{"id":11203,"date":"2014-09-03T15:38:54","date_gmt":"2014-09-03T12:38:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/?p=11203"},"modified":"2019-07-10T18:02:43","modified_gmt":"2019-07-10T16:02:43","slug":"1950-1951-donemindeki-gocler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bghaber.org\/bghaber\/1950-1951-donemindeki-gocler\/","title":{"rendered":"1950-1951 d\u00f6nemindeki g\u00f6\u00e7ler"},"content":{"rendered":"

II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Bulgaristan Almanya\u2019n\u0131n yan\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131. Almanya\u2019n\u0131n 1943 y\u0131l\u0131ndan itibaren \u00e7e\u015fitli cephelerde yenilgiler almaya ba\u015flamas\u0131 etkisini Bulgaristan\u2019da da g\u00f6sterdi. Sovyetler Birli\u011fi 5 Eyl\u00fcl 1944 tarihinde Bulgaristan\u2019a sava\u015f ilan etti ve Rus Ordular\u0131 8 Eyl\u00fcl 1944 tarihinde Bulgaristan\u2019a girdiler. Bulgaristan\u2019daki Alman yanl\u0131s\u0131 h\u00fck\u00fcmet g\u00f6revden uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 ve yerine \u201cVatan Cephesi\u201d diye isimlendirilen Alman kar\u015f\u0131t\u0131 gruplar iktidara geldi.
\n\"mithat-atabay\"<\/a>27 Ekim 1946 tarihinde yap\u0131lan genel se\u00e7imlerde Vatan Cephesi oylar\u0131n % 71\u2019ni ald\u0131. Vatan Cephesi i\u00e7erisinde yer alan Bulgar Kom\u00fcnist Partisi Vatan Cephesi\u2019nin kazand\u0131\u011f\u0131 364 milletvekilinden 277\u2019sini elde ederek kurulan h\u00fck\u00fcmette \u00f6nemli bakanl\u0131klar\u0131 ele ge\u00e7irdi.
\n10 \u015eubat 1947 tarihinde Bulgaristan\u2019\u0131n Paris Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131 imzalamas\u0131ndan sonra ekonomik, siyasal, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel alanlarda \u00fclkede \u00f6nemli geli\u015fmeler ya\u015fand\u0131. Bu s\u00fcre\u00e7te Bulgaristan\u2019da ya\u015fayan T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrklere kar\u015f\u0131 asimilasyon politikas\u0131 ba\u015flat\u0131ld\u0131. S\u00f6z konusu politika ile etnik k\u00f6keni ne olursa olsun s\u0131n\u0131f bilincinin geli\u015ftirilerek ki\u015fisel ve etnik kimliklerin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve Sosyalist bir Bulgaristan devletinin ve toplumunun yarat\u0131lmas\u0131 ama\u00e7land\u0131. Ancak bu politikan\u0131n ger\u00e7ekle\u015femeyece\u011fi k\u0131sa s\u00fcrede anla\u015f\u0131ld\u0131. Hatta T\u00fcrkler aras\u0131nda ulusal bilincin geli\u015fmesi yan\u0131nda kendini M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrk olarak tan\u0131mlayan Pomaklar, Romanlar, Tatarlar ve Torbe\u015fler aras\u0131nda da \u201cT\u00fcrk\u201d tan\u0131m\u0131 kuvvet kazand\u0131. Bulgaristan y\u00f6netimi bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda daha \u00e7ok tar\u0131mla u\u011fra\u015fan bu kitlenin elindeki topraklar\u0131 kolektifle\u015ftirdi ve ellerindeki \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 devletle\u015ftirdi. Bir\u00e7ok T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrk k\u00f6yl\u00fc i\u015fsiz ve topraks\u0131z kald\u0131. Ayr\u0131ca dinsel bask\u0131lar artt\u0131. Kad\u0131nlar\u0131n e\u011fitim ve i\u015f hayat\u0131nda yer almas\u0131na y\u00f6nelik politikalar daha ziyade muhafazak\u00e2r bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm arz eden bu kesimde huzursuzlu\u011fu daha da fazlala\u015ft\u0131rd\u0131. T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrkler T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7 etmek i\u00e7in yollar aramaya ba\u015flad\u0131. Bu s\u0131rada Bulgaristan H\u00fck\u00fcmeti de Kore Sava\u015f\u0131 nedeniyle T\u00fcrkiye ile ili\u015fkileri bozulunca T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrkleri g\u00f6\u00e7e zorlayarak \u00fclkedeki n\u00fcfuslar\u0131n\u0131 azaltma ve kalanlar\u0131 da uygulayaca\u011f\u0131 politikalarla asimile etme yolunu se\u00e7ti.
