\u015fti. Daha sonra bir mand\u0131ra halinde i\u015fletilen ve bug\u00fcn
\nde ayakta olan bir bina kilise haline getirildi. T\u00fcm \u00e7abalar\u0131n bo\u015fa gitti\u011fi \u00f6\u011frenildi. Agu\u015flar
\nsoyundan kimsenin ismi ve soyad\u0131 Bulgar siciline kaydedilmedi. \u00dcst\u00fcne \u00fcstelik Agu\u015flar
\nsoyundan hi\u00e7bir Bayan papaz\u0131n da\u011f\u0131tt\u0131\u011f\u0131 elbiseleri giymedi. \u015eu da var, gergin ortama kar\u015f\u0131n,
\nAgu\u015flar soyundan hi\u00e7bir kimse Yunanistan\u2019a ya da Osmanl\u0131 topraklar\u0131n\u0131n derinlerine do\u011fru
\nka\u00e7may\u0131 denemedi. So\u011fukkanl\u0131, sab\u0131rl\u0131 ve cesur davran\u0131\u015flar\u0131 Agu\u015flar soyunu kan d\u00f6kmeden
\nkorudu. Mogilitsa k\u00f6y\u00fcnde Agu\u015flar\u0131n \u0131rgatlar\u0131ndan biri din de\u011fi\u015fikli\u011fini kabul etmeyince
\n\u00f6k\u00fcz gibi boyunduru\u011fa ko\u015fuldu ve saban \u00e7ekti.<\/p>\n
Bu \u0131rgat\u0131n asl\u0131nda bir H\u0131ristiyan oldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ikinci defa H\u0131ristiyan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131,
\ngene de inanmad\u0131lar ve genci \u00e7\u0131r\u0131l\u00e7\u0131plak soydular.
\nDar\u0131 Dere (Zlatograt) kasabas\u0131nda 600 – 700 Pomak ve 100 hane Bulgar ya\u015f\u0131yordu.
\nBu kadar kalabal\u0131k bir M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusun vaftiz edilmesi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck say\u0131da Papaza ihtiya\u00e7
\nvard\u0131. Halen K\u0131rcaali iline ba\u011fl\u0131 Emlener k\u00f6y\u00fcnden olan (Dobromirtsi) ve Osmanl\u0131 askeri
\nbirli\u011fiyle beraber Dar\u0131 Dere\u2019ye ta\u015f\u0131nan Ali Bey\u2019in Kona\u011f\u0131na doldulaer. O y\u0131llarda Dar\u0131
\nDere\u2019de \u201cTs. Georgi\u201d adl\u0131 bir kilise de vard\u0131. Dar\u0131 Dere Pomaklar\u0131ndan daha fazlar\u0131 bu
\nkilisede vaftiz edildi.
\n1912 y\u0131l\u0131 sonunda Tekir k\u00f6y\u00fcnde (Sevino) H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 kabul ettirme zulm\u00fc Haf\u0131z
\nEmin\u2019in Kona\u011f\u0131nda uyguland\u0131. Askerin ku\u015fatt\u0131\u011f\u0131 konak duvarlar\u0131n\u0131n i\u00e7inde su kaynat\u0131ld\u0131
\nve kandil yak\u0131ld\u0131. Daha sonralar\u0131 T\u00fcrk \u00e7eteleri taraf\u0131ndan hesab\u0131 g\u00f6r\u00fclen H\u00fcseyin Maletsov,
\nGudevitsa k\u00f6y\u00fcnde Pomaklar\u0131 vaftiz ederken yard\u0131m etmi\u015fti. Bu k\u00f6yde Hasibe K\u00f6r ve
\ntorunu \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Caminin minaresi y\u0131k\u0131ld\u0131. Cami e\u015fyalar\u0131 ve k\u00f6yl\u00fclerin var\u0131 yo\u011fu talan
\nedildi ve kat\u0131ra y\u00fcklenip ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131.
\nPalas (Rudozem) kasabas\u0131na yak\u0131n olan Borie k\u00f6y\u00fcnde isim ve din de\u011fi\u015ftirmeye
\nUstino\u2019lu papaz Tonyo Georgiev zorlad\u0131. Borie k\u00f6yl\u00fcleri asker dip\u00e7ikleriyle dip\u00e7iklenerek
\n\u015eerif \u015eerifov\u2019un evine dolduruldu. \u00c7ardaktan Pomaklar\u0131n \u00fczerine kutsanm\u0131\u015f su serpildi.
