{"id":11651,"date":"2014-10-21T21:15:29","date_gmt":"2014-10-21T18:15:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/?p=11651"},"modified":"2014-10-21T21:15:29","modified_gmt":"2014-10-21T18:15:29","slug":"turk-dunyasinda-aci-bir-yildonumu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/turk-dunyasinda-aci-bir-yildonumu\/","title":{"rendered":"T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131&#8217;nda Ac\u0131 Bir Y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc"},"content":{"rendered":"<p>Alptekin CEVHERL\u0130<\/p>\n<p>++++++<\/p>\n<p>K\u0131rg\u0131zistan&#8217;\u0131n d\u00fcnyaca \u00fcnl\u00fc yazarlar\u0131ndan Cengiz Aytmatov&#8217;un me\u015fhur roman\u0131ndaki Mankurtlara d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bir toplum haline geldik. H\u0131zla millet vasf\u0131ndan toplum vas\u0131fs\u0131zl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyoruz. Elbette bu sadece bizim \u00fclkemize mahsus bir durum de\u011fil. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya \u015famil bir \u015fekilde, milletleri millet yapan k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferler ve tarihi miraslar h\u0131zla de\u011fersizle\u015ftiriliyor ve yok oluyor. Bug\u00fcn sadece \u015fekil \u015fartlar\u0131na \u00f6nem vererek g\u00fcn\u00fcn\u00fc g\u00fcn etmeye \u00e7al\u0131\u015fan zihniyetin topluma egemen olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla ortal\u0131kta mankurt gibi gezen insanlardan m\u00fcte\u015fekkil hale gelindi, geliniyor.<\/p>\n<p>\u00d6z ise Allah&#8217;a emanet&#8230;<\/p>\n<p>Bizi biz yapan de\u011ferlerden birisi de 4 Ekim 1938 y\u0131l\u0131nda Sovyet Rusya taraf\u0131ndan kur\u015funa dizilerek idam edilen \u00fcnl\u00fc T\u00fcrk Edebiyat\u00e7\u0131s\u0131 \u00c7olpan&#8217;d\u0131r&#8230;<\/p><div id=\"bghab-2405036019\" class=\"bghab-icerik-icine bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>1897 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkistan&#8217;da bug\u00fcnk\u00fc \u00d6zbekistan&#8217;\u0131n Fergana vilayetine ba\u011fl\u0131 olan Andican kentinde do\u011fdu. Ger\u00e7ek ad\u0131 Abd\u00fclhamit S\u00fcleyman&#8217;d\u0131r. \u00c7olpan (Tan Y\u0131ld\u0131z\u0131) onun takma ad\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u00c7olpan T\u00fcrkistan&#8217;daki Cedit, d\u00f6neminin en \u00f6nemli \u015fairidir. Hem medresede, hem Rus okullar\u0131nda \u00f6\u011frenim g\u00f6rm\u00fc\u015f; Arap\u00e7a, Fars\u00e7a, Rus\u00e7a ve \u0130ngilizce \u00f6\u011frenmi\u015ftir. Mevl\u00e2na, Sadi, Haf\u0131z, Hayyam, Ali \u015eir Nevay\u00ee, Fuz\u00fcl\u00ee gibi T\u00fcrk ve \u0130sl\u00e2m yazarlar\u0131n\u0131 okumu\u015ftur. Devrin di\u011fer cedit\u00e7ileri gibi Osmanl\u0131, Kazan, , K\u0131r\u0131m ve Azerbaycan T\u00fcrk edebiyatlar\u0131n\u0131yak\u0131ndan takip etmi\u015ftir. T\u00fcrkiye\u2019den Tevfik Fikret, Cenap \u015eahabettin, Mehmet Emin Yurdakul, Ziya G\u00f6kalp ve Mehmet Akif Ersoy gibi \u015fair ve yazarlar\u0131 yak\u0131ndan tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\n1917-1918 y\u0131llar\u0131nda Orenburg\u2019da \u201cVakit\u201d Gazetesi\u2019nde \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken Ba\u015fkurt Mill\u00ee H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin de sekreterlik g\u00f6revini de y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ba\u015fkurdistan&#8217;\u0131n Ruslarca i\u015fgali, Kom\u00fcnizmin vaat etti\u011fi s\u00f6zde \u201ch\u00fcrriyet\u201dinin tamamen yalan oldu\u011funu anlamas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\n\u00dclkesine d\u00f6nm\u00fc\u015f ve T\u00fcrk halk\u0131na vurulan \u00e7elik prangalar\u0131 T\u00fcrk\u00e7e&#8217;nin y\u0131ld\u0131r\u0131mlar\u0131yla par\u00e7alamak i\u00e7in daha \u00e7ok \u015fiirler yazmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\nAyr\u0131ca hik\u00e2yeler, oyunlar kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>1920-1926 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ise Oygan\u0131\u015f &lt;Uyan\u0131\u015f&gt; (Ta\u015fkent 1922), Bulaklar (Ta\u015fkent 1924) ve Tan S\u0131rlar\u0131 (Ta\u015fkent 1926) adl\u0131 eserlerini yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu eserlerinde yer alan toplam 119 \u015fiir, mill\u00ee sembolizmin e\u015fsiz \u00f6rnekleridir. \u00c7olpan, mill\u00ee meseleler yan\u0131nda sosyal buhranlar\u0131 da i\u015flemi\u015ftir.