\nBulgaristan, T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7 etmek isteyen Bulgar vatanda\u015f\u0131 T\u00fcrklerin durumu ile ilgili olarak T\u00fcrkiye\u2019nin Sofya B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi\u2019ne 10 A\u011fustos 1950 tarih ve 304-50-1 say\u0131l\u0131 bir nota vererek T\u00fcrk as\u0131ll\u0131 t\u00fcm Bulgar vatanda\u015flar\u0131n \u00fc\u00e7 ay i\u00e7inde T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan kabul edilmesini istedi. Bu notaya T\u00fcrkiye, Sofya B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u015fu cevab\u0131 verdi:
\n\u201cT\u00fcrkiye’ye hicret etmek isteyen Bulgar vatanda\u015f\u0131 T\u00fcrklerin durumu ile il\u00adgili olarak, 10 A\u011fustos 1950 tarihli ve 304-50-1 say\u0131l\u0131 notas\u0131nda Bulgar Halk Cumhuriyeti H\u00fck\u00fcmetinin serdetti\u011fi m\u00fctal\u00e2alar\u0131 dikkat ve ehemmiyetle in\u00adcelemi\u015f oldu\u011funu T\u00fcrkiye Cumhuriyeti D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 mezk\u00fbr h\u00fck\u00fc\u00admete bildirmekle \u015feref kazan\u0131r.\u201d
\nBulgar H\u00fck\u00fcmeti, meselenin asl\u0131 ile yak\u0131n bir m\u00fcnasebeti olmad\u0131\u011f\u0131 halde, notas\u0131na \u0131rk, din ve \u0131rk farklar\u0131na bakmaks\u0131z\u0131n, b\u00fct\u00fcn Bulgar vatanda\u015f\u00adlar\u0131na e\u015fit haklar tan\u0131m\u0131\u015f oldu\u011fu, az\u0131nl\u0131klar\u0131 sosyal, k\u00fclt\u00fcrel ve siyasal haklar\u0131n\u0131n e\u015fit \u015fekilde verildi\u011fini belirtti. Bulgaristan, notada 18 Ekim 1925 tarihli T\u00fcrk-Bulgar ikamet s\u00f6zle\u015fmesinde yaz\u0131l\u0131 h\u00fck\u00fcmlere g\u00f6re hareket etti\u011fini belirterek halen 250.000\u2019i bu\u00adlan ve bunu da a\u015faca\u011f\u0131n\u0131 ima etti\u011fi g\u00f6\u00e7menlere gerekli izin belgelerinin verdi\u011fini dile getirdi. Hatta bunlardan 54.000 kadar\u0131na memleketi terk i\u00e7in vize de verildi\u011fini a\u00e7\u0131klayarak T\u00fcrkiye Cumhuriyeti H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin s\u00f6zle\u015fmede belirtilen sorumluluklar\u0131n\u0131 yerine getirmedi\u011fini iddia etti.
\nBulgaristan T\u00fcrkiye\u2019yi zor durumda b\u0131rakmak, K\u0131\u015f mevsiminin yakla\u015fmas\u0131 sebebiyle zorla g\u00f6\u00e7 ettirmek istedi\u011fi T\u00fcrklerin mallar\u0131n\u0131 ucuza satmalar\u0131n\u0131 temin etmek ve \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcrede y\u00fcksek bir miktarda g\u00f6\u00e7menin T\u00fcrkiye\u2019ye gelmesi ile T\u00fcrkiye\u2019nin i\u00e7 huzurunu bozmak istemi\u015fti. B\u00fcy\u00fck bir sorun yaratan 1950-1951 d\u00f6nemindeki g\u00f6\u00e7lerde 154.393 ki\u015fi T\u00fcrkiye\u2019ye gelmi\u015fti.