\n\u0130smilyan k\u00f6y\u00fcnde vaftiz papaz\u0131 \u00c7okmakovo k\u00f6y\u00fcnden \u00f6zel olarak gelen Papaz \u00c7ak\u0131rov
\nve yard\u0131mc\u0131s\u0131 da muhtar Tom\u00e7ev\u2019ti. \u0130smilyanl\u0131lar vaftiz edilirken \u00e7obanlardan Emin
\nIl\u0131cal\u0131 ve Bekir yard\u0131m ettiler. Caminin minaresi devrildi, Konaklar ate\u015fe verildi, Kaynarca
\nmahallesi de y\u0131k\u0131ld\u0131. Pomaklar\u0131n zorla vaftiz edilmesinden sonra, sindirildiklerinden dolay\u0131
\nOsmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu derinlerine ka\u00e7an Pomaklar\u0131n evlerine ve topraklar\u0131na \u00c7omakovo,
\nArda ve Gudevitsa k\u00f6ylerinden Bulgarlar yerle\u015ftirildi. Bu k\u00f6yde de Pomak erkeklerin
\nfesleri topland\u0131 ve kalpak da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. Kad\u0131nlar\u0131n f\u0131rtlar\u0131ndaki fereceler topland\u0131 ve onlara yeni
\ntip ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. Papaz \u00c7ak\u0131rov\u2019un ayinlerini daha iyi i\u015fitebilmeleri i\u00e7in bayanlar\u0131n
\nkulaklar\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr \u015fekilde a\u00e7\u0131kta tutmalar\u0131 dayat\u0131ld\u0131. K\u00f6y camisi kilise yap\u0131ld\u0131. H\u0131ristiyan
\nisimleri Simo ve Mityo olan k\u00f6y bek\u00e7ilerinden S\u00fcl\u00fc Seyitov ile Mehmet Recebov\u2019tan
\nH\u0131ristiyan dini istemlerine ve usul\u00fcne g\u00f6re ya\u015fay\u0131\u015fa ge\u00e7ilmesini denetlemeleri istendi.
\nRavnina k\u00f6y\u00fc sakinleri camiye topland\u0131 ve isimleri de\u011fi\u015ftirilirken vaftiz de edildiler ve her
\nPazar kiliseye toplan\u0131p dua ezberlediler. Ramazan ay\u0131nda k\u00f6yleri dola\u015fan bek\u00e7i Mehmet
\nRecebov Pomak hanelerine girip oru\u00e7 tutup tutmad\u0131klar\u0131n\u0131 denetledi. Moratev h\u00f6\u011f\u00fc adl\u0131
\nyerde bir kilise kurma plan\u0131 da \u00e7izilse de, ta\u015flar ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f ve bir bir \u00fcst\u00fcne y\u0131\u011f\u0131l\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r.
\n2014 Bulgar a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f milliyet\u00e7ilerinin, Pomak, T\u00fcrk M\u00fcsl\u00fcman d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n k\u00f6kleri
\n1912\u2019lere i\u015fte bu \u015fekilde iniyor. Bu memlekette 100 y\u0131l boyunca hep ayn\u0131 oyun oynand\u0131.
\nDevletin derdi hep M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ismi, soy ad\u0131, mezar ta\u015f\u0131, dini, s\u00fcnnetti, elbisesi ve dili
\noldu. Bu sorun bir an bile huzur ya\u015famadan tekerlene tekerlene g\u00fcn\u00fcm\u00fcze geldi. Biz bug\u00fcn
\n\u201cBulgar Etnik Modeli\u201d \u00e7\u00f6pe at\u0131lmal\u0131d\u0131r derken, t\u00fcm bunlar\u0131 yani dedelerimizin, babalar\u0131m\u0131z\u0131n
\nve kendi \u00e7ilelerimizi birlikte ele al\u0131yoruz ve yeni ku\u015fa\u011f\u0131n ayn\u0131 \u00e7ileyi \u00e7ekmemesini
\nistiyoruz.
\nDemokratikle\u015febilirsek bu \u00e7iller s\u00f6nebilir.
\nRodoplardaki 1912 isim ve din de\u011fi\u015ftirme ara\u015ft\u0131rmam\u0131z devam edecektir.<\/p>\n
<\/p>