<br \/>\nD\u00f6nemin Kazak T\u00fcrk\u00fc yazarlar\u0131ndan Magcan Cumabay gibi T\u00fcrk \u0130stikl\u00e2l Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 g\u00f6n\u00fclden desteklemi\u015f ve bu ama\u00e7la \u015fiirler yazm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\n1920\u2019li y\u0131llarda T\u00fcrkiye&#8217;de Anadolu&#8217;yu i\u015fgal eden Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131 verilen sava\u015f\u0131 da yak\u0131ndan takip eden Abdulhamid \u00c7olpan, T\u00fcrk milletinin iyi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u201cTufan\u201d adl\u0131 \u015fiirinde; \u201cEy \u0130n\u00f6n\u00fc, ey Sakarya, ey istikl\u00e2l erleri, Y\u00fcr\u00fc mazlumlar tufan\u0131n\u0131n \u00f6\u00e7 algu\u00e7\u0131 selleri\u201d, diyerek T\u00fcrkiye&#8217;nin yan\u0131nda oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a ilan etmi\u015ftir. Bu ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkistan&#8217;dan T\u00fcrk Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131&#8217;na g\u00f6nderilen yard\u0131mlar\u0131 da harekete ge\u00e7irmi\u015f, Buhara&#8217;da, Semerkant&#8217;ta, Ka\u015fgar&#8217;da kad\u0131nlar alyanslar\u0131n\u0131 dahi satarak T\u00fcrkiye&#8217;ye yard\u0131m olarak g\u00f6ndermi\u015flerdir&#8230;<br \/>\nBu \u015fiiri ve di\u011fer yaz\u0131 ve s\u00f6zlerinden dolay\u0131 Ruslarca bir\u00e7ok kez yarg\u0131lanarak, hapsolunmu\u015ftur. Bu arada T\u00fcrkistan&#8217;a s\u00f6zde adalet ve e\u015fitlik getirmek maskesi alt\u0131nda K\u0131z\u0131l\u0131ordu i\u015fgali de s\u00fcrmektedir.<br \/>\nO d\u00f6nem yazd\u0131\u011f\u0131 &#8220;G\u00fczel T\u00fcrkistan&#8221; \u015fiirinde hem\u015fehrilerine seslenir:<br \/>\nG\u00fczel T\u00fcrkistan sana ne oldu? Seher vaktinde g\u00fcllerin soldu, \u00c7emenler solmu\u015f ku\u015flar hem feryat<br \/>\nHepsi mahzun, olmaz m\u0131 dil \u015fad?<br \/>\nBilmem ni\u00e7in ku\u015flar u\u00e7maz bah\u00e7elerinde Birli\u011fimizin sars\u0131lmaz da\u011f\u0131 \u00dcmidimizin s\u00f6nmez \u00e7era\u011f\u0131 Birle\u015f ey halk\u0131m, gelmi\u015ftir \u00e7a\u011f\u0131,<br \/>\nBezensin \u015fimdi T\u00fcrkistan ba\u011f\u0131.<br \/>\nDavran halk\u0131m art\u0131k yeter bunca cevr \u00fc cefalar Bayra\u011f\u0131n\u0131 al, kalbin uyans\u0131n,<br \/>\nKulluk, esaret kamilen yans\u0131n,<br \/>\nKur yeni devlet, d\u00fc\u015fman irkilsin Y\u00fcce T\u00fcrkistan aya\u011fa kalks\u0131n<br \/>\nKendi \u00f6z vatan\u0131n\u0131n g\u00fcl bah\u00e7elerinde&#8230;<\/p>\n<p>Daha sonra bu \u015fiir, bir mar\u015f haline d\u00f6nerek b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131&#8217;na yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Kulland\u0131\u011f\u0131 dil sade bir T\u00fcrk\u00e7e ve \u015fiir tekni\u011fi \u00f6zg\u00fcnd\u00fcr. Ruslar ve i\u015fbirlik\u00e7ileri bile \u00c7olpan\u2019\u0131n sanat g\u00fcc\u00fcne hayrand\u0131r. Sovyet rejiminin propaganda masallar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda o, ger\u00e7ekleri pervas\u0131zca i\u015faret etmeye devam etmi\u015ftir.<br \/>\n\u00c7olpan rejim i\u00e7in tehlikelidir!<\/p><div id=\"bghab-3311176017\" class=\"bghab-icerik-icine-10-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<p>\u00d6nce \u201crejimin s\u00f6zc\u00fcs\u00fc bir \u015fair\u201d yapmak i\u00e7in \u00e7ok gayret g\u00f6sterirler. Yap\u0131lan her \u00f6neriyi elinin tersiyle iter.