\n1950 y\u0131l\u0131 Sonbahar\u0131nda 12.233 aile ve toplam 52.185 n\u00fcfus T\u00fcrkiye\u2019ye geldi. Bulgaristan bu hareketi ile T\u00fcrkiye\u2019yi zor durumda b\u0131rakmak, K\u0131\u015f mevsiminin ya\u015fla\u015fmas\u0131 sebebiyle zorla g\u00f6\u00e7 ettirmek istedi\u011fi T\u00fcrklerin mallar\u0131n\u0131 ucuza satmalar\u0131n\u0131 temin etmek ve \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcrede y\u00fcksek bir miktarda g\u00f6\u00e7menin T\u00fcrkiye\u2019ye gelmesi ile T\u00fcrkiye\u2019nin i\u00e7 huzurunu bozmak istedi.
\nT\u00fcrkiye\u2019nin s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 Bulgaristan\u2019dan gelen g\u00f6\u00e7menlere kapatmas\u0131n\u0131n as\u0131l sebebi, Bulgarlar\u0131n g\u00f6\u00e7menler aras\u0131na vizesiz baz\u0131 kimseleri ve \u00c7ingeneleri kar\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131yd\u0131. 1934 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan 2510 say\u0131l\u0131 \u0130sk\u00e2n Kanunu\u2019na g\u00f6re T\u00fcrk soyundan olanlar T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7men olarak gelebiliyordu. Kanunda \u00c7ingeneler T\u00fcrk soyundan say\u0131lm\u0131yordu. 12 Eyl\u00fcl 1950 g\u00fcn\u00fc Bulgaristan\u2019dan gelen 150 \u00c7ingene\u2019nin T\u00fcrkiye\u2019ye giri\u015fine izin verilmedi. Gerek\u00e7e olarak da Ruslara hizmet etmek amac\u0131yla Bulgarlar\u0131n g\u00f6\u00e7menler aras\u0131nda \u00c7ingeneleri koyarak onlardan ajan olarak yararlanmak istedi\u011fi belirtildi. Zira \u00c7ingeneler hem T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131r\u0131na yak\u0131n yerde oturmaktayd\u0131, hem de T\u00fcrk\u00e7e bilmekte ve T\u00fcrk adetlerine vak\u0131f durumdayd\u0131lar.
\nT\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti, \u00c7ingeneler y\u00fcz\u00fcnden 12 Eyl\u00fcl 1950 tarihinde s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 kapatt\u0131 ve ancak g\u00f6\u00e7menler T\u00fcrk s\u0131n\u0131r\u0131nda yo\u011fun bir \u015fekilde bekle\u015fmeye ba\u015flad\u0131lar. Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda Bulgar makamlar\u0131yla yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonucunda T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 g\u00f6\u00e7menlere 22 Eyl\u00fcl tarihinde tekrar a\u00e7t\u0131.
\nT\u00fcrkiye s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 tekrar g\u00f6\u00e7menlere a\u00e7arken Bulgaristan\u2019la bir protokol yapt\u0131 ve vizesi bulunmayanlar ile T\u00fcrk soyundan olmayan \u00c7ingenelerin T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6nderilmemesini \u015fart ko\u015ftu. Menderes H\u00fck\u00fcmeti bir karar alarak yap\u0131lmas\u0131 gerekenleri belirledi ve Ba\u015fbakan Adnan Menderes imzas\u0131yla t\u00fcm illere yap\u0131lmas\u0131 gerekenleri belirten karar\u0131 g\u00f6nderdi. Kararda \u015f\u00f6yle denilmektedir:
\n\u201cBug\u00fcnlerde Bulgaristan’dan memleketimize k\u00fclliyetli miktarda gelmesi muh\u00adtemel bulunan g\u00f6\u00e7menlerin \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki aylar i\u00e7inde en iyi ve isabetli bir \u015fekil\u00adde bar\u0131nd\u0131r\u0131lmalar\u0131 i\u00e7in gerek H\u00fck\u00fcmet, gerekse millet olarak i\u015fbirli\u011fi yap\u0131lmas\u0131 zarureti g\u00fcn\u00fcn en \u00f6nemli olaylar\u0131 ara\u00ads\u0131nda yer almaktad\u0131r.
\nBu maksatla, gelecek g\u00f6\u00e7menlerin ille\u00adrimizin iktisadi ve i\u00e7timai durumlar\u0131na, iklim \u015fartlar\u0131na, sevk imk\u00e2nlar\u0131na ye mevcut k\u00f6y say\u0131lar\u0131na g\u00f6re bu k\u0131\u015f i\u00e7in bar\u0131nd\u0131rabilecekleri g\u00f6\u00e7men say\u0131s\u0131 tet\u00adkik ve tespit edilmi\u015f ve buna nazaran ilinizde muayyen bir miktarda g\u00f6\u00e7menbar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131daki esaslara g\u00f6re ilinizde bar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn bulunan g\u00f6\u00e7men adedinin acele tetkikiyle do\u011frudan do\u011f\u00adruya Toprak ve \u0130sk\u00e2n Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u00ad\u011f\u00fcne derhal tellenmesi l\u00e2z\u0131md\u0131r.
\n1.\u0130linize bu K\u0131\u015f bar\u0131nd\u0131r\u0131lmak \u00fczere tertip edilecek bu g\u00f6\u00e7menlerin il mer\u00adkezine ve ba\u011fl\u0131 ilce, bucak ve k\u00f6ylere taksiminde veya \u015fehir ve kasabalarda mevcut mir\u00ee ve asker\u00ee bo\u015f binalarda toplu bir halde bar\u0131nd\u0131r\u0131lmalar\u0131nda mahall\u00ee \u015fartlara, icap ve imk\u00e2nlara g\u00f6re valili\u011finiz tam bir serbestli\u011fe sahiptir.
\n2.\u0130linize m\u00fcrettep g\u00f6\u00e7menlerin sevki i\u015fi izdiham ve kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa mahal ve\u00adrilmemek i\u00e7in peyderpey g\u00f6nderilmek suretiyle yap\u0131lacakt\u0131r. Ancak, her ihtimale kar\u015f\u0131 valili\u011finize bunlar hemen ve defaten gelecekmi\u015f gibi haz\u0131rl\u0131kl\u0131 bulunulmas\u0131 ve bu hususta gereken her t\u00fcrl\u00fc tedbirlerin derhal ve zaman ge\u00e7irilmeden al\u0131nmas\u0131 l\u00e2z\u0131md\u0131r.
\n3.\u0130linize tertip edilecek g\u00f6\u00e7menlerin ilk sevk merkezlerinde tefriki yap\u0131l\u0131r\u00adken sanat ve meslekleri ve \u00e7ift\u00e7i olan\u00adlar\u0131n ziraat\u0131n hangi k\u0131s\u0131mlar\u0131nda u\u011fra\u015f\u00adm\u0131\u015f olduklar\u0131 b\u00f6lgemizin hususiyetlerine g\u00f6re dikkat nazar\u0131na al\u0131nacakt\u0131r. Valili\u011finizce de bunlar\u0131n il d\u00e2hiline serpi\u015ftirilmelerinde i\u015fbu esaslar\u0131n bilhassa g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmas\u0131 icap eder.
\n4.H\u00fck\u00fcmet\u00e7e sa\u011flanmas\u0131 \u00e7are\u00adleri aranmaktad\u0131r. Bununla beraber valili\u011finizce bu husus\u00adta H\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan yap\u0131lacak yar\u00add\u0131m nazara al\u0131nmaks\u0131z\u0131n gereken b\u00fct\u00fcn mahall\u00ee tedbirlerin ittihaz edilmesi ve ilinize m\u00fcrettep g\u00f6\u00e7menlerin bak\u0131mlar\u0131 ve bar\u0131nd\u0131r\u0131lmalar\u0131 ve biran evvel ken\u00addi kendilerini ge\u00e7indirir duruma getiril\u00admelerinin temin edilmesi zaruridir.