<br \/>\nStalin\u2019in talimat\u0131yla 1930\u2019lu y\u0131llarda \u015fiirleri y\u00fcz\u00fcnden sekiz defa tutuklan\u0131r. Hapishanede de yazar. Ancak bunlar\u0131 yay\u0131nlayacak bir yay\u0131nevi T\u00fcrkistan&#8217;da ne yaz\u0131k ki kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Eserleri halk\u0131n dilinde ve g\u00f6nl\u00fcnde yay\u0131nlanmaya ba\u015flar&#8230;<\/p>\n<p>Hapisten her \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda davas\u0131na kald\u0131\u011f\u0131 yerden devam eder.<br \/>\nStalin devrinde 1937&#8217;de halk d\u00fc\u015fman\u0131 ve milliyet\u00e7i olmakla su\u00e7lan\u0131p yeniden tutuklan\u0131r ve Ruslar\u0131n me\u015fhur &#8216;Ayd\u0131nlar\u0131 Temizleme&#8217; harek\u00e2t\u0131 esnas\u0131nda elinden kaleminden ba\u015fka hi\u00e7 bir silah\u0131 olmayan \u00c7olpan, 4 Ekim 1938&#8217;de kur\u015funa dizilerek \u015fehit edilir&#8230;<\/p>\n<p>Cesedi, mezar\u0131 t\u00fcrbe haline gelir ve T\u00fcrk halk\u0131nda mill\u00ee bilin\u00e7 uyanmas\u0131na vesile olur korkusuyla imha edilir&#8230;<\/p>\n<p>O, milletini ve \u015ferefini her \u015feyin \u00fczerinde tutarak, bir kahraman gibi \u015fehit olmu\u015ftur.<br \/>\nVefat\u0131ndan tam 19 y\u0131l sonra; 1957 y\u0131l\u0131nda \u00c7olpan\u2019\u0131n medeni hukuk y\u00f6n\u00fcnden su\u00e7suz oldu\u011fu ve yanl\u0131\u015fl\u0131kla idam edildi\u011fi Sovyet Mahkemelerince kabul edilir. Ancak eserlerinin bas\u0131lmas\u0131na izin yine de izin verilmez. Ta ki \u00d6zbekistan Devleti yeniden ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazan\u0131ncaya kadar&#8230;<\/p>\n<p>Allah, O&#8217;na ve b\u00fct\u00fcn \u015fehitlerimize rahmet ve ihsanda bulunsun&#8230;<\/p><div id=\"bghab-1067306706\" class=\"bghab-icerik-icine-15-paragraf bghab-entity-placement\"><script async src=\"\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6203283170189293\" crossorigin=\"anonymous\"><\/script><ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\" \ndata-ad-slot=\"7303146466\" \ndata-ad-layout=\"in-article\"\ndata-ad-format=\"fluid\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script> \n(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({}); \n<\/script>\n<\/div>\n<div id=\"bghab-3994145631\" class=\"bghab-yazi-altinda bghab-entity-placement\"><div class=\"bghab-adlabel\">Reklamlar<\/div><script async src=\"https:\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js\"><\/script>\r\n<!-- bghaber-yaz\u0131-sonu -->\r\n<ins class=\"adsbygoogle\"\r\n     style=\"display:block\"\r\n     data-ad-client=\"ca-pub-6203283170189293\"\r\n     data-ad-slot=\"4222328180\"\r\n     data-ad-format=\"auto\"\r\n     data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\r\n<script>\r\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\r\n<\/script><\/div><br style=\"clear: both; display: block; float: none;\"\/>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Alptekin CEVHERL\u0130 ++++++ K\u0131rg\u0131zistan&#8217;\u0131n d\u00fcnyaca \u00fcnl\u00fc yazarlar\u0131ndan Cengiz Aytmatov&#8217;un me\u015fhur roman\u0131ndaki Mankurtlara d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bir toplum haline geldik. H\u0131zla millet vasf\u0131ndan toplum vas\u0131fs\u0131zl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyoruz. Elbette bu<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"advanced_seo_description":"","jetpack_seo_html_title":"","jetpack_seo_noindex":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-11651","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yorum"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack-related-posts":[],"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/pc2PfJ-31V","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11651","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11651"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11651\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11651"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11651"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11651"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}