\n5.Bu maksatla il merkezinde bir g\u00f6\u00e7men komisyonu ile,\u00a0\u00a0 il merkezi ve ba\u011fl\u0131 il\u00e7elerle bucak ve hatta k\u00f6ylerde g\u00f6\u00e7menlere yard\u0131m komiteleri kurul\u00admas\u0131,\u00a0 bu komitelere mahall\u00ee h\u00fcrmet, muhabbet ve itimad\u0131 haiz erkek ve ka\u00add\u0131n vatanda\u015flar\u0131n kat\u0131lmalar\u0131, il mer\u00adkezindeki komisyon ve komitenin biz\u00adzat ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131z alt\u0131nda bulundurulmas\u0131, komiteler vas\u0131tas\u0131yla halktan top\u00adlanacak ayn\u00ee ve nakd\u00ee her t\u00fcrl\u00fc iane ve teberrular\u0131n K\u0131z\u0131lay \u015fubelerinde, olma\u00adyan yerlerde Ziraat Bankalar\u0131nda bu i\u015f i\u00e7in a\u00e7t\u0131r\u0131lacak \u00f6zel hesaplarda toplanmas\u0131 ve bunlar elinde muhafazas\u0131, bu hesaplardan yap\u0131lacak her t\u00fcrl\u00fc sarfi\u00adyat\u0131n mahall\u00ee idare komitesi karar\u0131 ve il merkezinde vali ve il\u00e7elerde kayma\u00adkam\u0131n onay\u0131 ile icra edilmesi l\u00e2z\u0131md\u0131r. Bu suretle elde edilecek teberru ve ia\u00adneler,\u00a0\u00a0 \u015fehir merkezi ve kasabalarda toplu bir halde bar\u0131nd\u0131r\u0131lacak olanlar\u0131n her t\u00fcrl\u00fc ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131 gibik\u00f6ylere misafir edilmi\u015f olan g\u00f6\u00e7menlere de l\u00fczumu halinde gerekli yard\u0131mlardabulunulacakt\u0131r. \u0130l i\u00e7indeki yard\u0131m komitelerinin toplant\u0131 iane ve teberrular\u0131 valili\u011finiz, vil\u00e2yetd\u00e2hilinde has\u0131l olacak l\u00fczum ve ihtiya\u00e7\u00adlara g\u00f6re sarf ve idareye mezundur.
\n6.Gelecek g\u00f6\u00e7menlerin uzun m\u00fcddet ia\u015fe ve ibade etmelerine imk\u00e2n olamayaca\u00ad\u011f\u0131ndan valili\u011finizce bunlara en k\u0131sa m\u00fcd\u00addet i\u00e7ersinde birer i\u015f temini cihetine gi\u00addilmekle beraber bu durum kendilerine de m\u00fcnasip lisanla anlat\u0131lacak ve ilk bar\u0131nd\u0131r\u0131lmalar\u0131ndan itibaren (15) g\u00fcmi\u00e7inde birer i\u015f tutmalar\u0131n\u0131n konusu \u00fcze\u00adrinde \u00f6nemle durulacakt\u0131r.
\n7.Bu memleket \u015f\u00fcmul hizmetin aziz, T\u00fcrk Milletinin asil\u00e2ne anlay\u0131\u015f\u0131, civan\u00admertli\u011fi ve fevkal\u00e2de misafirperverli\u011fi sayesinde kolayl\u0131kla ba\u015far\u0131laca\u011f\u0131na emin bulunuyorum. Valililerimizin de alacak\u00adlar\u0131 isabetli tedbirlerin bu i\u015fin iyi bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesinde ve sa\u011flanmas\u0131n\u00adda birinci derecede \u00e2mil ve m\u00fcessir ola\u00adca\u011f\u0131na kaniyim.
\nBu hususta ilinizce vil\u00e2yet d\u00e2hilindeki b\u00fct\u00fcn m\u00fclk\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n her t\u00fcrl\u00fc imk\u00e2nlardan faydalanmak suretiyle gere\u00adken b\u00fct\u00fcn tedbirlerin pl\u00e2nl\u0131 bir \u015fekilde ve zaman\u0131nda al\u0131nmas\u0131n\u0131, g\u00f6nderilecek g\u00f6\u00e7menlerin hi\u00e7bir suretle sefaletlerine mahal b\u0131rakmayacak \u015fekilde bar\u0131nd\u0131r\u0131lmalar\u0131n\u0131n ve misafir edilmelerinin sa\u011flanmas\u0131n\u0131 ve kendilerine elden gelen her t\u00fcrl\u00fc \u015fefkat ve ihtimam\u0131n g\u00f6steril\u00admesini \u00fcst\u00fcn gayret ve vazife severli\u011finizden bekler ba\u015far\u0131lar dilerim. Adnan Menderes Ba\u015fbakan\u201d
\nBulgar H\u00fck\u00fcmeti, g\u00f6\u00e7menlere \u00fclkeyi terk etmeleri i\u00e7in 48 saat verdi ve s\u00fcre sonunda T\u00fcrkleri tren vagonlar\u0131na bindirerek T\u00fcrk s\u0131n\u0131r\u0131na g\u00f6nderdi. Bulgarlar bununla da yetinmeyerek T\u00fcrklerin yo\u011fun bi\u00e7imde ya\u015fad\u0131klar\u0131 K\u0131rcaali, Mestanl\u0131, Dar\u0131dere, Ku\u015fkovak ve \u00c7orbac\u0131lar\u2019dan 70 vagon dolusu T\u00fcrk\u00fc Bulgaristan\u2019\u0131n kuzey ve bat\u0131s\u0131na s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderdiler.
\nBunun \u00fczerine T\u00fcrkiye sorunu, Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00d6zel Siyasi Komisyonu\u2019nda bulunan delegesi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla komisyona bildirildi. Di\u011fer taraftan da \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 ile \u0130sk\u00e2n Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc, Edirne-Karaa\u011fa\u00e7\u2019taki g\u00f6\u00e7men evlerine giderek incelemelerde bulundu. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, 6 Ekim 1950 tarihinde \u00c7ingenelere gerek giri\u015f gerekse transit ge\u00e7i\u015f vizesi verilmemesini t\u00fcm konsolosluklara bildirdi.
\nT\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Fuat K\u00f6pr\u00fcl\u00fc, \u201cBulgarlar\u0131n hudutlardan vizesiz, T\u00fcrk asl\u0131ndan olmayan bir tak\u0131m e\u015fhas\u0131 sokmak i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131 hareketler \u00fczerine h\u00fck\u00fcmet hudutlar\u0131 kapatmaya karar vermi\u015ftir\u201d diyerek s\u0131n\u0131r\u0131n 7 Ekim 1950 tarihinde kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131.
\n24 Ekim 1950 tarihinde Merkezi \u0130sk\u00e2n Komisyonu, T\u00fcrk soyundan olup vizesiz geldikleri i\u00e7in al\u0131konan g\u00f6\u00e7menlerden T\u00fcrkiye\u2019de akrabas\u0131 bulunan ve bunlar taraf\u0131ndan kabul edildi\u011fini beyan edenlerin Valilik\u00e7e yap\u0131lacak inceleme sonucunda do\u011frulu\u011fu tespit edilenlerin T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7men olarak kabul edilmesini kararla\u015ft\u0131rd\u0131. Bu s\u0131rada 48.531 vize alm\u0131\u015f g\u00f6\u00e7men, vizesiz ve pasaportsuz \u00c7ingeneler y\u00fcz\u00fcnden s\u0131n\u0131rda beklemekteydi.
\n1 Kas\u0131m 1950 tarihinde yeni yasama y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131 sebebiyle TBMM\u2019de konu\u015fan Cumhurba\u015fkan\u0131 Celal Bayar, \u201cG\u00f6\u00e7menler meselesi hakk\u0131nda Bulgaristan H\u00fck\u00fcmeti nezdinde yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z te\u015febb\u00fcsler m\u00fcspet bir netice vermedi\u011fi takdirde h\u00fck\u00fcmet, bu m\u00fchim ihtilaf\u0131 milletleraras\u0131 mercilere intikal ettirmek karar\u0131n\u0131 \u015fimdiden vermi\u015f bulunmaktad\u0131r\u201d diyerek T\u00fcrkiye\u2019nin Bulgaristan\u2019dan gelecek olan g\u00f6\u00e7menlerle ilgili izleyece\u011fi yolu a\u00e7\u0131klad\u0131. Cumhurba\u015fkan\u0131 Celal Bayar\u2019\u0131n TBMM a\u00e7\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131ndan hemen sonra D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm el\u00e7ilik ve konsolosluklara g\u00f6nderdi\u011fi tamimle sorunun Birle\u015fmi\u015f Milletlere g\u00f6t\u00fcr\u00fclece\u011fi bildirildi. Bunun \u00fczerine Bulgaristan tutumunu de\u011fi\u015ftirerek uygulad\u0131\u011f\u0131 sert tutumdan vazge\u00e7ti. T\u00fcrkiye ve Bulgaristan aras\u0131nda var\u0131lan mutabakat sonucunda 2 Aral\u0131k 1950 tarihinde T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 bir kez daha g\u00f6\u00e7menlere a\u00e7t\u0131. T\u00fcrkiye Bulgaristan\u2019la yapt\u0131\u011f\u0131 mutabakatta; \u201cT\u00fcrkiye\u2019ye giri\u015f vizesi olmadan g\u00f6\u00e7menler aras\u0131na kar\u0131\u015farak girenler olursa bu ki\u015filerin T\u00fcrk makamlar\u0131nca geri \u00e7evrilmesi ve Bulgar makamlar\u0131nca geri al\u0131nmas\u0131, daha \u00f6nce vizesiz gelip Edirne\u2019de bulunan 67 ailede 360 n\u00fcfuslu \u00c7ingene\u2019nin, Bulgar s\u0131n\u0131r\u0131 makamlar\u0131nca geri al\u0131nmas\u0131n\u0131\u201d \u015fart ko\u015fmu\u015f ve Bulgaristan da bu \u015fartlar\u0131 kabul etmi\u015fti.
\nSorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmesinden sonra T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7menler ak\u0131n etmi\u015f ve Aral\u0131k ay\u0131nda 36.000 g\u00f6\u00e7men T\u00fcrkiye\u2019ye giri\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131. G\u00f6\u00e7menlerin isk\u00e2n\u0131 i\u00e7in Valilere ne kadar g\u00f6\u00e7men alabilecekleri sorulmu\u015f ve her ilin g\u00f6\u00e7men kontenjan\u0131 belirlenmi\u015f, G\u00f6\u00e7menlere Yard\u0131m Birli\u011fi kurulmu\u015f, G\u00f6\u00e7men Piyangosu d\u00fczenlenmi\u015f, yo\u011fun g\u00f6\u00e7men ak\u0131n\u0131 sebebiyle Birle\u015fmi\u015f Milletlerden yard\u0131m talep edilmi\u015f, 1951 y\u0131l\u0131 b\u00fct\u00e7esine \u00f6denek konmu\u015f ve Gelir ve Kurumlar Vergisi m\u00fckelleflerine g\u00f6\u00e7menlere yapacaklar\u0131 yard\u0131mlara kar\u015f\u0131l\u0131k vergi indirimi kanunu \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.
\n\u00c7anakkale\u2019de isk\u00e2n edilecek muhacirler \u00f6nce Edirne\u2019ye geldiler. Sonra da karayolu ile \u00c7anakkale\u2019ye ula\u015ft\u0131lar. 1950-1951 y\u0131llar\u0131nda Bulgaristan\u2019dan \u00c7anakkale\u2019ye isk\u00e2n i\u00e7in getirilen g\u00f6\u00e7menler \u00c7anakkale\u2019de K\u0131z\u0131lay taraf\u0131ndan sa\u011fl\u0131k kontrolleri yap\u0131ld\u0131ktan sonra \u0130sk\u00e2n Komisyonu taraf\u0131ndan isk\u00e2n edilecek mahallere yerle\u015ftirildiler.
\n\u00c7anakkale\u2019ye gelen g\u00f6\u00e7menlerin geldikleri yerler; Razgrat, Filibe, Karalan, Eskizagra, Zof\u00e7a, K\u0131rcaali, Rus\u00e7uk, \u015eumnu, Senli, Karaalan, Gutrokan, Kamallar, Yenipazar, Zi\u015fton, Osmanpazar\u0131, Omurtak, Silistre, E\u011fridere, Ko\u015fukavak, Elene, Bezirgan, Popova, Tapova, Nevrekop, Mestanl\u0131, Eskipazar, Eskicuma, Karnabat, Ko\u015fukavak, Selvi, Ponliken, Yanbolu, Rahova, Tutrakan, G\u0131rnova, I\u015f\u0131klar, Pileme, Bavutsa, Hask\u00f6y ve Panlikos\u2019tu.
\nBulgaristan\u2019dan T\u00fcrkiye\u2019ye ger\u00e7ekten bask\u0131 g\u00f6rd\u00fckleri i\u00e7in g\u00f6\u00e7 etmek isteyen \u00c7ingeneler, d\u00f6nemin siyasal ko\u015fullar\u0131na kurban gitmi\u015fler ve T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan da kabul edilmemi\u015fler ve Bulgaristan h\u00fck\u00fcmetinin bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrg\u00fcnde ve bask\u0131 alt\u0131nda s\u00fcrd\u00fcrmek zorunda kalm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n

Mithat Atabay<\/p>\n

Reklamlar<\/div>